Uṇṇābhabrāhmaṇasutta๔๒ อุณณาภพราหมณสูตร
Sāvatthinidānaṁ.
sāvatthinidānaṁ → sāvatthīnidānaṁ (sya-all)เรื่องเกิดขึ้นที่กรุงสาวัตถี
Atha kho uṇṇābho brāhmaṇo yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavatā saddhiṁ sammodi.ครั้งนั้นแล พราหมณ์ชื่ออุณณาภะเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ได้
Sammodanīyaṁ kathaṁ sāraṇīyaṁ vītisāretvā ekamantaṁ nisīdi. Ekamantaṁ nisinno kho uṇṇābho brāhmaṇo bhagavantaṁ etadavoca:
sāraṇīyaṁ → sārāṇīyaṁ (bj, sya-all, pts) | ekamantaṁ → ekam antaṁ (pts) | bhagavantaṁ etadavoca → bhagavantam etad avoca (pts)สนทนาปราศรัยพอเป็นที่บันเทิงใจ พอเป็นที่ระลึกถึงกันแล้ว นั่ง ณ ที่สมควร ได้ กราบทูลพระผู้มีพระภาคดังนี้ว่า
“Pañcimāni, bho gotama, indriyāni nānāvisayāni nānāgocarāni, na aññamaññassa gocaravisayaṁ paccanubhonti.
gocaravisayam → S1 -visayassa. (pts note) | paccanubhonti → B1-2 paccanubhontāni. (pts note) | aññamaññassa gocaravisayaṁ → aññam aññassa gocaravisayam (pts)“ท่านพระโคดม อินทรีย์ ๕ ประการนี้ มีอารมณ์ต่างกัน มีโคจรต่างกัน ไม่ เสวยอารมณ์อันเป็นโคจรของกันและกัน
Katamāni pañca?อินทรีย์ ๕ ประการ อะไรบ้าง คือ
Cakkhundriyaṁ, sotindriyaṁ, ghānindriyaṁ, jivhindriyaṁ, kāyindriyaṁ.๑. จักขุนทรีย์ ๒. โสตินทรีย์ ๓. ฆานินทรีย์ ๔. ชิวหินทรีย์ ๕. กายินทรีย์
Imesaṁ nu kho, bho gotama, pañcannaṁ indriyānaṁ nānāvisayānaṁ nānāgocarānaṁ na aññamaññassa gocaravisayaṁ paccanubhontānaṁ kiṁ paṭisaraṇaṁ, ko ca nesaṁ gocaravisayaṁ paccanubhotī”ti?
gocaravisayaṁ paccanubhontānaṁ kiṁ paṭisaraṇaṁ → gocaravisayam paccanubhontānam kim patisaraṇam (pts) | bho → missing in S1-3. (pts note) | kim → S1-3 mano. (pts note) | ca → S1-3 mano va instead of ko ca. (pts note) | pañcannaṁ → pañcannam (pts) | gocaravisayaṁ paccanubhotīti → gocaravisayam paccanubhotī ti (pts)ท่านพระโคดม อะไรเป็นที่ยึดเหนี่ยวของอินทรีย์ ๕ ประการนี้ที่มีอารมณ์ต่างกัน มีโคจรต่างกัน ไม่เสวยอารมณ์อันเป็นโคจรของกันและกัน และอะไรเล่าย่อมเสวย อารมณ์อันเป็นโคจรของอินทรีย์ ๕ ประการนี้”
“Pañcimāni, brāhmaṇa, indriyāni nānāvisayāni nānāgocarāni na aññamaññassa gocaravisayaṁ paccanubhonti.
paccanubhonti → B1-2 paccanubhontāni. (pts note)พระผู้มีพระภาคตรัสว่า “พราหมณ์ อินทรีย์ ๕ ประการนี้ มีอารมณ์ ต่างกัน มีโคจรต่างกัน ไม่เสวยอารมณ์อันเป็นโคจรของกันและกัน
Katamāni pañca?อินทรีย์ ๕ ประการ อะไรบ้าง คือ
Cakkhundriyaṁ, sotindriyaṁ, ghānindriyaṁ, jivhindriyaṁ, kāyindriyaṁ.๑. จักขุนทรีย์ ๒. โสตินทรีย์ ๓. ฆานินทรีย์ ๔. ชิวหินทรีย์ ๕. กายินทรีย์
Imesaṁ kho, brāhmaṇa, pañcannaṁ indriyānaṁ nānāvisayānaṁ nānāgocarānaṁ na aññamaññassa gocaravisayaṁ paccanubhontānaṁ mano paṭisaraṇaṁ, manova nesaṁ gocaravisayaṁ paccanubhotī”ti.
