Makkaṭasutta๗ มักกฏสูตร
“Atthi, bhikkhave, himavato pabbatarājassa duggā visamā desā, yattha neva makkaṭānaṁ cārī na manussānaṁ.
cārī → cāri (sya-all, pts) | cāri → B1-2 cārī always. (pts note)“ภิกษุทั้งหลาย ถิ่นที่เป็นขุนเขาหิมพานต์ ซึ่งไปได้ยาก ขรุขระ ไม่ เป็นที่เที่ยวไปทั้งของฝูงลิงทั้งของหมู่มนุษย์
Atthi, bhikkhave, himavato pabbatarājassa duggā visamā desā, yattha makkaṭānañhi kho cārī, na manussānaṁ.
cārī → cāri (sya-all, pts) | manussānaṁ → 3 and 4 are not to be found in S1-3. (pts note) | makkaṭānañhi → makkaṭānaṁ hi (pts)มีอยู่ ถิ่นที่เป็นขุนเขาหิมพานต์ ซึ่งไป ได้ยาก ขรุขระ เป็นที่เที่ยวไปของฝูงลิง ไม่ใช่ที่เที่ยวไปของหมู่มนุษย์
Atthi, bhikkhave, himavato pabbatarājassa samā bhūmibhāgā ramaṇīyā, yattha makkaṭānañceva cārī manussānañca.
samā → sama (bj) | cārī manussānañca → cāri manussānaṁ ca (sya-all) | bhikkhave → (pts) | ramaṇīyā → ramanīyā (pts) | makkaṭānañceva → makkaṭānaṁ ceva (bjt) | cārī manussānañca → cāri manussānañ ca (pts)มีอยู่ ภาคพื้นขุนเขาหิมพานต์ซึ่งราบเรียบ น่ารื่นรมย์ เป็นที่เที่ยวไปทั้งของฝูงลิงทั้งของ หมู่มนุษย์
Tatra, bhikkhave, luddā makkaṭavīthīsu lepaṁ oḍḍenti makkaṭānaṁ bādhanāya.
luddā → luddhā (sya-all) | luddā → S1-3 luddo. (pts note) | oḍḍenti → B1-2 oḍenti. (pts note) | + → kho (th) | lepaṁ → lepam (pts) | makkaṭānaṁ → makkaṭānam (pts)ก็มีอยู่ ณ ที่นั้น พวกนายพรานวางตัง ดักไว้ที่ทางเดินของฝูงลิงเพื่อดักลิง
Tatra, bhikkhave, ye te makkaṭā abālajātikā alolajātikā, te taṁ lepaṁ disvā ārakā parivajjanti.
parivajjanti → parivajjenti (bj, sya-all) | abālajātikā → jātiyaṁ (bj: sī.pævi, sī.pavi) | alolajātikā → jātiyaṁ (bj: sī.pævi, sī.pavi) | parivajjenti → parivajjanti (bj: machasaṁ) | taṁ → B1-2 tattha. (pts note) | parivajjanti → S1-3 parivajjeyyanti. (pts note)ภิกษุทั้งหลาย บรรดาลิงเหล่านั้น ลิงเหล่าใดไม่โง่ ไม่ลอกแลก ลิงเหล่านั้น เห็นตังนั้นก็หลีกห่างไกล
Yo pana so hoti makkaṭo bālajātiko lolajātiko, so taṁ lepaṁ upasaṅkamitvā hatthena gaṇhāti.
lolajātiko → S1-3 -jātiyā-yo always. (pts note) | taṁ lepaṁ → tam lepam (pts)ส่วนลิงตัวใดโง่ ลอกแลก ลิงตัวนั้นเข้าไปใกล้ตังนั้นแล้ว เอามือจับดู
So tattha bajjhati.มือจึงติดที่ตังนั้น
‘Hatthaṁ mocessāmī’ti dutiyena hatthena gaṇhāti.
hatthaṁ → hattham (pts)มันคิดจะดึงมือออก จึงเอามือข้างที่ ๒ จับ
So tattha bajjhati.มือข้างที่ ๒ ก็ติดที่ตังนั้น
‘Ubho hatthe mocessāmī’ti pādena gaṇhāti.มันคิดจะดึงมือทั้ง ๒ ข้างออกจึงเอาเท้ายัน
So tattha bajjhati.เท้าก็ติดที่ตังนั้น
‘Ubho hatthe mocessāmi pādañcā’ti dutiyena pādena gaṇhāti.
