Icchānaṅgalasutta๑๑ อิจฉานังคลสูตร
Ekaṁ samayaṁ bhagavā icchānaṅgale viharati icchānaṅgalavanasaṇḍe.
icchānaṅgale → icchānaṅkale (bj: sī.pavi) | Icchānaṅgale → S1-3 icchānaṁkale (S3 -kāle). (pts note) | Icchānaṅgalavanasaṇḍe → S1 icchānaṁvanasaṇḍe S3 icchānaṁkalavana- (pts note) | icchānaṅgalavanasaṇḍe → icchānaṅgala vanasaṇḍe (bjt) | samayaṁ → samayam (pts)สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ ไพรสณฑ์ชื่ออิจฉานังคละ เขตกรุงอิจฉานังคละ
Tatra kho bhagavā bhikkhū āmantesi:ณ ที่นั้นแล พระผู้มีพระภาครับสั่งเรียกภิกษุทั้งหลายมาตรัสว่า
“icchāmahaṁ, bhikkhave, temāsaṁ paṭisallīyituṁ.
paṭisallīyituṁ nāmhi → patisallīyituṁ namhi (bj) | temāsaṁ paṭisallīyituṁ nāmhi → temāsam paṭisalliyituṁ namhi (pts) | paṭisalliyituṁ → S1 -sallituṁ S3 -sallīyituṁ. (pts note) | icchāmahaṁ → icchāmaham (pts)“ภิกษุทั้งหลาย เราปรารถนาจะหลีกเร้นอยู่ผู้เดียวสัก ๓ เดือน
Nāmhi kenaci upasaṅkamitabbo, aññatra ekena piṇḍapātanīhārakenā”ti.
nāmhi → namhi (sya-all) | piṇḍapātanīhārakenāti → piṇḍapātanihārakenā ti (pts)ใคร ๆ อย่าเข้า ไปหาเรา ยกเว้นภิกษุผู้นำอาหารบิณฑบาตเข้าไปให้รูปเดียว”
“Evaṁ, bhante”ti kho te bhikkhū bhagavato paṭissutvā nāssudha koci bhagavantaṁ upasaṅkamati, aññatra ekena piṇḍapātanīhārakena.
piṇḍapātanīhārakena → piṇḍapātanihārakena (pts) | evaṁ bhanteti → evambhanteti (bjt) | nāssudha → nāssu (bjt) | evaṁ bhanteti → evam bhante ti (pts) | bhagavantaṁ → bhagavantam (pts)ภิกษุเหล่านั้นทูลรับ สนองพระดำรัสแล้ว ใน ๓ เดือนนี้ จึงไม่มีใคร ๆ เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคเลย ยกเว้นภิกษุผู้นำอาหารบิณฑบาตเข้าไปถวายรูปเดียว
Atha kho bhagavā tassa temāsassa accayena paṭisallānā vuṭṭhito bhikkhū āmantesi:
paṭisallānā → paṭisallāṇā (sya-all)ครั้นล่วง ๓ เดือนนั้นไป พระผู้มีพระภาคก็เสด็จออกจากที่หลีกเร้นแล้ว รับสั่ง เรียกภิกษุทั้งหลายมาตรัสว่า
“sace kho, bhikkhave, aññatitthiyā paribbājakā evaṁ puccheyyuṁ:
kho → vo (bj, sya-all) | sace kho → sa ce vo (pts) | vo → kho (bj: machasaṁ) | evaṁ → evam (pts)“ภิกษุทั้งหลาย ถ้าพวกอัญเดียรถีย์ปริพาชกพึงถาม เธอทั้งหลายอย่างนี้ว่า
‘katamenāvuso, vihārena samaṇo gotamo vassāvāsaṁ bahulaṁ vihāsī’ti, evaṁ puṭṭhā tumhe, bhikkhave, tesaṁ aññatitthiyānaṁ paribbājakānaṁ evaṁ byākareyyātha:
katamenāvuso → katamena āvuso (bj, pts) | āvuso → B1 katamonāvuso. (pts note) | vassāvāsaṁ → vassāvāsam (pts) | vihāsīti evaṁ → vihāsī ti evam (pts) | tesaṁ aññatitthiyānaṁ paribbājakānaṁ evaṁ byākareyyātha → tesam aññatitthiyānam paribbājakānam evam vyākareyyātha (pts)‘ผู้มีอายุทั้งหลาย โดยมากพระสมณโคดมทรงอยู่จำพรรษา ด้วยวิหารธรรมข้อไหน’ เธอทั้งหลายถูกถามอย่างนี้พึงตอบอัญเดียรถีย์ปริพาชก เหล่านั้นอย่างนี้ว่า
‘ānāpānassatisamādhinā kho, āvuso, bhagavā vassāvāsaṁ bahulaṁ vihāsī’ti.
