Vīṇopamasutta
Vīṇopamasutta → vīṇā (pts1ed)Сутта Подобно Вине
“Yassa kassaci, bhikkhave, bhikkhussa vā bhikkhuniyā vā cakkhuviññeyyesu rūpesu uppajjeyya chando vā rāgo vā doso vā moho vā paṭighaṁ vāpi cetaso, tato cittaṁ nivāreyya.
paṭighaṁ vāpi → paṭighaṁ vā (bj) | nivāreyya → nivāraye (pts) | paṭighaṁ → sappaṭighaṁ vāpi (bj: syā) | nivāraye → nivāreyya (bj: sīmu) | vāpi → paṭighaṁ vā (cck: sī.) | bhikkhave → Missing in S1-3; here only (pts note) | paṭigham → B1 sappaṭighaṁ (pts note) | pi → Missing in S1-3 (pts note) | nivāraye → B1-2 nivareyya always (pts note) | kassaci → kassa ci (bjt) | paṭighaṁ vāpi → paṭigham vā pi (pts)“Монахи, если в каком-либо монахе или монахине желание и жажда или злоба или заблуждение или отвращение ума возникнет в отношении форм, познаваемых глазом, то ему [или ей] следует отводить свой ум от них так:
Sabhayo ceso maggo sappaṭibhayo ca sakaṇṭako ca sagahano ca ummaggo ca kummaggo ca duhitiko ca.
ca → (sya-all) | kummaggo → B1 kumaggo always (pts note)“Это страшный путь, опасный, усыпанный шипами, поросший джунглями, отклоняющийся путь, порочный путь, осаждённый нехваткой.
Asappurisasevito ceso maggo, na ceso maggo sappurisehi sevito.
sappurisehi sevito → sappurisasevito (sya-all)Этим путём идут низкие личности. Не этим путём идут высшие личности.
Na tvaṁ etaṁ arahasīti.
tvaṁ etaṁ → tvam etam (pts)Этот [путь] не для тебя”.
Tato cittaṁ nivāraye cakkhuviññeyyehi rūpehi …pe…Вот так ум следует отводить от этих состояний, возникающих в отношении форм, познаваемых глазом…
yassa kassaci, bhikkhave, bhikkhussa vā bhikkhuniyā vā jivhāviññeyyesu rasesu …pe…
+ → sotaviññeyyesu saddesu ghānaviññeyyesu gandhesu (bjt) | + → kāyaviññeyyesu phoṭṭhabbesu (bjt)вкусов…
manoviññeyyesu dhammesu uppajjeyya chando vā rāgo vā doso vā moho vā paṭighaṁ vāpi cetaso tato cittaṁ nivāreyya.
paṭighaṁ → sappaṭighaṁ (sya-all) | nivāreyya → nivāraye (pts) | vāpi → vā (bjt) | vāpi → vā pi (pts)явлений, познаваемых умом.
Sabhayo ceso maggo sappaṭibhayo ca sakaṇṭako ca sagahano ca ummaggo ca kummaggo ca duhitiko ca.
sagahano → sagahaṇo (pts) | kummaggo → kumaggo (th)“Это страшный путь, опасный, усыпанный шипами, поросший джунглями, отклоняющийся путь, порочный путь, осаждённый нехваткой.
Asappurisasevito ceso maggo, na ceso maggo sappurisehi sevito.
sappurisehi sevito → sappurisasevito (sya-all)Этим путём идут низкие личности. Не этим путём идут высшие личности.
Na tvaṁ etaṁ arahasīti.
tvaṁ etaṁ → tvam etam (pts)Этот [путь] не для тебя”.
Tato cittaṁ nivāraye manoviññeyyehi dhammehi.
manoviññeyyehi → mano viññeyyehi (bjt) | cittaṁ → cittam (pts)явлений, познаваемых умом.
Seyyathāpi, bhikkhave, kiṭṭhaṁ sampannaṁ.
kiṭṭhaṁ → S1-3 kiṭṭha here only (pts note)Это как, монахи, если бы ячмень поспел, но сторож был бы беспечным.