nesaṁ → tesaṁ (bj) | manova → mano ca (sya-all) | paṭisaraṇaṁ manova → paṭisaraṇam mano ca (pts) | manova → mano ca (bj: syā, sī.pævi) | mano → missing in S1-3. (pts note) | ca → B1 va. (pts note) | pañcannaṁ indriyānaṁ → pañcannam indriyānam (pts) | gocaravisayaṁ paccanubhontānaṁ → gocaravisayam paccanubhontānam mano paṭisaraṇam (pts) | gocaravisayaṁ paccanubhotīti → gocaravisayam paccanubhotī ti (pts)พราหมณ์ ใจเป็นที่ยึดเหนี่ยวของอินทรีย์ ๕ ประการนี้ที่มีอารมณ์ต่างกัน มี โคจรต่างกัน ไม่เสวยอารมณ์อันเป็นโคจรของกันและกัน และใจย่อมเสวยอารมณ์ อันเป็นโคจรของอินทรีย์ ๕ ประการนี้”
“Manassa pana, bho gotama, kiṁ paṭisaraṇan”ti?
kiṁ → kim (pts)“ท่านพระโคดม อะไรเป็นที่ยึดเหนี่ยวของใจ”
“Manassa kho, brāhmaṇa, sati paṭisaraṇan”ti.“พราหมณ์ สติเป็นที่ยึดเหนี่ยวของใจ”
“Satiyā pana, bho gotama, kiṁ paṭisaraṇan”ti?
kiṁ → kim (pts)“ท่านพระโคดม อะไรเป็นที่ยึดเหนี่ยวของสติ”
“Satiyā kho, brāhmaṇa, vimutti paṭisaraṇan”ti.
satiyā → satiyā pana (sya-all, pts) | kho → S1-3 omit pana kho. (pts note)“พราหมณ์ วิมุตติเป็นที่ยึดเหนี่ยวของสติ”
“Vimuttiyā pana, bho gotama, kiṁ paṭisaraṇan”ti?
kiṁ → kim (pts)“ท่านพระโคดม อะไรเป็นที่ยึดเหนี่ยวของวิมุตติ”
“Vimuttiyā kho, brāhmaṇa, nibbānaṁ paṭisaraṇan”ti.
nibbānaṁ → nibbānam (pts)“พราหมณ์ นิพพานเป็นที่ยึดเหนี่ยวของวิมุตติ”
“Nibbānassa pana, bho gotama, kiṁ paṭisaraṇan”ti?
kiṁ → kim (pts)“ท่านพระโคดม อะไรเป็นที่ยึดเหนี่ยวของนิพพาน”
“Accayāsi, brāhmaṇa, pañhaṁ, nāsakkhi pañhassa pariyantaṁ gahetuṁ.
Accayāsi → accasarā (bj, sya-all, km); ajjhaparaṁ (pts1ed, mr) | accayāsi → accasarā (bj, sya-all); ajjhaparam (pts) | Accayāsi → accasarā (cck: sī. syā. kaṁ.); ajjhaparaṁ (cck: pī. ka.) | Ajjhaparam → So B1-2, S1 accarasā, S3 accasarā corrected from accasārā. (pts note)“พราหมณ์ ท่านล่วงเลยปัญหาไป ไม่สามารถกำหนดที่สุดแห่งปัญหาได้
Nibbānogadhañhi, brāhmaṇa, brahmacariyaṁ vussati nibbānaparāyaṇaṁ nibbānapariyosānan”ti.
nibbānaparāyaṇaṁ → nibbānaparāyanaṁ (sya-all, pts) | nibbānogadhañhi → nibbānogadam hi (pts) | nibbānogadhañhi → nibbānogadhaṁ hi (bjt, th)ด้วยว่า พรหมจรรย์ที่บุคคลอยู่จบแล้ว หยั่งลงสู่นิพพาน มีนิพพานเป็นเบื้องหน้า มี นิพพานเป็นที่สุด”
Atha kho uṇṇābho brāhmaṇo bhagavato bhāsitaṁ abhinanditvā anumoditvā uṭṭhāyāsanā bhagavantaṁ abhivādetvā padakkhiṇaṁ katvā pakkāmi.
