Udāyisutta
Udāyisutta → udāyīsuttaṁ (bj); udāyi (pts1ed)๓๐ อุทายิสูตร
Ekaṁ samayaṁ bhagavā sumbhesu viharati setakaṁ nāma sumbhānaṁ nigamo.
setakaṁ → sedakaṁ (bj: sī.pævi, sī.pavi) | Setakam → S1-3 sedakaṁ. (pts note) | setakaṁ nāma → setakannāma (th) | samayaṁ → samayam (pts) | sumbhānaṁ → sumbhānam (pts)สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ นิคมของชาวสุมภะชื่อ เสตกะ แคว้นสุมภะ
Atha kho āyasmā udāyī yena bhagavā tenupasaṅkami …pe… ekamantaṁ nisinno kho āyasmā udāyī bhagavantaṁ etadavoca:
udāyī → udāyi (sya-all, pts) | ekamantaṁ → ekamantaṁ nisīdi ekamantaṁ (sya-all) | atha kho → athakho (bjt) | ekamantaṁ → la-pe ekam antaṁ (pts) | udāyī bhagavantaṁ etadavoca → udāyi bhagavantam etad avoca (pts)ครั้งนั้นแล ท่านพระอุทายีเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ฯลฯ นั่ง ณ ที่สมควร ได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคดังนี้ว่า
“Acchariyaṁ, bhante, abbhutaṁ, bhante.
abbhutaṁ → abbhūtaṁ (sya-all) | acchariyaṁ → acchariyam (pts) | abbhutaṁ → abbhutam (pts)“ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ น่าอัศจรรย์จริง ไม่เคยปรากฏ
Yāva bahukatañca me, bhante, bhagavati pemañca gāravo ca hirī ca ottappañca.
hirī → hiri (bj, sya-all, pts) | bahukatañca → bahukārāpi (sya-all) | ca → bahukārāpi (bj: syā) | me → B1 bahukārācime B2 bahupakārāvime. (pts note) | gāravo → S3 gāragāravo. (pts note) | ca → B1 S3 hiriṁ (iñ) ca. (pts note) | bahukatañca → bahukataṁ ca (bjt) | pemañca → pemaṁ ca (bjt)ที่ข้าพระองค์มีความรัก ความเคารพ ความละอาย และความเกรงกลัวในพระผู้มีพระภาคมากเหลือเกิน
Ahañhi, bhante, pubbe agārikabhūto samāno abahukato ahosiṁ dhammena abahukato saṅghena.
dhammena → dhamme (?) | agārikabhūto → āgārikabhūto (sya-all) | dhammena → dhamme (cck: ?) | agārikabhūto → B1 anagārika- (pts note) | ahosiṁ → S1 B2 ahosi. (pts note) | ahañhi → ahaṁ hi (bjt, pts) | saṅghena → saṁghena (ms2005)เพราะเมื่อก่อน ข้าพระองค์เป็นคฤหัสถ์อยู่ครองเรือน ไม่คุ้นเคยกับพระธรรม ไม่คุ้นเคยกับพระสงฆ์
So khvāhaṁ bhagavati pemañca gāravañca hiriñca ottappañca sampassamāno agārasmā anagāriyaṁ pabbajito.