Kiṭṭhārakkho ca pamatto, goṇo ca kiṭṭhādo aduṁ kiṭṭhaṁ otaritvā yāvadatthaṁ madaṁ āpajjeyya pamādaṁ āpajjeyya;
Kiṭṭhārakkho → kiṭṭharakkhako (bj); kitthārakkho (pts1ed) | kiṭṭhārakkho ca → kiṭṭharakkhakoca (bj) | āpajjeyya pamādaṁ → (bj) | kiṭṭhārakkho → kitthārakkho (pts) | pamādaṁ āpajjeyya evameva → evam eva (pts) | kiṭṭharakkhakoca → kiṭṭhārakkho (bj: machasaṁ) | otaritvā → otāritvā (bj: sī.pævi, sī.pavi) | Kiṭṭhārakkho → kiṭṭhārakkhako (cck: sī.) | kitthārakkho → S1-3 kiṭṭharakkhato; further on kiṭṭharakkho (pts note) | otaritvā → S1 -tāritvā (pts note) | āpajjeyya → B1-2 add pamādam āpajjeyya here and further on (pts note) | kiṭṭhaṁ → kiṭṭham (pts) | madaṁ → madam (pts)Если бы буйвол, любящий ячмень, пришёл бы на ячменное поле, то он мог бы услаждать себя столько, сколько хотел.
evameva kho, bhikkhave, assutavā puthujjano chasu phassāyatanesu asaṁvutakārī pañcasu kāmaguṇesu yāvadatthaṁ madaṁ āpajjati pamādaṁ āpajjati.
pamādaṁ āpajjati → (bj) | asaṁvutakārī → asaṁvutākārī (pts) | madaṁ āpajjati pamādaṁ → madam (pts) | evameva → evam eva (pts)Точно так же, монахи, необученный заурядный человек, который не практикует сдержанность в отношении шести сфер контакта, услаждает себя столько, сколько хочет в отношении пяти множителей желания.
Seyyathāpi, bhikkhave, kiṭṭhaṁ sampannaṁ kiṭṭhārakkho ca appamatto goṇo ca kiṭṭhādo aduṁ kiṭṭhaṁ otareyya.
kiṭṭhārakkho → kiṭṭharakkhako (bj) | otareyya → otāreyya (bj: sī.pavi) | otareyya → S1-3 -tāreyya (pts note) | appamatto → apamatto (pts) | kiṭṭhaṁ → kiṭṭham (pts)Это как, монахи, если бы ячмень поспел, но сторож был бы небеспечным. Если бы буйвол, любящий ячмень, пришёл бы на ячменное поле,
Tamenaṁ kiṭṭhārakkho nāsāyaṁ suggahitaṁ gaṇheyya.
kiṭṭhārakkho nāsāyaṁ suggahitaṁ → kiṭṭharakkhako nāsāya suggahītaṁ (bj) | enaṁ → S1-3 eṇa (pts note) | tamenaṁ → tam enaṁ (pts) | nāsāyaṁ suggahitaṁ → nāsāya sugahitaṁ (pts)то сторож прочно поймал бы его за морду.
Nāsāyaṁ suggahitaṁ gahetvā uparighaṭāyaṁ suniggahitaṁ niggaṇheyya.
uparighaṭāyaṁ → upari ghāṭāya (pts) | ghāṭāya → B1-2 ghaṭāyam always (pts note) | nāsāyaṁ → nāsāya (bjt, th)Крепко удерживая его за морду, он бы сделал безопасный зажим на замках между его рогами,
Uparighaṭāyaṁ suniggahitaṁ niggahetvā daṇḍena sutāḷitaṁ tāḷeyya.
uparighaṭāyaṁ → upari ghaṭāyam (pts) | sutāḷitaṁ → sutāḷitam (pts)и, удерживая его там под контролем, он затем сильно побил бы его своим посохом.
Daṇḍena sutāḷitaṁ tāḷetvā osajjeyya.
osajjeyya → osajjeyya (bj: machasaṁ, syā) | osajjeyya → ossajjeyya (pts)После побития он бы выдворил буйвола прочь.
