Vīṇopamasutta
Vīṇopamasutta → vīṇā (pts1ed)Sutta The Lute
“Yassa kassaci, bhikkhave, bhikkhussa vā bhikkhuniyā vā cakkhuviññeyyesu rūpesu uppajjeyya chando vā rāgo vā doso vā moho vā paṭighaṁ vāpi cetaso, tato cittaṁ nivāreyya.
paṭighaṁ vāpi → paṭighaṁ vā (bj) | nivāreyya → nivāraye (pts) | paṭighaṁ → sappaṭighaṁ vāpi (bj: syā) | nivāraye → nivāreyya (bj: sīmu) | vāpi → paṭighaṁ vā (cck: sī.) | bhikkhave → Missing in S1-3; here only (pts note) | paṭigham → B1 sappaṭighaṁ (pts note) | pi → Missing in S1-3 (pts note) | nivāraye → B1-2 nivareyya always (pts note) | kassaci → kassa ci (bjt) | paṭighaṁ vāpi → paṭigham vā pi (pts)“Monks, in whatever monk or nun there arises desire, passion, aversion, delusion, or mental resistance with regard to forms cognizable via the eye, he/she should hold the mind in check.
Sabhayo ceso maggo sappaṭibhayo ca sakaṇṭako ca sagahano ca ummaggo ca kummaggo ca duhitiko ca.
ca → (sya-all) | kummaggo → B1 kumaggo always (pts note)(Thinking,) ‘It’s dangerous & dubious, that path, thorny & overgrown, a miserable path, a devious path, impenetrable.
Asappurisasevito ceso maggo, na ceso maggo sappurisehi sevito.
sappurisehi sevito → sappurisasevito (sya-all)It’s a path followed by people of no integrity, not a path followed by people of integrity.
Na tvaṁ etaṁ arahasīti.
tvaṁ etaṁ → tvam etam (pts)It’s not worthy of you,’
Tato cittaṁ nivāraye cakkhuviññeyyehi rūpehi …pe…he/she should hold the mind in check with regard to forms cognizable via the eye. “In whatever monk or nun there arises desire, passion, aversion, delusion, or mental resistance with regard to sounds cognizable via the ear… aromas cognizable via the nose…
yassa kassaci, bhikkhave, bhikkhussa vā bhikkhuniyā vā jivhāviññeyyesu rasesu …pe…
+ → sotaviññeyyesu saddesu ghānaviññeyyesu gandhesu (bjt) | + → kāyaviññeyyesu phoṭṭhabbesu (bjt)flavors cognizable via the tongue… tactile sensations cognizable via the body…
manoviññeyyesu dhammesu uppajjeyya chando vā rāgo vā doso vā moho vā paṭighaṁ vāpi cetaso tato cittaṁ nivāreyya.
paṭighaṁ → sappaṭighaṁ (sya-all) | nivāreyya → nivāraye (pts) | vāpi → vā (bjt) | vāpi → vā pi (pts)ideas cognizable via the intellect, he/she should hold the mind in check.
Sabhayo ceso maggo sappaṭibhayo ca sakaṇṭako ca sagahano ca ummaggo ca kummaggo ca duhitiko ca.
sagahano → sagahaṇo (pts) | kummaggo → kumaggo (th)(Thinking,) ‘It’s dangerous & dubious, that path, thorny & overgrown, a miserable path, a devious path, impenetrable.
Asappurisasevito ceso maggo, na ceso maggo sappurisehi sevito.
sappurisehi sevito → sappurisasevito (sya-all)It’s a path followed by people of no integrity, not a path followed by people of integrity.
Na tvaṁ etaṁ arahasīti.
tvaṁ etaṁ → tvam etam (pts)It’s not worthy of you,’
Tato cittaṁ nivāraye manoviññeyyehi dhammehi.
manoviññeyyehi → mano viññeyyehi (bjt) | cittaṁ → cittam (pts)he/she should hold the mind in check with regard to ideas cognizable via the intellect.