khvāhaṁ → khvāhaṁ bhante (bj, pts) | pabbajito → pabbajiṁ (bj, sya-all) | hiriṁ → gāravo ca hiri ca (bj: sī.pævi, sī.pavi) | pabbajiṁ → pabbajito (bj: machasaṁ, sīmu) | bhante → missing in B1-2. (pts note) | hiriṁ → S1-3 hiri. (pts note) | anagāriyam → B1-2 anāgāriyaṁ. (pts note) | pemañca gāravañca hiriñca → pemaṁ ca gāravaṁ ca hiriṁ ca (bjt) | gāravañca hiriñca ottappañca → gāravaṁ ca hiriṁ ca ottappaṁ ca (th) | khvāhaṁ → khvāham bhante (pts) | hiriñca ottappañca → hiriṁ ca ottapañca (pts)ข้าพระองค์นั้นเมื่อมีความรัก ความเคารพ ความละอาย และความเกรงกลัวในพระผู้มีพระภาค จึงออกจากเรือนบวชเป็นบรรพชิต
Tassa me bhagavā dhammaṁ desesi:พระผู้มี พระภาคทรงแสดงธรรมแก่ข้าพระองค์ว่า
‘iti rūpaṁ, iti rūpassa samudayo, iti rūpassa atthaṅgamo;
atthaṅgamo → atthagamo (bj, pts) | rūpaṁ → rūpam (pts)‘รูปเป็นดังนี้ ความเกิดแห่งรูปเป็นดังนี้ ความดับแห่งรูปเป็นดังนี้
iti vedanā …pe…
+ → la-pe (pts)เวทนาเป็นดังนี้ ฯลฯ
iti saññā …สัญญาเป็นดังนี้
iti saṅkhārā …... สังขารเป็นดังนี้
iti viññāṇaṁ, iti viññāṇassa samudayo, iti viññāṇassa atthaṅgamo’ti.
atthaṅgamoti → atthagamoti (bj, pts) | atthaṅgamoti → atthagamo ti (pts)... วิญญาณเป็นดังนี้ ความเกิดแห่งวิญญาณเป็นดังนี้ ความดับแห่งวิญญาณเป็น ดังนี้’
So khvāhaṁ, bhante, suññāgāragato imesaṁ pañcupādānakkhandhānaṁ ukkujjāvakujjaṁ samparivattento ‘idaṁ dukkhan’ti yathābhūtaṁ abbhaññāsiṁ, ‘ayaṁ dukkhasamudayo’ti yathābhūtaṁ abbhaññāsiṁ, ‘ayaṁ dukkhanirodho’ti yathābhūtaṁ abbhaññāsiṁ, ‘ayaṁ dukkhanirodhagāminī paṭipadā’ti yathābhūtaṁ abbhaññāsiṁ.
imesaṁ pañcupādānakkhandhānaṁ → imesu pañcasu upādānakkhandhesu (bj) | samparivattento → samparivattanto (sya-all) | upādānakkhandhesu → imesaṁ pañcupādānakkhandhānaṁ (bj: machasaṁ, syā) | suññāgāragato → S1 suññāgārato. (pts note) | pañcupādānakkhandhānam → S1-3 imesu- -kandhesu. (pts note) | samparivattento → S1-3 -vattanto. (pts note) | ti → S1 -nirodhāti. (pts note) | dukkhanirodhagāminī paṭipadāti → dukkhanirodhagāminīpaṭipadāti (bjt) | khvāhaṁ → khvāham (pts) | imesaṁ pañcupādānakkhandhānaṁ ukkujjāvakujjaṁ → imesam pañcupādānakkhandhānam ukkujjāvakujjam (pts) | yathābhūtaṁ → yathā bhūtam (pts) | dukkhasamudayoti yathābhūtaṁ abbhaññāsiṁ → dukkhasamudayo ti yathābhūtam abbhaññāsim (pts) | dukkhanirodhoti yathābhūtaṁ → dukkhanirodho ti yathābhūtam (pts) | ayaṁ → ayam (pts) | paṭipadāti yathābhūtaṁ → paṭipadā ti yathābhūtam (pts)ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ข้าพระองค์อยู่ในเรือนว่าง พิจารณาความเกิดและความ เสื่อมแห่งอุปาทานขันธ์ ๕ ประการนี้ ได้รู้ชัดตามความเป็นจริงว่า ‘นี้ทุกข์ นี้ทุกขสมุทัย (เหตุเกิดทุกข์) นี้ทุกขนิโรธ (ความดับทุกข์) นี้ทุกขนิโรธคามินีปฏิปทา (ข้อ ปฏิบัติที่ให้ถึงความดับทุกข์)’