Dutiyampi kho, bhikkhave …pe…
dutiyampi → dutiyam pi (pts)Во второй раз…
tatiyampi kho, bhikkhave, goṇo kiṭṭhādo aduṁ kiṭṭhaṁ otareyya.
tatiyampi → tatiyam pi (pts) | kiṭṭhaṁ → kiṭṭham (pts)В третий раз бы буйвол, любящий ячмень, пришёл бы на ячменное поле,
Tamenaṁ kiṭṭhārakkho nāsāyaṁ suggahitaṁ gaṇheyya.
kiṭṭhārakkho nāsāyaṁ → kiṭṭharakkhako nāsāya (bj) | nāsāya → B1-2 nāsāyaṁ (pts note) | tamenaṁ → tam enaṁ (pts)то сторож прочно поймал бы его за морду.
Nāsāyaṁ suggahitaṁ gahetvā uparighaṭāyaṁ suniggahitaṁ niggaṇheyya.
niggaṇheyya → S1-3 suniggaṇheyya instead of suniggahitaṁ niggaṇheyya; for the rest, same remarks as for the preceding ones (pts note) | nāsāyaṁ → nāsāya (bjt, th) | suggahitaṁ → sugahitaṁ (pts) | uparighaṭāyaṁ → upari ghaṭāya (pts)Крепко удерживая его за морду, он бы сделал безопасный зажим на замках между его рогами,
Uparighaṭāyaṁ suniggahitaṁ niggahetvā daṇḍena sutāḷitaṁ tāḷeyya.
uparighaṭāyaṁ → upari ghāṭāya (pts)и, удерживая его там под контролем, он затем сильно побил бы его своим посохом.
Daṇḍena sutāḷitaṁ tāḷetvā osajjeyya.
osajjeyya → ossajeyya evaṁ (bjt) | osajjeyya → ossajjeyya evaṁ (pts)После побития он бы выдворил буйвола прочь.
Evañhi so, bhikkhave, goṇo kiṭṭhādo gāmagato vā araññagato vā, ṭhānabahulo vā assa nisajjabahulo vā na taṁ kiṭṭhaṁ puna otareyya—
ṭhānabahulo vā → ṭhāna bahulo (bj) | vā → (bj) | evañhi → hi (bjt, pts) | evañhi → evaṁ hi (th)Так, этот буйвол, любящий ячмень, ушедший в деревню или же в лес, привыкший стоять или сидеть,
tameva purimaṁ daṇḍasamphassaṁ samanussaranto.
tameva → tam eva (pts) | daṇḍasamphassaṁ → daṇḍasamphassam (pts)помнил бы своё прошлое побитие посохом и не пошёл бы больше на ячменное поле.
Evameva kho, bhikkhave, yato kho bhikkhuno chasu phassāyatanesu cittaṁ udujitaṁ hoti sudujitaṁ, ajjhattameva santiṭṭhati, sannisīdati, ekodi hoti, samādhiyati.
kho → (bj, sya-all) | sudujitaṁ ajjhattameva → sudujjitaṁ ajjhattaṁ (bj); saṁmujujātam ajjhattam eva (pts) | cittaṁ udujitaṁ → cittam ujujātaṁ (pts) | udujjitaṁ → ujujānaṁ (bj: sī.pævi, sī.pavi); udujitaṁ (bj: machasaṁ) | sudujjitaṁ → sammujujātaṁ (bj: sī.pævi, sī.pavi); sudujitaṁ (bj: machasaṁ) | kho → Missing in S1-3 (pts note) | ujujātaṁ → B1-2 udujiḍaṁ (pts note) | saṁmujujātam → B1-2 sudujitaṁ; S1-3 insert naṁ (pts note) | evameva → evam eva (pts) | ekodi hoti → ekodihoti (pts)Точно так же, монахи, когда ум монаха был подчинён, хорошо подчинён в отношении шести сфер контакта, то тогда он становится внутренне устойчивым, утверждённым, объединённым, сосредоточенным.
Seyyathāpi, bhikkhave, rañño vā rājamahāmattassa vā vīṇāya saddo assutapubbo assa.Это как, монахи, если бы царь или царский министр никогда бы прежде не слышал звучания вины.
