Yodhājīvasutta๓ โยธาชีวสูตร
Atha kho yodhājīvo gāmaṇi yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā …pe… ekamantaṁ nisinno kho yodhājīvo gāmaṇi bhagavantaṁ etadavoca:
upasaṅkamitvā → (bj, pts) | gāmaṇi → gāmaṇī (sya-all); gamaṇi (pts) | ekamantaṁ → ekam antaṁ (pts) | bhagavantaṁ etadavoca → bhagavantam etad avoca (pts)ครั้งนั้น ผู้ใหญ่บ้านชื่อโยธาชีวะเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ฯลฯ ได้ทูลถามพระผู้มีพระภาคดังนี้ว่า
“sutaṁ metaṁ, bhante, pubbakānaṁ ācariyapācariyānaṁ yodhājīvānaṁ bhāsamānānaṁ:
sutaṁ metaṁ → sutammetaṁ (th) | sutaṁ metaṁ → sutam me (pts) | pubbakānaṁ → pubbakānam (pts) | yodhājīvānaṁ → yodhājīvānam (pts)“ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ข้าพระองค์ได้ยิน คำของพวกนักรบอาชีพผู้เคยเป็นอาจารย์และปาจารย์ก่อน ๆ กล่าวว่า
‘yo so yodhājīvo saṅgāme ussahati vāyamati, tamenaṁ ussahantaṁ vāyamantaṁ pare hananti pariyāpādenti, so kāyassa bhedā paraṁ maraṇā parajitānaṁ devānaṁ sahabyataṁ upapajjatī’ti.
paraṁ maraṇā parajitānaṁ → parammaraṇā sarañjitānaṁ (bj) | parajitānaṁ → sarajitānaṁ (sya-all) | parajitānaṁ devānaṁ sahabyataṁ → sarañjitānaṁ devānam sahavyatam (pts) | sarañjitānaṁ → sarajitānaṁ (bj: syā); parajitānaṁ (bj: machasaṁ) | sarajitānaṁ → evaṁ. ba. parajitānaṁ (sya-all: sī.) | Sarañjitānaṁ → B1-2 parajitānaṁ always; S3 sarajitānam here only, elsewhere sarañji-, or sarāji- (pts note) | sahabyataṁ → sahavyataṁ (bjt) | tamenaṁ → tam enam (pts) | vāyamantaṁ → vāyamantam (pts) | paraṁ → param (pts)‘นักรบ อาชีพคนใดอุตส่าห์พยายามในการสงคราม นักรบพวกอื่นสังหารนักรบอาชีพผู้ อุตส่าห์พยายามนั้นให้ถึงความตาย เขาหลังจากตายแล้วจะเข้าถึงความเป็นผู้อยู่ ร่วมกับเหล่าเทวดาชื่อสรชิต’
Idha bhagavā kimāhā”ti?
kimāhāti → kim āhāti (pts)ในข้อนี้พระผู้มีพระภาคตรัสอย่างไร”
“Alaṁ, gāmaṇi, tiṭṭhatetaṁ; mā maṁ etaṁ pucchī”ti.
