Pamādavihārīsutta
Pamādavihārīsutta → pamādavihārisuttaṁ (bj)๙๗ ปมาทวิหารีสูตร
“Pamādavihāriñca vo, bhikkhave, desessāmi appamādavihāriñca.
desessāmi → desissāmi (bj, sya-all) | pamādavihāriñca → (pts) | desessāmi appamādavihāriñca → desissāmi appamādavihariṁ ca (pts) | + → sāvatthīnidānaṁ (th)เรื่องเกิดขึ้นที่กรุงสาวัตถี พระผู้มีพระภาคตรัสว่า “ภิกษุทั้งหลาย เราจักแสดงภิกษุผู้อยู่ด้วยความ ประมาทและภิกษุผู้อยู่ด้วยความไม่ประมาทแก่เธอทั้งหลาย
Taṁ suṇātha.เธอทั้งหลายจงฟัง
Kathañca, bhikkhave, pamādavihārī hoti?
kathañca → kathaṁ ca (pts)ภิกษุผู้อยู่ด้วยความประมาท เป็นอย่างไร
Cakkhundriyaṁ asaṁvutassa, bhikkhave, viharato cittaṁ byāsiñcati cakkhuviññeyyesu rūpesu.
byāsiñcati → byāsiccati (bj, sya-all, km) | cakkhundriyaṁ asaṁvutassa → cakkhundriyā saṁvutassa (bj) | saṁvutassa → cakkhundriyaṁ asaṁvutassa (bj: machasaṁ, syā) | byāsiccati → vyāsiñcati (bj: machasaṁ, sīmu) | byāsiñcati → byāsiccati (cck: sī. syā. kaṁ.) | asaṁvutassa → S1 -driyāsamvu always (pts note) | cakkhundriyaṁ → cakkhundriyam (pts)คือ เมื่อภิกษุไม่สำรวมจักขุนทรีย์อยู่ จิตย่อมซ่านไปในรูปทั้งหลายที่พึงรู้แจ้ง ทางตา
tassa byāsittacittassa pāmojjaṁ na hoti.
pāmojjaṁ → pāmujjaṁ (sya-all) | byāsittacittassa pāmojjaṁ → vyāsittacittassa pāmujjaṁ (pts)เมื่อเธอมีจิตซ่านไปแล้ว ปราโมทย์ (ความบันเทิงใจ) ก็ไม่มี
Pāmojje asati pīti na hoti.
pāmojje → pāmujje (bj, sya-all, pts)เมื่อไม่มีปราโมทย์ ปีติ (ความอิ่มใจ) ก็ไม่มี
Pītiyā asati passaddhi na hoti.เมื่อไม่มีปีติ ปัสสัทธิ (ความสงบกายสงบใจ) ก็ไม่มี
Passaddhiyā asati dukkhaṁ hoti.
hoti → viharati (bj, sya-all, pts) | viharati → hoti (bj: machasaṁ) | viharati → B1 hoti always (pts note)เมื่อ ไม่มีปัสสัทธิ ภิกษุนั้นย่อมอยู่ลำบาก
Dukkhino cittaṁ na samādhiyati.จิตของเธอผู้อยู่ลำบากย่อมไม่ตั้งมั่น
Asamāhite citte dhammā na pātubhavanti.เมื่อจิต ไม่ตั้งมั่น ธรรมทั้งหลาย ก็ไม่ปรากฏ
Dhammānaṁ apātubhāvā pamādavihārītveva saṅkhaṁ gacchati …pe…
gacchati → gacchati sotindriyā asaṁvutassa bhikkhave viharato (bj) | apātubhāvā → S3 napātu-; S1 has neither na nor a; both here only (pts note) | tveva → S1-3 teva always (pts note) | pamādavihārītveva → pamādavihārī tveva (my, pts) | dhammānaṁ → dhammānam (pts)เพราะธรรมทั้งหลายไม่ปรากฏ เธอย่อม นับว่า ‘เป็นผู้อยู่ด้วยความประมาท’ แท้จริง ฯลฯ
jivhindriyaṁ asaṁvutassa, bhikkhave, viharato cittaṁ byāsiñcati jivhāviññeyyesu rasesu,