So vīṇāsaddaṁ suṇeyya.
vīṇāsaddaṁ → vīṇāya saddaṁ (sya-all); viṇāya saddaṁ (pts)Он бы услышал звук вины
So evaṁ vadeyya:
so → Missing in S1-3 (pts note)и сказал бы:
‘ambho, kassa nu kho eso saddo evaṁrajanīyo evaṅkamanīyo evaṁmadanīyo evaṁmucchanīyo evambandhanīyo’ti?
kassa → kissa (bj, pts1ed) | kassa nu kho → kissanukho (bj) | kassa → kissa (pts) | kissanukho → kassa (bj: machasaṁ, syā) | kassa → kissa (cck: sī. pī.) | evaṁmucchaniyo → evaṁ ba. muñcaniyo (sya-all: sī.) | kissa → B1-2 kassa (pts note) | mucchaniyo → B1 muñcaniyo; B2 muñjaniyo always (pts note) | evaṅkamanīyo → evaṁkamanīyo (my, ms2005) | evambandhanīyoti → evaṁbandhanīyoti (my) | evaṁrajanīyo evaṅkamanīyo evaṁmadanīyo evaṁmucchanīyo evambandhanīyoti → evaṁ rajanīyo evaṁ kamanīyo evaṁ madanīyo evaṁ mucchanīyo evaṁbandhanīyoti (bjt) | evaṁrajanīyo evaṅkamanīyo evaṁmadanīyo evaṁmucchanīyo evambandhanīyoti → evaṁrajaniyo evaṁkammaniyo evaṁmadaniyo evaṁmucchaniyo evaṁbandhaniyoti (th)“Почтенный, что издаёт этот звук – такой милый, приятный, чарующий, привлекательный, воспаляющий желание, соблазнительный?”
Tamenaṁ evaṁ vadeyyuṁ:
tamenaṁ → tam enam (pts)Ему бы сказали:
‘esā, kho, bhante, vīṇā nāma, yassā eso saddo evaṁrajanīyo evaṅkamanīyo evaṁmadanīyo evaṁmucchanīyo evambandhanīyo’ti.
esā → eso (pts) | evaṅkamanīyo → evaṁkamanīyo (my, ms2005) | evambandhanīyoti → evaṁbandhanīyoti (my) | evaṁrajanīyo evaṅkamanīyo evaṁmadanīyo evaṁmucchanīyo evambandhanīyoti → evaṁ rajanīyo evaṁ kamanīyo evaṁ madanīyo evaṁ mucchanīyo evaṁ bandhanīyoti (bjt) | evaṁrajanīyo evaṅkamanīyo evaṁmadanīyo evaṁmucchanīyo evambandhanīyoti → evaṁrajaniyo evaṁkammaniyo evaṁmadaniyo evaṁmucchaniyo evaṁbandhaniyoti (th) | evaṁrajanīyo evaṅkamanīyo evaṁmadanīyo evaṁmucchanīyo evambandhanīyoti → evaṁ rajaniyo evaṁ kamaniyo evaṁ madaniyo evaṁ mucchaniyo evam bandhaniyo ti (pts)“Ваше Величество, это вина издаёт этот звук – такой милый… соблазнительный”.
So evaṁ vadeyya:Он бы ответил:
‘gacchatha me, bho, taṁ vīṇaṁ āharathā’ti.
tam → Missing in S1-3 (pts note) | taṁ vīṇaṁ → tam vīṇam (pts)“Господин, принеси-ка мне эту вину”.
Tassa taṁ vīṇaṁ āhareyyuṁ.
vīṇaṁ → vīṇam (pts)Ему принесли бы вину
Tamenaṁ evaṁ vadeyyuṁ:
tamenaṁ → tam enam (pts)и сказали ему:
‘ayaṁ kho sā, bhante, vīṇā yassā eso saddo evaṁrajanīyo evaṅkamanīyo evaṁmadanīyo evaṁmucchanīyo evambandhanīyo’ti.