Seyyathāpi, bhikkhave, kiṭṭhaṁ sampannaṁ.
kiṭṭhaṁ → S1-3 kiṭṭha here only (pts note)“Suppose that corn had ripened and the watchman was heedless.
Kiṭṭhārakkho ca pamatto, goṇo ca kiṭṭhādo aduṁ kiṭṭhaṁ otaritvā yāvadatthaṁ madaṁ āpajjeyya pamādaṁ āpajjeyya;
Kiṭṭhārakkho → kiṭṭharakkhako (bj); kitthārakkho (pts1ed) | kiṭṭhārakkho ca → kiṭṭharakkhakoca (bj) | āpajjeyya pamādaṁ → (bj) | kiṭṭhārakkho → kitthārakkho (pts) | pamādaṁ āpajjeyya evameva → evam eva (pts) | kiṭṭharakkhakoca → kiṭṭhārakkho (bj: machasaṁ) | otaritvā → otāritvā (bj: sī.pævi, sī.pavi) | Kiṭṭhārakkho → kiṭṭhārakkhako (cck: sī.) | kitthārakkho → S1-3 kiṭṭharakkhato; further on kiṭṭharakkho (pts note) | otaritvā → S1 -tāritvā (pts note) | āpajjeyya → B1-2 add pamādam āpajjeyya here and further on (pts note) | kiṭṭhaṁ → kiṭṭham (pts) | madaṁ → madam (pts)A corn-eating ox, invading the corn to eat it, would intoxicate itself as much as it liked.
evameva kho, bhikkhave, assutavā puthujjano chasu phassāyatanesu asaṁvutakārī pañcasu kāmaguṇesu yāvadatthaṁ madaṁ āpajjati pamādaṁ āpajjati.
pamādaṁ āpajjati → (bj) | asaṁvutakārī → asaṁvutākārī (pts) | madaṁ āpajjati pamādaṁ → madam (pts) | evameva → evam eva (pts)In the same way, an uninstructed run-of-the-mill person, not exercising restraint with regard to the six media of sensory contact, intoxicates himself with the five strings of sensuality as much as he likes.
Seyyathāpi, bhikkhave, kiṭṭhaṁ sampannaṁ kiṭṭhārakkho ca appamatto goṇo ca kiṭṭhādo aduṁ kiṭṭhaṁ otareyya.
kiṭṭhārakkho → kiṭṭharakkhako (bj) | otareyya → otāreyya (bj: sī.pavi) | otareyya → S1-3 -tāreyya (pts note) | appamatto → apamatto (pts) | kiṭṭhaṁ → kiṭṭham (pts)“Now suppose that corn had ripened and the watchman was heedful.
Tamenaṁ kiṭṭhārakkho nāsāyaṁ suggahitaṁ gaṇheyya.
kiṭṭhārakkho nāsāyaṁ suggahitaṁ → kiṭṭharakkhako nāsāya suggahītaṁ (bj) | enaṁ → S1-3 eṇa (pts note) | tamenaṁ → tam enaṁ (pts) | nāsāyaṁ suggahitaṁ → nāsāya sugahitaṁ (pts)The corn-eating ox would invade the corn to eat it, but then the watchman would grab it firmly by the muzzle.
Nāsāyaṁ suggahitaṁ gahetvā uparighaṭāyaṁ suniggahitaṁ niggaṇheyya.
uparighaṭāyaṁ → upari ghāṭāya (pts) | ghāṭāya → B1-2 ghaṭāyam always (pts note) | nāsāyaṁ → nāsāya (bjt, th)Having grabbed it firmly by the muzzle, he would pin it down by the forehead.
Uparighaṭāyaṁ suniggahitaṁ niggahetvā daṇḍena sutāḷitaṁ tāḷeyya.
uparighaṭāyaṁ → upari ghaṭāyam (pts) | sutāḷitaṁ → sutāḷitam (pts)Having pinned it down by the forehead, he would give it a sound thrashing with a stick.
Daṇḍena sutāḷitaṁ tāḷetvā osajjeyya.
osajjeyya → osajjeyya (bj: machasaṁ, syā) | osajjeyya → ossajjeyya (pts)Having given it a sound thrashing with a stick, he would let it go.