alaṁ → alam (pts) | tiṭṭhatetaṁ → tiṭṭhatetam (pts) | maṁ etaṁ → mam etam (pts)พระผู้มีพระภาคตรัสตอบว่า “อย่าเลย ผู้ใหญ่บ้าน จงพักปัญหาข้อนี้ไว้ อย่าถามเราเลย”
Dutiyampi kho …pe…
dutiyampi → dutiyam pi (pts)แม้ครั้งที่ ๒ ฯลฯ
tatiyampi kho yodhājīvo gāmaṇi bhagavantaṁ etadavoca:
gāmaṇi → gāmaṇī (sya-all) | tatiyampi → tatiyam pi (pts) | bhagavantaṁ etadavoca → bhagavantam etad avoca (pts)แม้ครั้งที่ ๓ ผู้ใหญ่บ้านชื่อโยธาชีวะได้ทูลถามพระผู้มีพระภาคดังนี้ว่า
“sutaṁ metaṁ, bhante, pubbakānaṁ ācariyapācariyānaṁ yodhājīvānaṁ bhāsamānānaṁ:
sutaṁ metaṁ → sutammetaṁ (th) | sutaṁ metaṁ → sutam me (pts) | pubbakānaṁ → pubbakānam (pts) | yodhājīvānaṁ → yodhājīvānam (pts)“ข้าแต่ พระองค์ผู้เจริญ ข้าพระองค์ได้ยินคำของพวกนักรบอาชีพผู้เป็นอาจารย์และปาจารย์ ก่อน ๆ กล่าวว่า
‘yo so yodhājīvo saṅgāme ussahati vāyamati, tamenaṁ ussahantaṁ vāyamantaṁ pare hananti pariyāpādenti, so kāyassa bhedā paraṁ maraṇā parajitānaṁ devānaṁ sahabyataṁ upapajjatī’ti.
paraṁ maraṇā parajitānaṁ → parammaraṇā sarañjitānaṁ (bj) | parajitānaṁ → sarajitānaṁ (sya-all); sarañjitānaṁ (pts) | sahabyataṁ → sahavyataṁ (bjt) | tamenaṁ → tam enam (pts) | vāyamantaṁ → vāyamantam (pts) | paraṁ → param (pts) | sahabyataṁ → sahavyatam (pts)‘นักรบอาชีพคนใดอุตส่าห์พยายามในการสงคราม นักรบพวกอื่น สังหารนักรบอาชีพผู้อุตส่าห์พยายามนั้นให้ถึงความตาย เขาหลังจากตายแล้วจะเข้า ถึงความเป็นผู้อยู่ร่วมกับเหล่าเทวดาชื่อสรชิต’
Idha bhagavā kimāhā”ti?
kimāhāti → kim āhāti (pts)ในข้อนี้พระผู้มีพระภาคตรัสอย่างไร”
“Addhā kho tyāhaṁ, gāmaṇi, na labhāmi:
na labhāmi → nālatthaṁ (sya-all) | nālatthaṁ → evaṁ. mrammapotthake panime pāṭhā na dissanti (sya-all: sī) | labhāmi → This phrase is omitted by B1-2 (pts note)พระผู้มีพระภาคตรัสตอบว่า “ผู้ใหญ่บ้าน เราได้ห้ามท่านแล้วว่า
‘alaṁ, gāmaṇi, tiṭṭhatetaṁ; mā maṁ etaṁ pucchī’ti.
alaṁ → alam (pts) | tiṭṭhatetaṁ → tiṭṭhatetam (pts) | maṁ etaṁ → mam etam (pts)‘อย่าเลย จงพักปัญหาข้อนี้ไว้ อย่าถามเราเลย’
Api ca tyāhaṁ byākarissāmi.
byākarissāmi → vyākarissāmi (bjt, pts) | api ca → apica (th)แต่เอาเถิด เราจักตอบแก่ท่าน
Yo so, gāmaṇi, yodhājīvo saṅgāme ussahati vāyamati, tassa taṁ cittaṁ pubbe gahitaṁ dukkaṭaṁ duppaṇihitaṁ:
gahitaṁ → hīnaṁ (bj, pts1ed) | gahitaṁ dukkaṭaṁ duppaṇihitaṁ → hīnaṁ duggatam duppaṇihitam (pts) | hīnaṁ → gahikaṁ (bj: machasaṁ) | gahitaṁ → hīnaṁ (cck: sī. pī.) | hīnaṁ → B1-2 gahitaṁ (pts note) | duggatam → B1 dukkataṁ (pts note) | cittaṁ → cittam (pts)นักรบอาชีพ คนใดอุตส่าห์พยายามในการสงคราม จิตถูกเขายึด ทำไว้ผิด ตั้งไว้ไม่ดีในเบื้องต้นว่า
‘ime sattā haññantu vā bajjhantu vā ucchijjantu vā vinassantu vā mā vā ahesuṁ iti vā’ti.
