ParihānadhammasuttaLiable to Decline
“Parihānadhammañca vo, bhikkhave, desessāmi aparihānadhammañca cha ca abhibhāyatanāni.
desessāmi aparihānadhammañca → desissāmi aparihāna dhammañca (bj) | desessāmi → desissāmi (sya-all, pts)“Mendicants, I will teach you who is liable to decline, who is not liable to decline, and the six fields of mastery.
Taṁ suṇātha.Listen …
Kathañca, bhikkhave, parihānadhammo hoti?And how is someone liable to decline?
Idha, bhikkhave, bhikkhuno cakkhunā rūpaṁ disvā uppajjanti pāpakā akusalā sarasaṅkappā saṁyojaniyā.
akusalā sarasaṅkappā → akusalā dhammā sarasaṅkappā (sya-all, km, pts1ed, mr) | akusalā → akusalā dhammā (sya-all, pts) | sarasaṅkappā → akusalā dhammā sarasaṅkappā (bj: syā, PTS) | sarasaṅkappā → akusalā dhammā sarasaṅkappā (syā. kaṁ. pī. ka.) upari āsīvisavagge sattamasutte pana ‘‘ākusalā sarasaṅkappā’’ tveva sabbattha dissati (cck note) | sarasaṅkappā → Missing in S1-3 always (pts note) | saṁyojaniyā → saṁyojanīyā (bjt) | saṁyojaniyā → saññojaniyā (th)When a mendicant sees a sight with their eyes, bad, unskillful phenomena arise: memories and thoughts that tighten the fetters.
Tañce bhikkhu adhivāseti nappajahati na vinodeti na byantīkaroti na anabhāvaṁ gameti, veditabbametaṁ, bhikkhave, bhikkhunā:
byantīkaroti → vyantī karoti (bj); vyantikaroti (pts1ed); byantiṁ karoti (mr) | byantīkaroti → vyantikaroti (pts) | tañce → tañca (bj: syā) | byantīkaroti → byantikaroti (cck: pī.); byantiṁ karoti (cck: ka.) | ce → S1-3 ca (pts note) | vyantikaroti → Missing in S1-3 (pts note) | na → B1 vyantiṁ- always (pts note) | byantīkaroti → vyantīkaroti (bjt) | tañce → taṁ ce (pts) | nappajahati → na pajahati (pts) | anabhāvaṁ → anabhāvam (pts) | veditabbametaṁ → veditabbam etam (pts)Suppose that mendicant tolerates them and doesn’t give them up, dispel them, eliminate them, and obliterate them. They should understand:
‘parihāyāmi kusalehi dhammehi’.‘My skillful qualities are declining.
Parihānañhetaṁ vuttaṁ bhagavatāti …pe….
parihānañhetaṁ → parihānaṁ hetaṁ (bjt, th) | pe → spelled out in full (bjt) | + → puna caparaṁ bhikkhave bhikkhuno ghānena gandhaṁ ghāyitvā (bjt)For this is what the Buddha calls decline.’
Puna caparaṁ, bhikkhave, bhikkhuno jivhāya rasaṁ sāyitvā uppajjanti …pe…
uppajjanti → puna caparaṁ bhikkhave bhikkhuno kāyena phoṭṭhabbaṁ phusitvā (bjt) | caparaṁ → ca param (pts) | rasaṁ → rasam (pts) | uppajjanti → uppajjati (pts)Furthermore, when a mendicant hears a sound … smells an odor … tastes a flavor … encounters a touch …
puna caparaṁ, bhikkhave, bhikkhuno manasā dhammaṁ viññāya uppajjanti pāpakā akusalā sarasaṅkappā saṁyojaniyā.
akusalā → akusalā dhammā (sya-all, pts) | saṁyojaniyā → saṁyojanīyā (bjt) | saṁyojaniyā → saññojaniyā (th) | caparaṁ → ca param (pts)knows an idea with their mind, bad, unskillful phenomena arise: memories and thoughts that tighten the fetters.