Dutiyampi kho, bhikkhave …pe…
dutiyampi → dutiyam pi (pts)“A second time…
tatiyampi kho, bhikkhave, goṇo kiṭṭhādo aduṁ kiṭṭhaṁ otareyya.
tatiyampi → tatiyam pi (pts) | kiṭṭhaṁ → kiṭṭham (pts)A third time, the corn-eating ox would invade the corn to eat it, but then the watchman would grab it firmly by the muzzle.
Tamenaṁ kiṭṭhārakkho nāsāyaṁ suggahitaṁ gaṇheyya.
kiṭṭhārakkho nāsāyaṁ → kiṭṭharakkhako nāsāya (bj) | nāsāya → B1-2 nāsāyaṁ (pts note) | tamenaṁ → tam enaṁ (pts)Having grabbed it firmly by the muzzle, he would pin it down by the forehead.
Nāsāyaṁ suggahitaṁ gahetvā uparighaṭāyaṁ suniggahitaṁ niggaṇheyya.
niggaṇheyya → S1-3 suniggaṇheyya instead of suniggahitaṁ niggaṇheyya; for the rest, same remarks as for the preceding ones (pts note) | nāsāyaṁ → nāsāya (bjt, th) | suggahitaṁ → sugahitaṁ (pts) | uparighaṭāyaṁ → upari ghaṭāya (pts)Having pinned it down by the forehead,
Uparighaṭāyaṁ suniggahitaṁ niggahetvā daṇḍena sutāḷitaṁ tāḷeyya.
uparighaṭāyaṁ → upari ghāṭāya (pts)he would give it a sound thrashing with a stick.
Daṇḍena sutāḷitaṁ tāḷetvā osajjeyya.
osajjeyya → ossajeyya evaṁ (bjt) | osajjeyya → ossajjeyya evaṁ (pts)Having given it a sound thrashing with a stick, he would let it go.
Evañhi so, bhikkhave, goṇo kiṭṭhādo gāmagato vā araññagato vā, ṭhānabahulo vā assa nisajjabahulo vā na taṁ kiṭṭhaṁ puna otareyya—
ṭhānabahulo vā → ṭhāna bahulo (bj) | vā → (bj) | evañhi → hi (bjt, pts) | evañhi → evaṁ hi (th)“As a result, the corn-eating ox—regardless of whether it went to the village or to the wilds, was standing still or lying down—wouldn’t invade the corn again,
tameva purimaṁ daṇḍasamphassaṁ samanussaranto.
tameva → tam eva (pts) | daṇḍasamphassaṁ → daṇḍasamphassam (pts)because it would recall the earlier taste it got of the stick.
Evameva kho, bhikkhave, yato kho bhikkhuno chasu phassāyatanesu cittaṁ udujitaṁ hoti sudujitaṁ, ajjhattameva santiṭṭhati, sannisīdati, ekodi hoti, samādhiyati.
kho → (bj, sya-all) | sudujitaṁ ajjhattameva → sudujjitaṁ ajjhattaṁ (bj); saṁmujujātam ajjhattam eva (pts) | cittaṁ udujitaṁ → cittam ujujātaṁ (pts) | udujjitaṁ → ujujānaṁ (bj: sī.pævi, sī.pavi); udujitaṁ (bj: machasaṁ) | sudujjitaṁ → sammujujātaṁ (bj: sī.pævi, sī.pavi); sudujitaṁ (bj: machasaṁ) | kho → Missing in S1-3 (pts note) | ujujātaṁ → B1-2 udujiḍaṁ (pts note) | saṁmujujātam → B1-2 sudujitaṁ; S1-3 insert naṁ (pts note) | evameva → evam eva (pts) | ekodi hoti → ekodihoti (pts)“In the same way, when a monk’s mind is held back, thoroughly held back, from the six media of sensory contact, his mind settles inwardly, grows steady, unified, & concentrated.
Seyyathāpi, bhikkhave, rañño vā rājamahāmattassa vā vīṇāya saddo assutapubbo assa.“Suppose there were a king or king’s minister who had never heard the sound of a lute before.
