Tatiyachaphassāyatanasutta๗๓ ตติยฉผัสสายตนสูตร
“Yo hi koci, bhikkhave, bhikkhu channaṁ phassāyatanānaṁ samudayañca atthaṅgamañca assādañca ādīnavañca nissaraṇañca yathābhūtaṁ nappajānāti.
atthaṅgamañca → atthagamañca (bj, pts) | channaṁ → channam (pts) | yathābhūtaṁ → yathābhūtam (pts)“ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุบางรูปไม่รู้ชัดถึงความเกิด ความดับ คุณ โทษ และเครื่องสลัดออกจากผัสสายตนะ ๖ ประการตามความเป็นจริง
Avusitaṁ tena brahmacariyaṁ, ārakā so imasmā dhammavinayā”ti.
ārakā → ārakāva (bj) | imasmā → imamhā (bj) | avusitaṁ → avusitam (pts) | brahmacariyaṁ → brahmacariyam (pts) | dhammavinayāti → dhammavinayā ti (pts)เธอประพฤติ พรหมจรรย์ยังไม่จบ เป็นผู้ไกลจากธรรมวินัยนี้”
Evaṁ vutte, aññataro bhikkhu bhagavantaṁ etadavoca:
bhagavantaṁ etadavoca → bhagavantam etad avoca (pts)เมื่อพระผู้มีพระภาคตรัสอย่างนี้แล้ว ภิกษุรูปหนึ่งได้กราบทูลพระผู้มีพระภาค ดังนี้ว่า
“etthāhaṁ, bhante, anassasaṁ panassasaṁ.
anassasaṁ panassasaṁ → panassassaṁ (bj); anassāsiṁ (pts) | anassasaṁ panassasaṁ ahañhi → panassāsaṁ ahaṁ hi (sya-all) | panassāsaṁ → ba. anassassaṁ (sya-all note) | anassāsiṁ → S1 anassātam --pe--; B1-2 add panassassaṁ (pts note) | etthāhaṁ → etthāham (pts)“ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ข้าพระองค์พินาศย่อยยับแล้วในศาสนานี้
Ahañhi, bhante, channaṁ phassāyatanānaṁ samudayañca atthaṅgamañca assādañca ādīnavañca nissaraṇañca yathābhūtaṁ nappajānāmī”ti.
atthaṅgamañca → atthagamañca (bj, pts) | channaṁ phassāyatanānaṁ → channam phassayātanānaṁ (pts) | ahañhi → ahaṁ hi (th)เพราะ ข้าพระองค์ไม่รู้ชัดถึงความเกิด ความดับ คุณ โทษ และเครื่องสลัดออกจาก ผัสสายตนะ ๖ ประการตามความเป็นจริง”
“Taṁ kiṁ maññasi, bhikkhu,
kiṁ maññasi → kimmaññasi (bjt) | kiṁ → kim (pts)“ภิกษุ เธอเข้าใจความข้อนั้นว่าอย่างไร
cakkhu niccaṁ vā aniccaṁ vā”ti?
cakkhu → cakkhuṁ (bj, sya-all, pts) | vāti → vā ti (pts)จักขุเที่ยงหรือไม่เที่ยง”
“Aniccaṁ, bhante”.
aniccaṁ → aniccam (pts)“ไม่เที่ยง พระพุทธเจ้าข้า”
“Yaṁ panāniccaṁ dukkhaṁ vā taṁ sukhaṁ vā”ti?
vāti → vā ti (pts)“ก็สิ่งใดไม่เที่ยง สิ่งนั้นเป็นทุกข์หรือเป็นสุข”
“Dukkhaṁ, bhante”.
dukkhaṁ → dukkham (pts)“เป็นทุกข์ พระพุทธเจ้าข้า”
“Yaṁ panāniccaṁ dukkhaṁ vipariṇāmadhammaṁ, kallaṁ nu taṁ samanupassituṁ:
kallaṁ nu → kallannu (bjt) | yaṁ → yam (pts) | kallaṁ → kallan (pts)“ก็สิ่งใดไม่เที่ยง เป็นทุกข์ มีความแปรผันเป็นธรรมดา ควรหรือที่จะพิจารณา เห็นสิ่งนั้นว่า
‘etaṁ mama, esohamasmi, eso me attā’”ti?
etaṁ → etam (pts) | esohamasmi → eso ham asmi (pts)‘นั่นของเรา เราเป็นนั่น นั่นเป็นอัตตาของเรา”
“No hetaṁ, bhante”.
hetaṁ → etam (pts)“ข้อนั้นไม่ควรเลย พระพุทธเจ้าข้า”
“Sotaṁ …
sotaṁ → sotam (pts)“โสตะ ...
ghānaṁ …
ghānaṁ → ghānam (pts)ฆานะ ...
jivhā …ชิวหา
kāyo …
kāyo → niccā vā aniccā vāti aniccā bhante (bjt)... กาย
mano nicco vā anicco vā”ti?