byāsiñcati → vyāsiccati (bj, sya-all) | jivhindriyaṁ → ghānindriyā saṁvutassa bhikkhave viharato jivhindriyā (bjt) | byāsiñcati → byāsiccati (th) | jivhindriyaṁ → jivhindriyam (pts) | byāsiñcati → vyāsiñcati (pts)เมื่อภิกษุไม่สำรวมชิวหินทรีย์อยู่ จิตย่อมซ่านไปในรสทั้งหลายที่พึงรู้แจ้งทาง ลิ้น
tassa byāsittacittassa …pe…
byāsittacittassa → vyāsittacittassa pāmujjaṁ na hoti (bj)เมื่อเธอมีจิตซ่านไปแล้ว ฯลฯ
pamādavihārītveva saṅkhaṁ gacchati …pe…
pamādavihārītveva saṅkhaṁ gacchati → kāyindriyā saṁvutassa bhikkhave viharato (bj) | pamādavihārītveva → pamādavihārī tveva (my, pts)เธอย่อมนับว่า ‘เป็นผู้อยู่ด้วยความประมาท’ แท้จริง ฯลฯ
manindriyaṁ asaṁvutassa, bhikkhave, viharato cittaṁ byāsiñcati manoviññeyyesu dhammesu,
manindriyaṁ asaṁvutassa → manindriyā saṁvutassa (bj) | byāsiñcati → vyāsiccati (bj, sya-all) | asaṁvutassa → S1-3 manindriyāsaṁ- (pts note) | byāsiñcati → byāsiccati (th) | manindriyaṁ → manindriyam (pts) | byāsiñcati → vyāsiñcati (pts)เมื่อภิกษุไม่สำรวมมนินทรีย์อยู่ จิตย่อมซ่านไปในธรรมารมณ์ที่พึงรู้แจ้ง ทางใจ
tassa byāsittacittassa pāmojjaṁ na hoti.
byāsittacittassa pāmojjaṁ → vyāsittacittassa pāmujjaṁ (bj, pts) | pāmojjaṁ → pāmujjaṁ (sya-all)เมื่อเธอมีจิตซ่านไปแล้ว ปราโมทย์ก็ไม่มี
Pāmojje asati pīti na hoti.
pāmojje → pāmujje (bj, sya-all, pts)เมื่อไม่มีปราโมทย์ ปีติก็ไม่มี
Pītiyā asati passaddhi na hoti.เมื่อไม่มีปีติ ปัสสัทธิก็ไม่มี
Passaddhiyā asati dukkhaṁ hoti.
hoti → viharati (bj, sya-all, pts)เมื่อไม่มีปัสสัทธิ เธอย่อมอยู่ลำบาก
Dukkhino cittaṁ na samādhiyati.จิตของภิกษุผู้ อยู่ลำบากย่อมไม่ตั้งมั่น
Asamāhite citte dhammā na pātubhavanti.
pātubhavanti → S1-3 -bhagantu; B1 -honti (pts note)เมื่อจิตไม่ตั้งมั่น ธรรมทั้งหลายก็ไม่ปรากฏ
Dhammānaṁ apātubhāvā pamādavihārītveva saṅkhaṁ gacchati.
pamādavihārītveva → pamādavihārī tveva (my, pts) | dhammānaṁ → dhammānam (pts)เพราะธรรม ทั้งหลายไม่ปรากฏ ภิกษุนั้นย่อมนับว่า ‘เป็นผู้อยู่ด้วยความประมาท’ แท้จริง
Evaṁ kho, bhikkhave, pamādavihārī hoti.ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้อยู่ด้วยความประมาทเป็นอย่างนี้แล
Kathañca, bhikkhave, appamādavihārī hoti?
kathañca → kathaṁ ca (pts)ภิกษุผู้อยู่ด้วยความไม่ประมาท เป็นอย่างไร
Cakkhundriyaṁ saṁvutassa, bhikkhave, viharato cittaṁ na byāsiñcati cakkhuviññeyyesu rūpesu,
cakkhundriyaṁ saṁvutassa → cakkhundriyasaṁvutassa (bj) | byāsiñcati → byāsiccati (sya-all) | Cakkhundriyaṁ → S1-3 -driya always (pts note) | byāsiñcati → vyāsiñcati (bjt, pts)คือ เมื่อภิกษุสำรวมจักขุนทรีย์อยู่ จิตย่อมไม่ซ่านไปในรูปทั้งหลายที่พึงรู้แจ้ง ทางตา
tassa abyāsittacittassa pāmojjaṁ jāyati.