So vīṇāsaddaṁ suṇeyya.
vīṇāsaddaṁ → vīṇāya saddaṁ (sya-all); viṇāya saddaṁ (pts)He might hear the sound of a lute
So evaṁ vadeyya:
so → Missing in S1-3 (pts note)and say,
‘ambho, kassa nu kho eso saddo evaṁrajanīyo evaṅkamanīyo evaṁmadanīyo evaṁmucchanīyo evambandhanīyo’ti?
kassa → kissa (bj, pts1ed) | kassa nu kho → kissanukho (bj) | kassa → kissa (pts) | kissanukho → kassa (bj: machasaṁ, syā) | kassa → kissa (cck: sī. pī.) | evaṁmucchaniyo → evaṁ ba. muñcaniyo (sya-all: sī.) | kissa → B1-2 kassa (pts note) | mucchaniyo → B1 muñcaniyo; B2 muñjaniyo always (pts note) | evaṅkamanīyo → evaṁkamanīyo (my, ms2005) | evambandhanīyoti → evaṁbandhanīyoti (my) | evaṁrajanīyo evaṅkamanīyo evaṁmadanīyo evaṁmucchanīyo evambandhanīyoti → evaṁ rajanīyo evaṁ kamanīyo evaṁ madanīyo evaṁ mucchanīyo evaṁbandhanīyoti (bjt) | evaṁrajanīyo evaṅkamanīyo evaṁmadanīyo evaṁmucchanīyo evambandhanīyoti → evaṁrajaniyo evaṁkammaniyo evaṁmadaniyo evaṁmucchaniyo evaṁbandhaniyoti (th)‘What, my good men, is that sound—so delightful, so tantalizing, so intoxicating, so ravishing, so enthralling?’
Tamenaṁ evaṁ vadeyyuṁ:
tamenaṁ → tam enam (pts)They would say,
‘esā, kho, bhante, vīṇā nāma, yassā eso saddo evaṁrajanīyo evaṅkamanīyo evaṁmadanīyo evaṁmucchanīyo evambandhanīyo’ti.
esā → eso (pts) | evaṅkamanīyo → evaṁkamanīyo (my, ms2005) | evambandhanīyoti → evaṁbandhanīyoti (my) | evaṁrajanīyo evaṅkamanīyo evaṁmadanīyo evaṁmucchanīyo evambandhanīyoti → evaṁ rajanīyo evaṁ kamanīyo evaṁ madanīyo evaṁ mucchanīyo evaṁ bandhanīyoti (bjt) | evaṁrajanīyo evaṅkamanīyo evaṁmadanīyo evaṁmucchanīyo evambandhanīyoti → evaṁrajaniyo evaṁkammaniyo evaṁmadaniyo evaṁmucchaniyo evaṁbandhaniyoti (th) | evaṁrajanīyo evaṅkamanīyo evaṁmadanīyo evaṁmucchanīyo evambandhanīyoti → evaṁ rajaniyo evaṁ kamaniyo evaṁ madaniyo evaṁ mucchaniyo evam bandhaniyo ti (pts)‘That, sire, is called a lute, whose sound is so delightful, so tantalizing, so intoxicating, so ravishing, so enthralling.’
So evaṁ vadeyya:Then he would say,
‘gacchatha me, bho, taṁ vīṇaṁ āharathā’ti.
tam → Missing in S1-3 (pts note) | taṁ vīṇaṁ → tam vīṇam (pts)‘Go & fetch me that lute.’