mocessāmi pādañcāti → mocessāmīti pādam cā ti (pts) | cāti → pādaṁ vāti (bj: sīmu, sī.pævi, sī.pavi) | pādañcāti → pādaṁ cāti (bjt, th)มันคิดจะดึงมือทั้ง ๒ และเท้าออก จึงเอาเท้าข้างที่ ๒ ยัน
So tattha bajjhati.เท้าข้างที่ ๒ ก็ติดที่ตัง นั้น
‘Ubho hatthe mocessāmi pāde cā’ti tuṇḍena gaṇhāti.
cā → S1-3 mocessāmīti pādaṁ vā (S1 va). 1O S1-3 evaṁ tāso. (pts note) | cāti → cā ti (pts)มันคิดจะดึงมือทั้ง ๒ และเท้าทั้ง ๒ ออกจึงเอาปากกัด
So tattha bajjhati.ปากก็ติดที่ตังนั้นอีก
Evañhi so, bhikkhave, makkaṭo pañcoḍḍito thunaṁ seti anayaṁ āpanno byasanaṁ āpanno yathākāmakaraṇīyo luddassa.
pañcoḍḍito thunaṁ → pañcaḍḍito thanaṁ (bj) | thanaṁ → pañcoḍḍito thunaṁ (bj: machasaṁ, syā) | pañcoḍḍito → S1-3 pañcuḍḍito. (pts note) | thunam → S1 thanaṁ S3 naṁ. (pts note) | evañhi → evaṁ hi (bjt, th, pts) | byasanaṁ → vyasanaṁ (bjt) | yathākāmakaraṇīyo → yathā kāmakaraṇīyo (th) | anayaṁ → anayam (pts) | byasanaṁ → byasanam (pts)ลิงตัวนั้นติดตัง ๕ แห่งอย่างนี้ นอนถอนใจ ถึงความพินาศ ย่อยยับแล้ว ถูก นายพรานทำได้ตามใจปรารถนา
Tamenaṁ, bhikkhave, luddo vijjhitvā tasmiṁyeva kaṭṭhakataṅgāre avassajjetvā yena kāmaṁ pakkamati.
tasmiṁyeva kaṭṭhakataṅgāre → tasmiṁyeva makkaṭaṁ uddharitvā (bj, sya-all) | vijjhitvā → jhutvā (bj: sī.pævi, sī.pavi) | avissajjetvā → tasmiṁ yeva kaṭṭhakataṅgāre avassajjetvā (bj: machasaṁ); tasmiṁ yeva makkaṭaṁ uddharitatā āvajjetvā (bj: sī.pævi, sī.pavi) | kaṭṭhakataṅgāre → tasmiṁyeva makkaṭaṁ uddharitvā (cck: sī. syā.) | enam → S1-3 ena. (pts note) | vijjhitvā → S1-3 jhatvā. (pts note) | kaṭṭhakataṅgāre → S1-3 kaṭṭhakaṁ uddha (S3 ubba-) retvā. (pts note) | avasajjetvā → B1 avassa- S1-3 āvajje- (pts note) | tasmiṁyeva kaṭṭhakataṅgāre avassajjetvā → tasmiṁ yeva makkaṭaṁ uddharitvā avissajjetvā (bjt, th) | tamenaṁ → tam enam (pts) | kāmaṁ → kāmam (pts)นายพรานแยกลิงตัวนั้นออกแล้ว ยกแขวนไว้ในที่ นั้นเอง ไม่ให้หลุดไปแล้วหลีกไปตามต้องการ
Evaṁ so taṁ, bhikkhave, hoti yo agocare carati paravisaye.
Evaṁ so taṁ → evaṁ hi taṁ (bj, pts1ed); evaṁ hetaṁ (sya-all) | so → hi (bj) | so taṁ → hi tam (pts) | hi → evaṁ hetaṁ (bj: machasaṁ); evaṁ hetaṁ (bj: syā) | hi → B1 so B2 se. (pts note) | yo → S1 so. (pts note)เรื่องลิงเที่ยวไปในแดนอื่นซึ่งไม่ใช่ที่ หากิน ก็เป็นเช่นนี้แล
Tasmātiha, bhikkhave, mā agocare carittha paravisaye.
tasmātiha → tasmā tiha (th) | tasmātiha → tasmā ti ha (pts)ภิกษุทั้งหลาย เพราะเหตุนั้น เธอทั้งหลายอย่าเที่ยวไปในแดนอื่นที่เป็นอโคจร
Agocare, bhikkhave, carataṁ paravisaye lacchati māro otāraṁ, lacchati māro ārammaṇaṁ.