Tañce bhikkhu adhivāseti nappajahati na vinodeti na byantīkaroti na anabhāvaṁ gameti, veditabbametaṁ, bhikkhave, bhikkhunā:
byantīkaroti → vyantikaroti (pts) | byantīkaroti → vyantīkaroti (bjt) | tañce → taṁ ce (pts) | nappajahati → napajahati (pts) | anabhāvaṁ gameti veditabbametaṁ → anabhāvaṁgameti veditabbam etam (pts)If that mendicant tolerates them and doesn’t give them up, dispel them, eliminate them, and obliterate them, they should understand:
‘parihāyāmi kusalehi dhammehi’.‘My skillful qualities are declining.
Parihānañhetaṁ vuttaṁ bhagavatāti.
parihānañhetaṁ → parihānaṁ hetaṁ (bjt, th) | parihānañhetaṁ vuttaṁ bhagavatāti → parihānaṁ hetam vuttam bhagavatā ti (pts)For this is what the Buddha calls decline.’
Evaṁ kho, bhikkhave, parihānadhammo hoti.That’s how someone is liable to decline.
Kathañca, bhikkhave, aparihānadhammo hoti?And how is someone not liable to decline?
Idha, bhikkhave, bhikkhuno cakkhunā rūpaṁ disvā uppajjanti pāpakā akusalā sarasaṅkappā saṁyojaniyā.
akusalā → akusalā dhammā (sya-all); akusala dhammā (pts) | saṁyojaniyā → saññojaniyā (bjt, th)When a mendicant sees a sight with their eyes, bad, unskillful phenomena arise: memories and thoughts that tighten the fetters.
Tañce bhikkhu nādhivāseti pajahati vinodeti byantīkaroti anabhāvaṁ gameti, veditabbametaṁ, bhikkhave, bhikkhunā:
tañce → taṁ ce bhikkhave (pts) | nādhivāseti → nādhivaseti (pts) | vinodeti byantīkaroti → vinodati vyantikaroti (pts) | byantīkaroti → vyantīkaroti (bjt) | veditabbametaṁ → veditabbam etam (pts)Suppose that mendicant doesn’t tolerate them but gives them up, dispels them, eliminates them, and obliterates them. They should understand:
‘na parihāyāmi kusalehi dhammehi’.‘My skillful qualities are not declining.
Aparihānañhetaṁ vuttaṁ bhagavatāti …pe….
aparihānañhetaṁ → aparihānaṁ hetaṁ (bjt, th) | aparihānañhetaṁ vuttaṁ → aparihānaṁ hetaṁ vuttam (pts)For this is what the Buddha calls non-decline.’
Puna caparaṁ, bhikkhave, bhikkhuno jivhāya rasaṁ sāyitvā uppajjanti …pe…
+ → sotena saddaṁ sutvā ghānena gandhaṁ ghāyitvā (bjt) | uppajjanti → kāyena phoṭṭhabbaṁ phusitvā (bjt) | caparaṁ → ca param (pts)Furthermore, when a mendicant hears a sound … smells an odor … tastes a flavor … encounters a touch …
puna caparaṁ, bhikkhave, bhikkhuno manasā dhammaṁ viññāya uppajjanti pāpakā akusalā sarasaṅkappā saṁyojaniyā.
akusalā → akusalā dhammā (sya-all) | sarasaṅkappā → dhammā sarasaṅkappa (pts) | saṁyojaniyā → saṁyojanīyā (bjt) | saṁyojaniyā → saññojaniyā (th) | caparaṁ → ca param (pts)knows an idea with their mind, bad, unskillful phenomena arise: memories and thoughts that tighten the fetters.