Tassa taṁ vīṇaṁ āhareyyuṁ.
vīṇaṁ → vīṇam (pts)They would fetch the lute
Tamenaṁ evaṁ vadeyyuṁ:
tamenaṁ → tam enam (pts)and say,
‘ayaṁ kho sā, bhante, vīṇā yassā eso saddo evaṁrajanīyo evaṅkamanīyo evaṁmadanīyo evaṁmucchanīyo evambandhanīyo’ti.
vīṇā → viṇā (pts) | evaṅkamanīyo → evaṁkamanīyo (my, ms2005) | evambandhanīyoti → evaṁbandhanīyoti (my) | evaṁrajanīyo evaṅkamanīyo evaṁmadanīyo evaṁmucchanīyo evambandhanīyoti → evaṁ rajanīyo evaṁ kamanīyo evaṁ madanīyo evaṁ mucchanīyo evaṁ bandhanīyoti (bjt) | evaṁrajanīyo evaṅkamanīyo evaṁmadanīyo evaṁmucchanīyo evambandhanīyoti → evaṁrajaniyo evaṁkammaniyo evaṁmadaniyo evaṁmucchaniyo evaṁbandhaniyoti (th) | evaṁrajanīyo evaṅkamanīyo evaṁmadanīyo evaṁmucchanīyo evambandhanīyoti → evaṁ rajaniyo evaṁ kamaniyo evam madaniyo evam mucchaniyo evam bandhaniyoti (pts)‘Here, sire, is the lute whose sound is so delightful, so tantalizing, so intoxicating, so ravishing, so enthralling.’
So evaṁ vadeyya:
evaṁ → evam (pts)He would say,
‘alaṁ me, bho, tāya vīṇāya, tameva me saddaṁ āharathā’ti.
alaṁ → alam (pts) | tameva → taṁ eva (pts) | saddaṁ → saddam (pts)‘Enough of your lute. Fetch me just the sound.’
Tamenaṁ evaṁ vadeyyuṁ:
tamenaṁ evaṁ → tam enaṁ (pts)Then they would say,
‘ayaṁ kho, bhante, vīṇā nāma anekasambhārā mahāsambhārā.‘This lute, sire, is made of numerous components, a great many components.
Anekehi sambhārehi samāraddhā vadati, seyyathidaṁ—
vadati seyyathidaṁ → carati seyyathīdaṁ (sya-all) | vadati → carati (bj: syā) | vadati → B1-2 carati; B2 fails us here till p. 206 (note 5), on account of a gap of two sheets (pts note)It’s through the activity of numerous components that it sounds:
doṇiñca paṭicca cammañca paṭicca daṇḍañca paṭicca upadhāraṇe ca paṭicca tantiyo ca paṭicca koṇañca paṭicca purisassa ca tajjaṁ vāyāmaṁ paṭicca evāyaṁ, bhante, vīṇā nāma anekasambhārā mahāsambhārā.
upadhāraṇe ca → upaveṇañca (bj) | cammañca → mañcaṁ (sya-all) | cammañca → mañcaṁ (bj: syā) | upaveṇañca → upadhāraṇeca (bj: machasaṁ, syā) | upaveṇañ → B2 upaviṇe; B1 upadhiraṇe (pts note) | koṇañca → koṇañ ca (pts) | vāyāmaṁ → vāyāmam (pts) | evāyaṁ → evāyam (pts)that is, in dependence on the body, the skin, the neck, the frame, the strings, the bridge, and the appropriate human effort. Thus it is that this lute—made of numerous components,
Anekehi sambhārehi samāraddhā vadatī’ti.
vadatīti → caratīti (sya-all)a great many components—sounds through the activity of numerous components.’
So taṁ vīṇaṁ dasadhā vā satadhā vā phāleyya, dasadhā vā satadhā vā taṁ phāletvā sakalikaṁ sakalikaṁ kareyya.
vā taṁ → tam (pts) | satadhā → satta dhā (bj: sī.pævi) | tam → Missing in S1-3 (pts note)“Then the king would split the lute into ten pieces, a hundred pieces. Having split the lute into ten pieces, a hundred pieces, he would shave it to splinters.
Sakalikaṁ sakalikaṁ karitvā agginā ḍaheyya, agginā ḍahitvā masiṁ kareyya.
ḍahitvā → ḍahetvā (bj)Having shaved it to splinters, he would burn it in a fire. Having burned it in a fire, he would reduce it to ashes.