vīṇā → viṇā (pts) | evaṅkamanīyo → evaṁkamanīyo (my, ms2005) | evambandhanīyoti → evaṁbandhanīyoti (my) | evaṁrajanīyo evaṅkamanīyo evaṁmadanīyo evaṁmucchanīyo evambandhanīyoti → evaṁ rajanīyo evaṁ kamanīyo evaṁ madanīyo evaṁ mucchanīyo evaṁ bandhanīyoti (bjt) | evaṁrajanīyo evaṅkamanīyo evaṁmadanīyo evaṁmucchanīyo evambandhanīyoti → evaṁrajaniyo evaṁkammaniyo evaṁmadaniyo evaṁmucchaniyo evaṁbandhaniyoti (th) | evaṁrajanīyo evaṅkamanīyo evaṁmadanīyo evaṁmucchanīyo evambandhanīyoti → evaṁ rajaniyo evaṁ kamaniyo evam madaniyo evam mucchaniyo evam bandhaniyoti (pts)“Ваше Величество, вот эта самая вина, звук которой такой милый… соблазнительный”.
So evaṁ vadeyya:
evaṁ → evam (pts)Царь бы сказал:
‘alaṁ me, bho, tāya vīṇāya, tameva me saddaṁ āharathā’ti.
alaṁ → alam (pts) | tameva → taṁ eva (pts) | saddaṁ → saddam (pts)“Довольно с меня этой вины, господин. Давай же [мне] уже этот звук”.
Tamenaṁ evaṁ vadeyyuṁ:
tamenaṁ evaṁ → tam enaṁ (pts)Ему бы ответили:
‘ayaṁ kho, bhante, vīṇā nāma anekasambhārā mahāsambhārā.“Ваше Величество, эта вина состоит из многочисленных деталей,
Anekehi sambhārehi samāraddhā vadati, seyyathidaṁ—
vadati seyyathidaṁ → carati seyyathīdaṁ (sya-all) | vadati → carati (bj: syā) | vadati → B1-2 carati; B2 fails us here till p. 206 (note 5), on account of a gap of two sheets (pts note)содержит в себе множество деталей, и издаёт звук, только когда на ней играют посредством этих многочисленных деталей – то есть,
doṇiñca paṭicca cammañca paṭicca daṇḍañca paṭicca upadhāraṇe ca paṭicca tantiyo ca paṭicca koṇañca paṭicca purisassa ca tajjaṁ vāyāmaṁ paṭicca evāyaṁ, bhante, vīṇā nāma anekasambhārā mahāsambhārā.
upadhāraṇe ca → upaveṇañca (bj) | cammañca → mañcaṁ (sya-all) | cammañca → mañcaṁ (bj: syā) | upaveṇañca → upadhāraṇeca (bj: machasaṁ, syā) | upaveṇañ → B2 upaviṇe; B1 upadhiraṇe (pts note) | koṇañca → koṇañ ca (pts) | vāyāmaṁ → vāyāmam (pts) | evāyaṁ → evāyam (pts)в зависимости от верхней части деки, сделанной из пергамента, от корпуса деки, от грифа, от головы грифа, от струн, от медиатора, от должных стараний музыканта.
Anekehi sambhārehi samāraddhā vadatī’ti.
vadatīti → caratīti (sya-all)Так оно, Ваше Величество, что эта вина… издаёт звук, только когда на ней играют посредством этих многочисленных деталей”.
So taṁ vīṇaṁ dasadhā vā satadhā vā phāleyya, dasadhā vā satadhā vā taṁ phāletvā sakalikaṁ sakalikaṁ kareyya.
vā taṁ → tam (pts) | satadhā → satta dhā (bj: sī.pævi) | tam → Missing in S1-3 (pts note)И тогда царь разбил бы эту вину на десять или на сто кусков, которые затем раскроил бы в щепки.
Sakalikaṁ sakalikaṁ karitvā agginā ḍaheyya, agginā ḍahitvā masiṁ kareyya.
ḍahitvā → ḍahetvā (bj)Раскроив их в щепки, он бы жёг их в огне,
Masiṁ karitvā mahāvāte vā ophuneyya, nadiyā vā sīghasotāya pavāheyya.
ophuneyya → opuneyya (bj, pts1ed); ophuṇeyya (?) | mahāvāte → mahāvātena (sya-all) | ophuneyya → opuneyya (pts) | ophuneyya → opuneyya (cck: sī. pī.); ophuṇeyya (cck: ?)доводя их до пепла, после чего развеял бы пепел на сильном ветру или же бросил бы в поток быстрой реки.
