Parinibbānasutta
Parinibbānasutta → parinibbāṇasuttaṁ (bj)
Ekaṁ samayaṁ bhagavā kusinārāyaṁ viharati upavattane mallānaṁ sālavane antarena yamakasālānaṁ parinibbānasamaye.
parinibbānasamaye → parinibbāṇasamaye (bj) | + → evaṁ me sutaṁ (bjt)สมัยหนึ่ง ในเวลาใกล้ปรินิพพาน พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ระหว่าง ต้นไม้สาละทั้งคู่ ป่าสาลวัน สถานที่แวะพักของมัลลกษัตริย์ทั้งหลาย เขตกรุง กุสินารา
Atha kho bhagavā bhikkhū āmantesi:ลำดับนั้น พระผู้มีพระภาครับสั่งเรียกภิกษุทั้งหลายมาตรัสว่า
“handa dāni, bhikkhave, āmantayāmi vo:
vo → vo appamādena sampādetha (pts) | handa dāni → handadāni (th)“ภิกษุ ทั้งหลาย บัดนี้ เราขอเตือนพวกเธอว่า
‘vayadhammā saṅkhārā, appamādena sampādethā’”ti.
appamādena sampādethāti ayaṁ → ti ayam (pts)สังขารทั้งหลายมีความเสื่อมไปเป็นธรรมดา พวกเธอจงทำหน้าที่ให้สมบูรณ์ด้วยความไม่ประมาทเถิด”
Ayaṁ tathāgatassa pacchimā vācā.
vācā → vācāti (sya-all) | ayaṁ → ayam (pts)นี้เป็นพระวาจาครั้งสุดท้ายของพระตถาคต
Atha kho bhagavā paṭhamaṁ jhānaṁ samāpajji. Paṭhamā jhānā vuṭṭhahitvā dutiyaṁ jhānaṁ samāpajji. Dutiyā jhānā vuṭṭhahitvā tatiyaṁ jhānaṁ samāpajji. Tatiyā jhānā vuṭṭhahitvā catutthaṁ jhānaṁ samāpajji. Catutthā jhānā vuṭṭhahitvā ākāsānañcāyatanaṁ samāpajji. Ākāsānañcāyatanā vuṭṭhahitvā viññāṇañcāyatanaṁ samāpajji. Viññāṇañcāyatanā vuṭṭhahitvā ākiñcaññāyatanaṁ samāpajji. Ākiñcaññāyatanā vuṭṭhahitvā nevasaññānāsaññāyatanaṁ samāpajji. Nevasaññānāsaññāyatanā vuṭṭhahitvā saññāvedayitanirodhaṁ samāpajji.
paṭhamaṁ jhānaṁ → paṭhamajjhānaṁ (bj, sya-all, km, pts2ed) | Paṭhamā jhānā → paṭhamajjhānā (bj, sya-all, km, pts2ed); pathamajhānā (pts1ed) | paṭhamā jhānā → paṭhamajjhānā (bj, sya-all); pathamajhānā (pts) | dutiyaṁ jhānaṁ → dutiyajjhānaṁ (bj, sya-all) | dutiyā jhānā → dutiyajjhānā (bj, sya-all, pts) | tatiyaṁ jhānaṁ → tatiyajjhānaṁ (bj, sya-all) | tatiyā jhānā → tatiyajjhānā (bj, sya-all, pts) | catutthaṁ jhānaṁ → catutthajjhānaṁ (bj, sya-all) | catutthā jhānā → catutthajjhānā (bj, sya-all, pts) | paṭhamaṁ → pathamaṁ (pts) | paṭhamajjhānaṁ → paṭhamaṁ jhānaṁ (bj: machasaṁ, PTS) | dutiyajjhānaṁ → dutiyaṁ (bj: machasaṁ, PTS) | tatiyajjhānaṁ → tatiyaṁ (bj: machasaṁ, PTS) | catutthajjhānaṁ → catutthaṁ (bj: machasaṁ, PTS) | jhānaṁ → paṭhamajjhānaṁ (syā. kaṁ.) evaṁ dutiyaṁ jhānaṁ iccādīsupi (cck note) | jhānā → paṭhamajjhānā (syā. kaṁ.) evaṁ dutiyā jhānā iccādīsupi (cck note) | dutiyā jhānā → dutiyajhānā (pts) | tatiyā jhānā → tatiyajhānā (pts) | catutthā jhānā → catutthajhānā (pts)ต่อจากนั้น พระผู้มีพระภาค ทรงเข้าปฐมฌาน ออกจากปฐมฌาน ทรงเข้าทุติยฌาน ออกจากทุติยฌาน ทรงเข้าตติยฌาน ออกจากตติยฌาน ทรงเข้าจตุตถฌาน ออกจากจตุตถฌาน ทรงเข้าอากาสานัญจายตนสมาบัติ ออกจากอากาสานัญจายตนสมาบัติ ทรงเข้าวิญญาณัญจายตนสมาบัติ ออกจากวิญญาณัญจายตนสมาบัติ ทรงเข้าอากิญจัญญายตนสมาบัติ ออกจากอากิญจัญญายตนสมาบัติ ทรงเข้าเนวสัญญานาสัญญายตนสมาบัติ ออกจากเนวสัญญานาสัญญายตนสมาบัติ ทรงเข้าสัญญาเวทยิตนิโรธ