ānāpānassatisamādhinā → ānāpānasatisamādhinā (bjt, pts) | vassāvāsaṁ → vassāvāsam (pts) | vihāsīti → vihāsī ti (pts)‘ท่านทั้งหลาย โดยมากพระผู้มีพระภาคทรงอยู่จำพรรษาด้วย
Idhāhaṁ, bhikkhave, sato assasāmi, sato passasāmi.
passasāmi dīghaṁ → passassāmi dīgham vā (pts) | assasāmi → S3 assasāmī ti S1-3 omit sato passasāmi. (pts note) | vā → missing in B1. (pts note) | pajānāmi → B1 pajānāti. (pts note)ภิกษุทั้งหลาย ขณะนี้เรามีสติหายใจเข้า มีสติหายใจออก
Dīghaṁ assasanto ‘dīghaṁ assasāmī’ti pajānāmi, dīghaṁ passasanto ‘dīghaṁ passasāmī’ti pajānāmi;
dīghaṁ → dīghaṁ vā (bj, sya-all, pts)เมื่อหายใจเข้ายาวก็รู้ชัดว่าหายใจเข้ายาว หรือเมื่อหายใจออกยาวก็รู้ชัดว่าหายใจ ออกยาว
rassaṁ assasanto ‘rassaṁ assasāmī’ti pajānāmi, rassaṁ passasanto ‘rassaṁ passasāmī’ti pajānāmi;
rassaṁ → rassaṁ vā (sya-all)เมื่อหายใจเข้าสั้นก็รู้ชัดว่าหายใจเข้าสั้น หรือเมื่อหายใจออกสั้นก็รู้ชัดว่า หายใจออกสั้น
‘sabbakāyappaṭisaṁvedī assasissāmī’ti pajānāmi …pe…
pe → B1 has rassaṁ- -sabbakāyapaṭisamvedī- -pajānāmi || vitthāro || || (pts note) | sabbakāyappaṭisaṁvedī → sabbakāyapaṭisaṁvedī (th)ย่อมรู้ชัดว่า จะรู้แจ้งกองลมทั้งปวง หายใจเข้า ฯลฯ
‘paṭinissaggānupassī assasissāmī’ti pajānāmi, ‘paṭinissaggānupassī passasissāmī’ti pajānāmi.
pajānāmī → S1-3 stap here omitting the remnant. (pts note) | assasissāmīti → assasissāmī ti (pts) | passasissāmīti pajānāmi → passasissāmī ti pajānāmī (pts)ย่อมรู้ชัดว่า จะพิจารณาเห็นความสละคืน หายใจเข้า จะพิจารณาเห็นความสละคืน หายใจออก
Yañhi taṁ, bhikkhave, sammā vadamāno vadeyya:
yañhi → yaṁ hi (bjt) | yañhi taṁ → yañ hi tam (pts) | sammā vadamāno → sammāvadamāno (pts)ภิกษุทั้งหลาย ความจริง บุคคลเมื่อจะกล่าวให้ถูกต้อง พึงกล่าวถึงธรรม นั้นใดว่า
‘ariyavihāro’ itipi, ‘brahmavihāro’ itipi, ‘tathāgatavihāro’ itipi.
pi → S1 pīti. (pts note) | itipi → iti pi (pts) | itipi tathāgatavihāro itipi → iti pi tathagātavihāro iti pi (pts)อริยวิหาร (ธรรมเป็นเครื่องอยู่ของพระอริยะ) บ้าง พรหมวิหาร (ธรรม เป็นเครื่องอยู่ของพรหม) บ้าง ตถาคตวิหาร (ธรรมเป็นเครื่องอยู่ของพระตถาคต) บ้าง
Ānāpānassatisamādhiṁ sammā vadamāno vadeyya:
ānāpānasatisamādhiṁ → S1-3 samādhi. (pts note)เมื่อจะกล่าวให้ถูกต้อง ก็พึงกล่าวถึงอานาปานสติสมาธิว่า
‘ariyavihāro’ itipi, ‘brahmavihāro’ itipi, ‘tathāgatavihāro’ itipi.
itipi → iti pi (pts)อริยวิหารบ้าง พรหมวิหารบ้าง ตถาคตวิหารบ้าง
Ye te, bhikkhave, bhikkhū sekhā appattamānasā anuttaraṁ yogakkhemaṁ patthayamānā viharanti tesaṁ ānāpānassatisamādhi bhāvito bahulīkato āsavānaṁ khayāya saṁvattati.