bajjhantu → vajjhantu (sya-all) | vinassantu → vinassantaṁ (sya-all) | vā → (pts) | mā → S1-3 insert vā (pts note) | vāti → vā ti (pts)‘สัตว์เหล่านี้จงถูกฆ่า จงถูกแทง จงขาดสูญ จงพินาศ หรืออย่าได้มี’
Tamenaṁ ussahantaṁ vāyamantaṁ pare hananti pariyāpādenti;
tamenaṁ → tam enam (pts) | vāyamantaṁ → vāyamantam (pts)นักรบพวก อื่นสังหารนักรบอาชีพผู้อุตส่าห์พยายามนั้นให้ถึงความตาย
so kāyassa bhedā paraṁ maraṇā parajito nāma nirayo tattha upapajjatīti.
paraṁ maraṇā parajito → parammaraṇā sarañjito (bj) | tattha upapajjatīti → tatthuppajjati (bj) | parajito → sarajito (sya-all); sarājitā (pts) | upapajjatīti → upapajjati (sya-all) | nirayo tattha upapajjatīti sace → nirayā tatthupapajjati sa ce (pts) | nirayā → B1-2 parajito nāma nirayo (pts note) | tatthupapajjati → B1-2 tattha upapajjatīti (pts note) | paraṁ → param (pts)เขาหลังจากตายแล้วจะ ไปเกิดในนรกชื่อสรชิต
Sace kho panassa evaṁ diṭṭhi hoti:
sace → sa ce (pts) | evaṁ → evam (pts)ก็ถ้าเขามีความเห็นอย่างนี้ว่า
‘yo so yodhājīvo saṅgāme ussahati vāyamati tamenaṁ ussahantaṁ vāyamantaṁ pare hananti pariyāpādenti, so kāyassa bhedā paraṁ maraṇā parajitānaṁ devānaṁ sahabyataṁ upapajjatī’ti, sāssa hoti micchādiṭṭhi.
paraṁ maraṇā parajitānaṁ → parammaraṇā sarañjitānaṁ (bj) | parajitānaṁ → sarajitānaṁ (sya-all); sarājitānam (pts) | sarājitānam → B1-2 parajitānam (pts note) | Sāssa → S1 sahassa (pts note) | sahabyataṁ → sahavyataṁ (bjt) | tamenaṁ ussahantaṁ vāyamantaṁ → tam enam ussahantam vāyamantam (pts) | paraṁ → param (pts) | sahabyataṁ → sahavyatam (pts)‘นักรบอาชีพคนใดอุตส่าห์ พยายามในการสงคราม นักรบพวกอื่นสังหารนักรบอาชีพผู้อุตส่าห์พยายามนั้นให้ ถึงความตาย เขาหลังจากตายแล้วจะเข้าถึงความเป็นผู้อยู่ร่วมกับเหล่าเทวดาชื่อ สรชิต’ ความเห็นของเขาเป็นมิจฉาทิฏฐิ
Micchādiṭṭhikassa kho panāhaṁ, gāmaṇi, purisapuggalassa dvinnaṁ gatīnaṁ aññataraṁ gatiṁ vadāmi—
panāhaṁ → panāham (pts) | gatīnaṁ → gatīnam (pts)และผู้เป็นมิจฉาทิฏฐิเรากล่าวว่ามีคติอย่าง ๑ ใน ๒ อย่าง คือ
nirayaṁ vā tiracchānayoniṁ vā”ti.
vāti → vā ti (pts)นรกหรือกำเนิดสัตว์ดิรัจฉาน”
Evaṁ vutte, yodhājīvo gāmaṇi parodi, assūni pavattesi.