Dhammo ca me, bhante, abhisamito, maggo ca me paṭiladdho;
abhisamito → abhisameto (sya-all) | me → (pts) | abhisamito → abhisameto (bj: sī.pævi, sī.pavi, syā) | paṭiladdho → maggo ca me paṭiladdho (bj: machasaṁ, syā) | abhisamito → S1 -sameto S3 dhamme . . . abhisamete. (pts note)ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ธรรม ที่ข้าพระองค์บรรลุแล้ว และมรรค ที่ข้าพระองค์ได้แล้ว
yo me bhāvito bahulīkato tathā tathā viharantaṁ tathattāya upanessati yathāhaṁ:
yathāhaṁ khīṇā → yathāham khīnā (pts) | tathattāya → S1 tatthāyaṁ S3 tathattāyaṁ. (pts note) | upanessati → B1-2 upanissati always. (pts note) | viharantaṁ → viharantam (pts)ที่ข้าพระองค์เจริญทำให้มากแล้วนั้น จักนำข้าพระ องค์ผู้อยู่เพื่อความเป็นอย่างนั้นไปโดยประการที่จักรู้ชัดว่า
‘khīṇā jāti, vusitaṁ brahmacariyaṁ, kataṁ karaṇīyaṁ, nāparaṁ itthattāyā’ti pajānissāmi.
kataṁ karaṇīyaṁ nāparaṁ → nāparam (pts) | khīṇā → khīnā (pts) | vusitaṁ → vusitam (pts)‘ชาติสิ้นแล้ว อยู่จบ พรหมจรรย์แล้ว ทำกิจที่ควรทำเสร็จแล้ว ไม่มีกิจอื่นเพื่อความเป็นอย่างนี้อีกต่อไป’
Satisambojjhaṅgo me, bhante, paṭiladdho, yo me bhāvito bahulīkato tathā tathā viharantaṁ tathattāya upanessati yathāhaṁ:
me → missing in S3. (pts note) | viharantaṁ → viharantam (pts) | yathāhaṁ → yathāham (pts)ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ สติสัมโพชฌงค์ที่ข้าพระองค์ได้แล้ว ที่ข้าพระองค์เจริญ ทำให้มากแล้วนั้น จักนำข้าพระองค์ผู้อยู่เพื่อความเป็นอย่างนั้นไปโดยประการที่จักรู้ชัดว่า
‘khīṇā jāti, vusitaṁ brahmacariyaṁ, kataṁ karaṇīyaṁ, nāparaṁ itthattāyā’ti pajānissāmi …pe…
pajānissāmi → S3 paṭijā- here and further on. (pts note)‘ชาติสิ้นแล้ว อยู่จบพรหมจรรย์แล้ว ทำกิจที่ควรทำเสร็จแล้ว ไม่มีกิจอื่นเพื่อความ เป็นอย่างนี้อีกต่อไป’ ฯลฯ
upekkhāsambojjhaṅgo me, bhante, paṭiladdho, yo me bhāvito bahulīkato tathā tathā viharantaṁ tathattāya upanessati yathāhaṁ:
paṭiladdho → pariladdho (pts) | yathāhaṁ khīṇā → yathāham khīnā (pts) | kho → missing in B1-2. (pts note) | upekkhāsambojjhaṅgo → upekhāsambojjhaṅgo kho (pts) | viharantaṁ → viharantam (pts)ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ อุเบกขาสัมโพชฌงค์ที่ข้าพระองค์ ได้แล้ว ที่ข้าพระองค์เจริญ ทำให้มากแล้วนั้น จักนำข้าพระองค์ผู้อยู่เพื่อความเป็น อย่างนั้นไปโดยประการที่จักรู้ชัดว่า