ārammaṇaṁ → ārammanaṁ (pts) | Māro → S1 amāro. (pts note) | carataṁ → caratam (pts)เมื่อเธอทั้งหลายเที่ยวไปในแดนอื่นที่เป็นอโคจร มารก็จักได้ช่อง ได้อารมณ์
Ko ca, bhikkhave, bhikkhuno agocaro paravisayo?
agocaro → S3 gocaro. (pts note)แดนอื่นที่เป็นอโคจรของภิกษุ เป็นอย่างไร
Yadidaṁ—
yadidaṁ → yad idam (pts)คือ
pañca kāmaguṇā.
pañca kāmaguṇā → pañcakāmaguṇā (bjt, pts)กามคุณ ๕ ประการ
Katame pañca?กามคุณ ๕ ประการ อะไรบ้าง คือ
Cakkhuviññeyyā rūpā iṭṭhā kantā manāpā piyarūpā kāmūpasaṁhitā rajanīyā,
viññeyyā → S1 -veññeyyā. (pts note) | kāmūpasaṁhitā rajanīyā → kāmūpasañhitā rajaniyā (th) | cakkhuviññeyyā → cakkhu viññeyyā (pts)๑. รูปที่พึงรู้แจ้งทางตา ที่น่าปรารถนา น่าใคร่ น่าพอใจ ชวนให้รัก ชักให้ใคร่ พาใจให้กำหนัด
sotaviññeyyā saddā …pe…๒. เสียงที่พึงรู้แจ้งทางหู ...
ghānaviññeyyā gandhā …pe…๓. กลิ่นที่พึงรู้แจ้งทางจมูก ...
jivhāviññeyyā rasā …pe…๔. รสที่พึงรู้แจ้งทางลิ้น ...
kāyaviññeyyā phoṭṭhabbā iṭṭhā kantā manāpā piyarūpā kāmūpasaṁhitā rajanīyā.
kāmūpasaṁhitā rajanīyā → kāmūpasañhitā rajaniyā (th) | phoṭṭhabbā → poṭṭhabbā (pts)๕. โผฏฐัพพะที่พึงรู้แจ้งทางกาย ที่น่าปรารถนา น่าใคร่ น่าพอใจ ชวนให้รัก ชักให้ใคร่ พาใจให้กำหนัด
Ayaṁ, bhikkhave, bhikkhuno agocaro paravisayo.
ayaṁ → ayam (pts)ภิกษุทั้งหลาย นี้คือแดนอื่นที่เป็นอโคจร
Gocare, bhikkhave, caratha sake pettike visaye.ภิกษุทั้งหลาย เธอทั้งหลายจงเที่ยวไปในแดนที่เป็นของบิดาของตนอันเป็น โคจรเถิด
Gocare, bhikkhave, carataṁ sake pettike visaye na lacchati māro otāraṁ, na lacchati māro ārammaṇaṁ.
otāraṁ → otāram (pts)เมื่อเธอทั้งหลายเที่ยวไปในแดนที่เป็นของบิดาของตนอันเป็นโคจร มารก็ จักไม่ได้ช่อง ไม่ได้อารมณ์
Ko ca, bhikkhave, bhikkhuno gocaro sako pettiko visayo?แดนที่เป็นของบิดาของตนอันเป็นโคจร อะไรบ้าง
Yadidaṁ—
yadidaṁ → yad idaṁ (pts)คือ
cattāro satipaṭṭhānā.สติปัฏฐาน ๔ ประการ
Katame cattāro?สติปัฏฐาน ๔ ประการ เป็นอย่างไร
Idha, bhikkhave, bhikkhu kāye kāyānupassī viharati ātāpī sampajāno satimā, vineyya loke abhijjhādomanassaṁ;คือ ภิกษุในธรรมวินัยนี้ ๑. พิจารณาเห็นกายในกายอยู่ มีความเพียร มีสัมปชัญญะ มีสติ กำจัดอภิชฌาและโทมนัสในโลกได้
vedanāsu …pe…๒. พิจารณาเห็นเวทนาในเวทนาทั้งหลาย ...
citte …pe…๓. พิจารณาเห็นจิตในจิต ...
dhammesu dhammānupassī viharati ātāpī sampajāno satimā, vineyya loke abhijjhādomanassaṁ.๔. พิจารณาเห็นธรรมในธรรมทั้งหลายอยู่ มีความเพียร มี สัมปชัญญะ มีสติ กำจัดอภิชฌาและโทมนัสในโลกได้
Ayaṁ, bhikkhave, bhikkhuno gocaro sako pettiko visayo”ti.
ti → S1-3 omit ti. (pts note) | ayaṁ → ayam (pts) | visayoti → visayo ti (pts)ภิกษุทั้งหลาย นี้คือแดนที่เป็นของบิดาของตนอันเป็นโคจรของภิกษุ”