gāmaṇi → gāmaṇī (sya-all)เมื่อพระผู้มีพระภาคตรัสอย่างนี้แล้ว ผู้ใหญ่บ้านชื่อโยธาชีวะได้ร้องไห้ น้ำตา ไหลพราก พระผู้มีพระภาคตรัสว่า
“Etaṁ kho tyāhaṁ, gāmaṇi, nālatthaṁ:
etaṁ → evaṁ (pts) | tyāhaṁ → tyāham (pts) | nālatthaṁ → nālattham (pts)“ผู้ใหญ่บ้าน เราได้ห้ามท่านแล้วว่า
‘alaṁ, gāmaṇi, tiṭṭhatetaṁ; mā maṁ etaṁ pucchī’”ti.
alaṁ → alam (pts) | tiṭṭhatetaṁ → tiṭṭhatetam (pts) | maṁ etaṁ → mam etam (pts)‘อย่าเลย ท่านจงพักปัญหาข้อนี้ไว้ อย่าถามเราเลย ๋
“Nāhaṁ, bhante, etaṁ rodāmi yaṁ maṁ bhagavā evamāha;
mam → Missing in S1-3 (pts note) | nāhaṁ → nāham (pts) | etaṁ → etam (pts) | yaṁ maṁ → yam mam (pts) | evamāha → evam āha (pts)ผู้ใหญ่บ้านกราบทูลว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ข้าพระองค์มิได้ร้องไห้เพราะ พระองค์ตรัสอย่างนั้นกับข้าพระองค์
api cāhaṁ, bhante, pubbakehi ācariyapācariyehi yodhājīvehi dīgharattaṁ nikato vañcito paluddho:
paluddho → paraddho (bj) | api cāhaṁ → apicāhaṁ (my, bjt) | cāhaṁ → cāham (pts)แต่ข้าพระองค์ถูกพวกนักรบอาชีพผู้เป็น อาจารย์และปาจารย์ก่อน ๆ หลอกลวงให้หลงมานานว่า
‘yo so yodhājīvo saṅgāme ussahati vāyamati, tamenaṁ ussahantaṁ vāyamantaṁ pare hananti pariyāpādenti, so kāyassa bhedā paraṁ maraṇā parajitānaṁ devānaṁ sahabyataṁ upapajjatī’”ti.
paraṁ maraṇā parajitānaṁ → parammaraṇā sarañjitānaṁ (bj) | upapajjatīti → upapajjatīti abhikkantaṁ bhante (bj) | parajitānaṁ → sarajitānaṁ (sya-all); sarañjitānaṁ (pts) | yodhājīvo → yodhājivo (pts) | Sarañjitānaṁ → B1 para (B2 parā) jitānaṁ (pts note) | sahabyataṁ → sahavyataṁ (bjt) | tamenaṁ ussahantaṁ vāyamantaṁ → tam enam ussahantam vāyamantam (pts) | paraṁ → param (pts) | sahabyataṁ → sahavyatam (pts)‘นักรบอาชีพคนใด อุตส่าห์พยายามในการสงคราม นักรบพวกอื่นสังหารเขาผู้อุตส่าห์พยายามนั้นให้ ถึงความตาย เขาหลังจากตายแล้วจะเข้าถึงความเป็นผู้อยู่ร่วมกับเหล่าเทวดาชื่อ สรชิต
“Abhikkantaṁ, bhante …pe…
bhante → bhante abhikkantaṁ bhante (sya-all) | abhikkantaṁ → abhikkantam (pts)ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ พระภาษิตของพระองค์ชัดเจนไพเราะยิ่งนัก ฯลฯ ขอพระผู้มีพระภาคจงทรงจำข้าพระองค์ว่าเป็นอุบาสกผู้ถึงสรณะ
ajjatagge pāṇupetaṁ saraṇaṁ gatan”ti.
saraṇaṁ gatanti → saraṇaṅgatanti (th)ตั้งแต่วันนี้เป็นต้น ไปจนตลอดชีวิต”