Tañce bhikkhu nādhivāseti pajahati vinodeti byantīkaroti anabhāvaṁ gameti, veditabbametaṁ, bhikkhave, bhikkhunā:
tañce → taṁ ce bhikkhave (pts) | nādhivāseti → nādhivaseti (pts) | byantīkaroti → vyantikaroti (pts) | byantīkaroti → vyantīkaroti (bjt) | veditabbametaṁ → veditabbam etam (pts)Suppose that mendicant doesn’t tolerate them but gives them up, dispels them, eliminates them, and obliterates them. They should understand:
‘na parihāyāmi kusalehi dhammehi’.‘My skillful qualities are not declining.
Aparihānañhetaṁ vuttaṁ bhagavatāti.
aparihānañhetaṁ → aparihānaṁ hetaṁ (bjt, th) | aparihānañhetaṁ vuttaṁ → aparihānaṁ hetaṁ vuttam (pts)For this is what the Buddha calls non-decline.’
Evaṁ kho, bhikkhave, aparihānadhammo hoti.
aparihānadhammo → aparihāna dhammo (bjt) | evaṁ → evam (pts)That’s how someone is not liable to decline.
Katamāni ca, bhikkhave, cha abhibhāyatanāni?And what are the six fields of mastery?
Idha, bhikkhave, bhikkhuno cakkhunā rūpaṁ disvā nuppajjanti pāpakā akusalā sarasaṅkappā saṁyojaniyā.
nuppajjanti → na uppajjanti (sya-all) | akusalā → akusalā dhammā (sya-all, pts) | nuppajjanti → anuppajjanti (bj: sīmu) | saṁyojaniyā → saññojaniyā (bjt, th)When a mendicant sees a sight with their eyes, bad, unskillful phenomena don’t arise: memories and thoughts that tighten the fetters.
Veditabbametaṁ, bhikkhave, bhikkhunā:
veditabbametaṁ → veditabbam etam (pts)They should understand:
‘abhibhūtametaṁ āyatanaṁ’.
āyatanaṁ → āyatanānaṁ (bj: sī.pavi) | abhibhūtametaṁ → abhibhūtam etam (pts)‘This sense field has been mastered.
Abhibhāyatanañhetaṁ vuttaṁ bhagavatāti …pe…
abhibhāyatanañhetaṁ → abhibhāyatanaṁ hetaṁ (bjt, th) | + → puna caparaṁ bhikkhave bhikkhuno sotena saddaṁ sutvā (bjt) | pe → spelled out in full (bjt)For this is what the Buddha calls a field of mastery.’ …
puna caparaṁ, bhikkhave, bhikkhuno manasā dhammaṁ viññāya nuppajjanti pāpakā akusalā dhammā sarasaṅkappā saṁyojaniyā.
dhammā → (bj) | nuppajjanti → na uppajjanti (sya-all) | saṁyojaniyā → saṁyojanīyā (bjt) | saṁyojaniyā → saññojaniyā (th) | caparaṁ → ca param (pts)Furthermore, when a mendicant knows an idea with their mind, bad, unskillful phenomena don’t arise: memories and thoughts that tighten the fetters.
Veditabbametaṁ, bhikkhave, bhikkhunā:
veditabbametaṁ → veditabbam etam (pts)They should understand:
‘abhibhūtametaṁ āyatanaṁ’.
abhibhūtametaṁ → abhibhūtam etam (pts)‘This sense field has been mastered.
Abhibhāyatanañhetaṁ vuttaṁ bhagavatāti.
abhibhāyatanañhetaṁ → abhibhāyatanaṁ hetaṁ (bjt, th) | abhibhāyatanañhetaṁ vuttaṁ bhagavatāti → abhibhāyatanaṁ hetaṁ vuttam bhagavatā ti (pts)For this is what the Buddha calls a field of mastery.’
Imāni vuccanti, bhikkhave, cha abhibhāyatanānī”ti.
abhibhāyatanānīti tatiyaṁ → abhibhāyatanānī ti (bj) | bhikkhave → bhikkhu (pts)These are the six fields of mastery.”
Tatiyaṁ.
pa → In B2 only (pts note) | tatiyaṁ → ti (bjt) | tatiyaṁ → sāvatthi nidānam pamādavihāriṁ ca (pts)