vāti → vā ti (pts)... มโนเที่ยงหรือไม่เที่ยง”
“Anicco, bhante”.“ไม่เที่ยง พระพุทธเจ้าข้า”
“Yaṁ panāniccaṁ dukkhaṁ vā taṁ sukhaṁ vā”ti?
panāniccaṁ → panāniccaṁ dukkhaṁ (pts) | yaṁ → yam (pts) | vāti → vā ti (pts)“ก็สิ่งใดไม่เที่ยง สิ่งนั้นเป็นทุกข์หรือเป็นสุข”
“Dukkhaṁ, bhante”.
dukkhaṁ → dukkham (pts)“เป็นทุกข์ พระพุทธเจ้าข้า”
“Yaṁ panāniccaṁ dukkhaṁ vipariṇāmadhammaṁ, kallaṁ nu taṁ samanupassituṁ:
kallaṁ nu → kallannu (bjt) | yaṁ → yam (pts) | kallaṁ → kallan (pts)“ก็สิ่งใดไม่เที่ยง เป็นทุกข์ มีความแปรผันเป็นธรรมดา ควรหรือที่จะพิจารณา เห็นสิ่งนั้นว่า
‘etaṁ mama, esohamasmi, eso me attā’”ti?
etaṁ → etam (pts) | esohamasmi → eso ham asmi (pts)‘นั่นของเรา เราเป็นนั่น นั่นเป็นอัตตาของเรา”
“No hetaṁ, bhante”.
hetaṁ → hetam (pts)“ข้อนั้นไม่ควรเลย พระพุทธเจ้าข้า”
“Evaṁ passaṁ, bhikkhu, sutavā ariyasāvako cakkhusmimpi nibbindati, sotasmimpi nibbindati, ghānasmimpi nibbindati, jivhāyapi nibbindati, kāyasmimpi nibbindati, manasmimpi nibbindati.
sotasmimpi nibbindati ghānasmimpi nibbindati → sotasmiṁpi ghānasmiṁpi (sya-all) | nibbindati kāyasmimpi nibbindati manasmimpi → kāyasmiṁpi manasmiṁpi (sya-all) | cakkhusmimpi → cakkhusmiṁpi (th)“ภิกษุ อริยสาวกผู้ได้สดับเห็นอยู่อย่างนี้ ย่อมเบื่อหน่ายแม้ในจักขุ ย่อม เบื่อหน่ายแม้ในโสตะ ย่อมเบื่อหน่ายแม้ในฆานะ ฯลฯ
Nibbindaṁ virajjati; virāgā vimuccati; vimuttasmiṁ vimuttamiti ñāṇaṁ hoti.
vimuttamiti → vimuttam iti (pts)เมื่อเบื่อหน่ายย่อมคลาย กำหนัด เพราะคลายกำหนัด จิตย่อมหลุดพ้น เมื่อจิตหลุดพ้นแล้ว ก็รู้ว่า ‘หลุดพ้น แล้ว’
‘Khīṇā jāti, vusitaṁ brahmacariyaṁ, kataṁ karaṇīyaṁ, nāparaṁ itthattāyā’ti pajānātī”ti.
karaṇīyaṁ nāparaṁ → karaṇīyam nāparam (pts)รู้ชัดว่า ‘ชาติสิ้นแล้ว อยู่จบพรหมจรรย์แล้ว ทำกิจที่ควรทำเสร็จแล้ว ไม่มี กิจอื่นเพื่อความเป็นอย่างนี้อีกต่อไป”
Ekādasamaṁ.ตติยฉผัสสายตนสูตรที่ ๑๑ จบ
Migajālavaggo dutiyo.
dutiyo → sattamo (bj, cck)
Tassuddānaṁรวมพระสูตรที่มีในวรรคนี้ คือ
Migajālena dve vuttā, cattāro ca samiddhinā;๑. ปฐมมิคชาลสูตร ๒. ทุติยมิคชาลสูตร ๓. ปฐมสมิทธิมารปัญหาสูตร ๔. สมิทธิสัตตปัญหาสูตร ๕. สมิทธิทุกขปัญหาสูตร ๖. สมิทธิโลกปัญหาสูตร Upaseno upavāṇo, chaphassāyatanikā tayoti.
upavāṇo → upavāṇo ca (bj, pts) | Upavāṇo → B1 upavāno (pts note) tayoti → tayo ti sāvatthi nidānaṁ (pts) | ti → B1 tatiyo ti (pts note) | nidānaṁ → Missing in S1-3 (pts note)๗. อุปเสนอาสีวิสสูตร ๘. อุปวาณสันทิฏฐิกสูตร ๙. ปฐมฉผัสสายตนสูตร ๑๐. ทุติยฉผัสสายตนสูตร ๑๑. ตติยฉผัสสายตนสูตร