‘khīṇā jāti, vusitaṁ brahmacariyaṁ, kataṁ karaṇīyaṁ, nāparaṁ itthattāyā’ti pajānissāmi.‘ชาติสิ้นแล้ว อยู่จบพรหมจรรย์แล้ว ทำกิจที่ ควรทำเสร็จแล้ว ไม่มีกิจอื่นเพื่อความเป็นอย่างนี้อีกต่อไป’
Ayaṁ kho me, bhante, maggo paṭiladdho, yo me bhāvito bahulīkato tathā tathā viharantaṁ tathattāya upanessati yathāhaṁ:
viharantaṁ → viharantam (pts)ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ มรรคที่ข้าพระองค์ได้แล้ว ที่ข้าพระองค์เจริญ ทำให้มากแล้วนั้น จักนำข้าพระองค์ผู้ อยู่เพื่อความเป็นอย่างนั้นไปโดยประการที่จักรู้ชัดว่า
‘khīṇā jāti, vusitaṁ brahmacariyaṁ, kataṁ karaṇīyaṁ, nāparaṁ itthattāyā’ti pajānissāmī”ti.‘ชาติสิ้นแล้ว อยู่จบพรหมจรรย์แล้ว ทำกิจที่ควรทำเสร็จแล้ว ไม่มีกิจอื่นเพื่อความเป็นอย่างนี้อีกต่อไป”
“Sādhu sādhu, udāyi.พระผู้มีพระภาคตรัสว่า “ดีละ ดีละ อุทายี
Eso hi te, udāyi, maggo paṭiladdho, yo te bhāvito bahulīkato tathā tathā viharantaṁ tathattāya upanessati yathā tvaṁ:
tathattāya → B1 tattāya. (pts note) | viharantaṁ → viharantam (pts)มรรคที่เธอได้แล้ว ที่เธอเจริญ ทำให้มากแล้วนั้น จักนำเธอผู้อยู่เพื่อความเป็นอย่างนั้นไปโดยประการที่จักรู้ชัดว่า
‘khīṇā jāti, vusitaṁ brahmacariyaṁ, kataṁ karaṇīyaṁ, nāparaṁ itthattāyā’ti pajānissasī”ti.
khīṇā → khiṇā (pts) | ti → B1 -nissatīti B2 -nissati. (pts note) | vusitaṁ → vusitam (pts) | nāparaṁ itthattāyāti pajānissasīti → nāparam itthattāyā ti pajānissāmī ti (pts)‘ชาติสิ้นแล้ว อยู่จบพรหมจรรย์แล้ว ทำกิจที่ควรทำเสร็จแล้ว ไม่มีกิจอื่นเพื่อ ความเป็นอย่างนี้อีกต่อไป”
Udāyivaggo tatiyo.
udāyivaggo → udāyīvaggo (bjt) | + → tatruddānaṁ (bjt)
Tassuddānaṁรวมพระสูตรที่มีในวรรคนี้ คือ
Bodhāya desanā ṭhānā, ayoniso cāparihānī;
bodhāya desanā ṭhānā → bodhanā desanāṭṭhānā (sya-all) | bodhāya desanā → bodhanā desānā (pts) ayoniso cāparihānī → yonisoparihāniyā (bj) | cāparihānī → cāparihāni (sya-all, pts) | Ayoniso → S3 yoniso. (pts note) | cāparihāni → S1-3 aparihāni ca B2 -hāniṁ. (pts note)๑. โพธายสูตร ๒. โพชฌังคเทสนาสูตร ๓. ฐานิยสูตร ๔. อโยนิโสมนสิการสูตร ๕. อปริหานิยสูตร Khayo nirodho nibbedho, ekadhammo udāyināti.
udāyināti → udāyi cāti (bj) | udāyināti → udāyinā ti (pts)๖. ตัณหักขยสูตร ๗. ตัณหานิโรธสูตร ๘. นิพเพธภาคิยสูตร ๙. เอกธัมมสูตร ๑๐. อุทายิสูตร