pāmojjaṁ → pāmujjaṁ (bj, sya-all) | abyāsittacittassa pāmojjaṁ → avyasittacittassa pāmujjaṁ (pts)เมื่อเธอมีจิตไม่ซ่านไปแล้ว ปราโมทย์ก็เกิด
Pamuditassa pīti jāyati.เมื่อเกิดปราโมทย์ ปีติก็เกิด
Pītimanassa kāyo passambhati.เมื่อใจเกิดปีติ กายก็สงบ
Passaddhakāyo sukhaṁ viharati.
viharati → vediyati (bj, pts) | vediyati → B1-2 viharati (pts note)ภิกษุผู้มีกายสงบ ย่อมอยู่สบาย
Sukhino cittaṁ samādhiyati.จิตของเธอผู้อยู่สบาย ย่อมตั้งมั่น
Samāhite citte dhammā pātubhavanti.
samāhite → samāhate (sya-all); samahite (pts)เมื่อจิตตั้งมั่น ธรรมทั้งหลายก็ปรากฏ
Dhammānaṁ pātubhāvā appamādavihārītveva saṅkhaṁ gacchati …pe…
gacchati → gacchati sotindriyasaṁvutassa bhikkhave viharato (bj) | appamādavihārītveva → appamādavihārī tveva (my, pts) | dhammānaṁ → dhammānam (pts)เพราะธรรมทั้งหลายปรากฏ เธอย่อมนับว่า ‘เป็นผู้อยู่ด้วยความไม่ประมาท’ แท้จริง ฯลฯ
jivhindriyaṁ saṁvutassa, bhikkhave, viharato cittaṁ na byāsiñcati …pe…
jivhindriyaṁ → ghānindriya (bj) | cittaṁ na byāsiñcati → (bj) | byāsiñcati → byāsiccati (sya-all) | byāsiñcati → vyāsiñcati (pts)เมื่อภิกษุสำรวมชิวหินทรีย์อยู่ จิตย่อมไม่ซ่านไป ฯลฯ
appamādavihārītveva saṅkhaṁ gacchati.
gacchati → gacchati kāyindriya (pts) | appamādavihārītveva → appamādavihārī tveva (my, pts) | appamādavihārītveva saṅkhaṁ gacchati → jivhindriyasaṁvutassa bhikkhave viharato kāyindriyasaṁvutassa bhikkhave (bjt)เธอย่อมนับว่า ‘เป็นผู้อยู่ด้วยความไม่ประมาท’ แท้จริง ฯลฯ
Manindriyaṁ saṁvutassa, bhikkhave, viharato cittaṁ na byāsiñcati, manoviññeyyesu dhammesu,
na byāsiñcati → nabyāsiccati (bj) | byāsiñcati → byāsiccati (sya-all) | manindriyaṁ saṁvutassa → viharato manindriyasaṁvutassa (bjt) | byāsiñcati → vyāsiñcati (pts)เมื่อภิกษุสำรวมมนินทรีย์อยู่ จิตย่อมไม่ซ่านไปในธรรมารมณ์ที่พึงรู้แจ้งทางใจ
tassa abyāsittacittassa pāmojjaṁ jāyati.
pāmojjaṁ → pāmujjaṁ (bj, sya-all) | abyāsittacittassa pāmojjaṁ → avyāsittācittassa pāmujjaṁ (pts)เมื่อเธอมีจิตไม่ซ่านไปแล้ว ปราโมทย์ก็เกิด
Pamuditassa pīti jāyati.เมื่อเกิดปราโมทย์ ปีติก็เกิด
Pītimanassa kāyo passambhati.เมื่อเกิด ปีติ กายก็สงบ
Passaddhakāyo sukhaṁ viharati.
viharati → vediyati (bj, pts); vedayati (sya-all) | vediyati → S1-3 vedeti (pts note)ภิกษุผู้มีกายสงบย่อมอยู่สบาย
Sukhino cittaṁ samādhiyati.จิตของเธอผู้อยู่สบายย่อมตั้งมั่น
Samāhite citte dhammā pātubhavanti.เมื่อจิตตั้งมั่น ธรรมทั้งหลายก็ปรากฏ
Dhammānaṁ pātubhāvā appamādavihārītveva saṅkhaṁ gacchati.
appamādavihārītveva → appamādavihārī tveva (my, pts) | dhammānaṁ → dhammānam (pts)เพราะธรรมทั้งหลายปรากฏ เธอย่อมนับว่า ‘เป็นผู้อยู่ด้วยความไม่ประมาท’ แท้จริง
Evaṁ kho, bhikkhave, appamādavihārī hotī”ti.ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้อยู่ด้วยความไม่ประมาทเป็นอย่างนี้แล”