Masiṁ karitvā mahāvāte vā ophuneyya, nadiyā vā sīghasotāya pavāheyya.
ophuneyya → opuneyya (bj, pts1ed); ophuṇeyya (?) | mahāvāte → mahāvātena (sya-all) | ophuneyya → opuneyya (pts) | ophuneyya → opuneyya (cck: sī. pī.); ophuṇeyya (cck: ?)Having reduced it to ashes, he would winnow it before a high wind or let it be washed away by a swift-flowing stream.
So evaṁ vadeyya:
evaṁ → evam (pts)He would then say,
‘asatī kirāyaṁ, bho, vīṇā nāma, yathevaṁ yaṁ kiñci vīṇā nāma ettha ca panāyaṁ jano ativelaṁ pamatto palaḷito’ti.
yathevaṁ yaṁ → yathevayaṁ (pts1ed) | ettha ca panāyaṁ jano → ettha panāyaṁ jano (sya-all, km); ettha ca mahājano (pts1ed, mr) | palaḷitoti → palāḷitoti (bj) | asatī → asati (sya-all) | ettha ca panāyaṁ → etthapanāyaṁ (sya-all) | ativelaṁ pamatto palaḷitoti → ativelampatto palāḷitoti (sya-all) | asatī kirāyaṁ → asakkirāyam (pts) | panāyaṁ jano ativelaṁ → mahājano ativelam (pts) | asatī → asakakirāyaṁ (bj: sī.pævi, sī.pavi) | palāḷitoti → palaḷito (bj: machasaṁ) | yaṁ → yathevāyaṁ (cck: sī.); yathevayaṁ (cck: pī.) | jano → ettha panāyaṁ jano (cck: syā. kaṁ.); ettha ca mahājano (cck: pī. ka.) | palāḷitoti → ba. ettha ca mahājano ativelaṁ pamatto palaḷitoti (sya-all note) | asakkirāyam → B1 asatikirāyaṁ (pts note) | yaṁ → S1 B1-2 nāma theva yaṁ (pts note) | palaḷito → S1 palāḷito; S3 paḷāḷito (pts note) | yaṁ kiñci → yaṅkiñci (th) | yathevaṁ → yatheva (pts) | palaḷitoti → palaḷito ti (pts)‘A sorry thing, this lute—whatever a lute may be—by which people have been so thoroughly tricked & deceived.’
Evameva kho, bhikkhave, bhikkhu rūpaṁ samanvesati yāvatā rūpassa gati, vedanaṁ samanvesati yāvatā vedanāya gati, saññaṁ samanvesati yāvatā saññāya gati, saṅkhāre samanvesati yāvatā saṅkhārānaṁ gati, viññāṇaṁ samanvesati yāvatā viññāṇassa gati.
samanvesati → samannesati (bj, sya-all, km); samanesati (pts1ed) | rūpaṁ samanvesati → rūpam samanesati (pts) | samanvesati yāvatā saññāya gati → (pts) | samanvesati yāvatā saṅkhārānaṁ gati → (pts) | samanvesati → samanesati (pts) | samanvesati → samannesati (cck: sī. syā. kaṁ.); samanesati (cck: pī.) | samanesati → So B1 always; S1-3 saṅkamant (S3 ṇt) esatī further on sammantesati-to, S1 having always -aṇte- (pts note)“In the same way, a monk investigates form, however far form may go. He investigates feeling… perception… fabrications… consciousness, however far consciousness may go.
Tassa rūpaṁ samanvesato yāvatā rūpassa gati, vedanaṁ samanvesato …pe…
samanvesato → samannesato (bj, sya-all); (bj)As he is investigating form…
saññaṁ …feeling…
saṅkhāre …perception…
viññāṇaṁ samanvesato yāvatā viññāṇassa gati.
samanvesato → samannesato (bj, sya-all) | viññāṇaṁ samanvesato → viññāṇam samanesato (pts)fabrications…
Yampissa taṁ hoti ahanti vā mamanti vā asmīti vā tampi tassa na hotī”ti.
yampissa → yam pissa (pts) | ahanti → ahan ti (pts) | tampi → tam pi (pts)consciousness, however far consciousness may go, any thoughts of ‘me’ or ‘mine’ or ‘I am’ do not occur to him.”