ānāpānasatisamādhi → S1 ānāpanasamādhi. (pts note) | sekhā → sekkhā (th) | tesaṁ ānāpānassatisamādhi → tesam ānāpānasatisamādhi (pts)ภิกษุเหล่าใดเป็นพระเสขะยังไม่บรรลุอรหัตตผล ย่อมปรารถนาธรรมเป็นแดนเกษมจากโยคะอันยอดเยี่ยมอยู่ อานาปานสติสมาธิที่ ภิกษุเหล่านั้นเจริญ ทำให้มากแล้ว ย่อมเป็นไปเพื่อความสิ้นอาสวะ
Ye ca kho te, bhikkhave, bhikkhū arahanto khīṇāsavā vusitavanto katakaraṇīyā ohitabhārā anuppattasadatthā parikkhīṇabhavasaṁyojanā sammadaññāvimuttā, tesaṁ ānāpānassatisamādhi bhāvito bahulīkato diṭṭhadhammasukhavihārāya ceva saṁvattati satisampajaññāya ca.
diṭṭhadhammasukhavihārāya → diṭṭheva dhamme sukhavihārāya (pts) | diṭṭhadhammasukhavihārāya → diṭṭheva dhamme sukha vihārāya (bj: sīmu, sī.pavi) | bhikkhave → missing in S1-3. (pts note) | vimuttā → S1 vimutto. (pts note) | diṭṭheva → B1-2 diṭṭha- (pts note) | sammadaññāvimuttā → sammadaññā vimuttā (my) | ānāpānassatisamādhi → ānāpānasatisamādhi (bjt) | parikkhīṇabhavasaṁyojanā sammadaññāvimuttā → parikkhīṇabhavasaññojanā sammadaññā vimuttā (th) | sammadaññāvimuttā tesaṁ ānāpānassatisamādhi → sammadaññā vimuttā tesam ānāpānasatisamādhi (pts)ส่วนภิกษุเหล่าใดเป็นอรหันตขีณาสพ อยู่จบพรหมจรรย์ ทำกิจที่ควรทำเสร็จแล้ว ปลง ภาระได้แล้ว บรรลุประโยชน์ตนโดยลำดับแล้ว สิ้นภวสังโยชน์แล้ว หลุดพ้นแล้ว เพราะรู้โดยชอบ อานาปานสติสมาธิที่ภิกษุเหล่านั้นเจริญ ทำให้มากแล้ว ย่อม เป็นไปเพื่อความอยู่เป็นสุขในปัจจุบันและเพื่อมีสติ มีสัมปชัญญะ
Yañhi taṁ, bhikkhave, sammā vadamāno vadeyya:
yañhi → yaṁ hi (bjt) | sammā vadamāno → sammāvadamāno (bjt, pts) | yañhi taṁ → yañ hi tam (pts)ภิกษุทั้งหลาย ความจริง บุคคลเมื่อจะกล่าวให้ถูกต้อง พึงกล่าวถึงธรรมนั้น ใดว่า
‘ariyavihāro’ itipi, ‘brahmavihāro’ itipi, ‘tathāgatavihāro’ itipi.
itipi ānāpānassatisamādhiṁ sammā vadamāno → iti pi ānāpānasatisamādhi sammāvadamāno (pts) | pi → S1-3 parikkhīnā- (pts note)อริยวิหารบ้าง พรหมวิหารบ้าง ตถาคตวิหารบ้าง
Ānāpānassatisamādhiṁ sammā vadamāno vadeyya:
ānāpānasatisamādhi → So all the MSS. (pts note)เมื่อจะกล่าวให้ถูกต้อง ก็พึงกล่าวถึงอานาปานสติสมาธิว่า
‘ariyavihāro’ itipi, ‘brahmavihāro’ itipi, ‘tathāgatavihāro’ itipī”ti.
itipīti paṭhamaṁ → iti pī ti (pts) | itipi → iti pi (pts)อริยวิหารบ้าง พรหมวิหารบ้าง ตถาคตวิหารบ้าง”