So evaṁ vadeyya:
evaṁ → evam (pts)И затем он бы сказал:
‘asatī kirāyaṁ, bho, vīṇā nāma, yathevaṁ yaṁ kiñci vīṇā nāma ettha ca panāyaṁ jano ativelaṁ pamatto palaḷito’ti.
yathevaṁ yaṁ → yathevayaṁ (pts1ed) | ettha ca panāyaṁ jano → ettha panāyaṁ jano (sya-all, km); ettha ca mahājano (pts1ed, mr) | palaḷitoti → palāḷitoti (bj) | asatī → asati (sya-all) | ettha ca panāyaṁ → etthapanāyaṁ (sya-all) | ativelaṁ pamatto palaḷitoti → ativelampatto palāḷitoti (sya-all) | asatī kirāyaṁ → asakkirāyam (pts) | panāyaṁ jano ativelaṁ → mahājano ativelam (pts) | asatī → asakakirāyaṁ (bj: sī.pævi, sī.pavi) | palāḷitoti → palaḷito (bj: machasaṁ) | yaṁ → yathevāyaṁ (cck: sī.); yathevayaṁ (cck: pī.) | jano → ettha panāyaṁ jano (cck: syā. kaṁ.); ettha ca mahājano (cck: pī. ka.) | palāḷitoti → ba. ettha ca mahājano ativelaṁ pamatto palaḷitoti (sya-all note) | asakkirāyam → B1 asatikirāyaṁ (pts note) | yaṁ → S1 B1-2 nāma theva yaṁ (pts note) | palaḷito → S1 palāḷito; S3 paḷāḷito (pts note) | yaṁ kiñci → yaṅkiñci (th) | yathevaṁ → yatheva (pts) | palaḷitoti → palaḷito ti (pts)“Полная ерунда, господин, эта ваша, так называемая, вина, как и всё другое [похожее], что называют виной. Как же всецело бездумны люди в отношении неё, как всецело одурачены ей!”.
Evameva kho, bhikkhave, bhikkhu rūpaṁ samanvesati yāvatā rūpassa gati, vedanaṁ samanvesati yāvatā vedanāya gati, saññaṁ samanvesati yāvatā saññāya gati, saṅkhāre samanvesati yāvatā saṅkhārānaṁ gati, viññāṇaṁ samanvesati yāvatā viññāṇassa gati.
samanvesati → samannesati (bj, sya-all, km); samanesati (pts1ed) | rūpaṁ samanvesati → rūpam samanesati (pts) | samanvesati yāvatā saññāya gati → (pts) | samanvesati yāvatā saṅkhārānaṁ gati → (pts) | samanvesati → samanesati (pts) | samanvesati → samannesati (cck: sī. syā. kaṁ.); samanesati (cck: pī.) | samanesati → So B1 always; S1-3 saṅkamant (S3 ṇt) esatī further on sammantesati-to, S1 having always -aṇte- (pts note)Точно так же, монахи, монах исследует форму до той степени, до которой может распространяться форма, он исследует чувство до той степени, до которой может распространяться чувство, он исследует восприятие до той степени, до которой может распространяться восприятие, он исследует составляющие до той степени, до которой могут распространяться составляющие, он исследует сознание до той степени, до которой может распространяться сознание.
Tassa rūpaṁ samanvesato yāvatā rūpassa gati, vedanaṁ samanvesato …pe…
samanvesato → samannesato (bj, sya-all); (bj)По мере того как он исследует форму до той степени… чувство…
saññaṁ …восприятие…
saṅkhāre …составляющие…
viññāṇaṁ samanvesato yāvatā viññāṇassa gati.
samanvesato → samannesato (bj, sya-all) | viññāṇaṁ samanvesato → viññāṇam samanesato (pts)сознание до той степени, до которой может распространяться сознание,
Yampissa taṁ hoti ahanti vā mamanti vā asmīti vā tampi tassa na hotī”ti.
yampissa → yam pissa (pts) | ahanti → ahan ti (pts) | tampi → tam pi (pts)любые идеи о “я” или “моём” или “я есть”, которые прежде возникали у него, более не возникают в нём”