pakkāmi → pakkami (bj) | bhāsitaṁ → bhāsitam (pts) | bhagavantaṁ → bhagavantam (pts)ลำดับนั้น อุณณาภพราหมณ์ชื่นชมยินดีพระภาษิตของพระผู้มีพระภาคแล้ว ลุกจากที่นั่ง ถวายอภิวาท ทำประทักษิณแล้วจากไป
Atha kho bhagavā acirapakkante uṇṇābhe brāhmaṇe bhikkhū āmantesi:
brāhmaṇe → S1-3 Uṇṇābho brāhmaṇo (pts note)ครั้นอุณณาภพราหมณ์จากไปได้ไม่นาน พระผู้มีพระภาครับสั่งเรียกภิกษุทั้งหลาย มาตรัสว่า
“seyyathāpi, bhikkhave, kūṭāgāre vā kūṭāgārasālāyaṁ vā pācīnavātapānā sūriye uggacchante vātapānena rasmi pavisitvā kvāssa patiṭṭhitā”ti?
bhikkhave, kūṭāgāre vā kūṭāgārasālāyaṁ vā → kūṭāgāraṁ vā kūṭāgārasālaṁ vā uttarāya (bj); kūṭāgāraṁ vā kūṭāgārasālā vā uttarāya (sya-all) | rasmi → rasmiyo (sya-all, mr) | kvāssa → kāya (sya-all, pts1ed, mr) | kūṭāgāre → kūṭāgāraṁ (sya-all); kuṭāgāre (pts) | kūṭāgārasālāyaṁ → kuṭāgārasālāyaṁ (pts) | sūriye → suriye (pts) | rasmi → rasmiyo (pts) | kvāssa patiṭṭhitāti pacchimāyaṁ → kāya patiṭṭhitā ti pacchimāyam (pts) | vā → kūṭāgāraṁ vā kūṭāgārasālā vā uttarāya (bj: sīmu) | vā → rasmiyo (cck: syā. ka.) | rasmi → kūṭāgāraṁ vā kūṭāgārasālaṁ vā uttarāya (cck: ka. sī.) | kvāssa → kāya (cck: syā. ka.) | kuṭāgāre → S1-3 -gāram- (pts note) | kuṭāgārasālāyaṁ → S1-3 -sālaṁ. (pts note) | vā → S1-3 insert uttarāya. (pts note) | rasmiyo → S1-3 rasmi. (pts note) | kāya → S3 kvāssa, S1 has only ssa. (pts note) | kūṭāgārasālāyaṁ → pācīnāya (th) | pācīnavātapānā sūriye → vātapānā suriye (th) | seyyathāpi → seyyathā pi (pts)“ภิกษุทั้งหลาย เปรียบเหมือนเรือนยอดหรือศาลาเรือนยอด มีหน้าต่างอยู่ ด้านทิศตะวันออก เมื่อดวงอาทิตย์ขึ้น แสง (ดวงอาทิตย์) ส่องเข้าไปทางหน้าต่าง จะปรากฏที่ไหน”
“Pacchimāyaṁ, bhante, bhittiyan”ti.
pacchimāyaṁ → pacchimāya (bjt) | pacchimāyaṁ → pacchimāyam (pts)“ที่ฝาด้านทิศตะวันตก พระพุทธเจ้าข้า”
“Evameva kho, bhikkhave, uṇṇābhassa brāhmaṇassa tathāgate saddhā niviṭṭhā mūlajātā patiṭṭhitā daḷhā asaṁhāriyā samaṇena vā brāhmaṇena vā devena vā mārena vā brahmunā vā kenaci vā lokasmiṁ.
samaṇena → sāmaṇena (pts) | vā → S1 inserts gere kvā. (pts note) | evameva → evam eva (pts)“ภิกษุทั้งหลาย อุปมานี้ฉันใด อุปไมยก็ฉันนั้นเหมือนกัน ศรัทธาในตถาคตของ อุณณาภพราหมณ์ตั้งมั่นหยั่งรากลงแล้วมั่นคง อันสมณะหรือพราหมณ์ เทวดาหรือมาร พรหมหรือใคร ๆ
Imamhi ce, bhikkhave, samaye uṇṇābho brāhmaṇo kālaṁ kareyya, natthi taṁ saṁyojanaṁ yena saṁyojanena saṁyutto uṇṇābho brāhmaṇo puna imaṁ lokaṁ āgaccheyyā”ti.
taṁ → (cck) | kālaṁ kareyya → kālaṅkareyya (my) | saṁyojanaṁ → saññojanaṁ (th) | saṁyojanena saṁyutto → saññojanena saññutto (th) | lokaṁ → lokam (pts)ในโลกให้หวั่นไหวไม่ได้ ถ้าอุณณาภพราหมณ์พึงทำกาละในเวลา นี้ไซร้ ย่อมไม่มีสังโยชน์ที่เป็นเครื่องประกอบให้อุณณาภพราหมณ์ต้องมาสู่โลกนี้อีก”