Saññāvedayitanirodhā vuṭṭhahitvā nevasaññānāsaññāyatanaṁ samāpajji. Nevasaññānāsaññāyatanā vuṭṭhahitvā ākiñcaññāyatanaṁ samāpajji. Ākiñcaññāyatanā vuṭṭhahitvā viññāṇañcāyatanaṁ samāpajji. Viññāṇañcāyatanā vuṭṭhahitvā ākāsānañcāyatanaṁ samāpajji. Ākāsānañcāyatanā vuṭṭhahitvā catutthaṁ jhānaṁ samāpajji. Catutthā jhānā vuṭṭhahitvā tatiyaṁ jhānaṁ samāpajji. Tatiyā jhānā vuṭṭhahitvā dutiyaṁ jhānaṁ samāpajji. Dutiyā jhānā vuṭṭhahitvā paṭhamaṁ jhānaṁ samāpajji. Paṭhamā jhānā vuṭṭhahitvā dutiyaṁ jhānaṁ samāpajji. Dutiyā jhānā vuṭṭhahitvā tatiyaṁ jhānaṁ samāpajji. Tatiyā jhānā vuṭṭhahitvā catutthaṁ jhānaṁ samāpajji. Catutthā jhānā vuṭṭhahitvā samanantaraṁ bhagavā parinibbāyi.
catutthaṁ jhānaṁ → catutthajjhānaṁ (bj, sya-all) | catutthā jhānā → catutthajjhānā (bj, sya-all, pts) | tatiyaṁ jhānaṁ → tatiyajjhānaṁ (bj, sya-all) | tatiyā jhānā → tatiyajjhānā (bj, sya-all, pts) | dutiyaṁ jhānaṁ → dutiyajjhānaṁ (bj, sya-all) | dutiyā jhānā → dutiyajjhānā (bj, sya-all, pts) | paṭhamaṁ jhānaṁ → paṭhamajjhānaṁ (bj, sya-all) | paṭhamā jhānā → paṭhamajjhānā (bj, sya-all, pts) | samanantaraṁ → samanantarā (bj, pts) | paṭhamaṁ → pathamaṁ (pts) | catutthā jhānā → catutthajhānā (pts) | tatiyā jhānā → tatiyajhānā (pts) | dutiyā jhānā → dutiyajhānā (pts) | paṭhamā jhānā → paṭhamajhānā (pts)ออกจากสัญญาเวทยิตนิโรธ ทรงเข้าเนวสัญญานาสัญญายตนสมาบัติ ออกจากเนวสัญญานาสัญญายตนสมาบัติ ทรงเข้าอากิญจัญญายตนสมาบัติ ออกจากอากิญจัญญายตนสมาบัติ ทรงเข้าวิญญาณัญจายตนสมาบัติ ออกจากวิญญาณัญจายตนสมาบัติ ทรงเข้าอากาสานัญจายตนสมาบัติ ออกจากอากาสานัญจายตนสมาบัติ ทรงเข้าจตุตถฌาน ออกจากจตุตถฌาน ทรงเข้าตติยฌาน ออกจากตติยฌาน ทรงเข้าทุติยฌาน ออกจากทุติยฌาน ทรงเข้าปฐมฌาน ออกจากปฐมฌาน ทรงเข้าทุติยฌาน ออกจากทุติยฌาน ทรงเข้าตติยฌาน ออกจากตติยฌาน ทรงเข้าจตุตถฌาน ออกจากจตุตถฌานแล้วได้ปรินิพพานในลำดับ
Parinibbute bhagavati saha parinibbānā brahmā sahampati imaṁ gāthaṁ abhāsi:
imaṁ → samana ntaraṁ (bj: machasaṁ, syā) | gāthaṁ → gātham (pts)เมื่อพระผู้มีพระภาคเสด็จปรินิพพาน ท้าวสหัมบดีพรหมได้กล่าวคาถา พร้อมกับ การเสด็จปรินิพพานว่า
“Sabbeva nikkhipissanti, bhūtā loke samussayaṁ;สรรพสัตว์จะต้องทอดทิ้ง ร่างกายไว้ในโลก Yattha etādiso satthā, loke appaṭipuggalo;
yattha → yathā (bj, pts) | yathā → yattha (bj: machasaṁ, syā) loke → B. inserts m. (pts note)พระศาสดา ผู้หาใครเปรียบเทียบไม่ได้ในโลก Tathāgato balappatto, sambuddho parinibbuto”ti.
parinibbutoti → parinibbuto ti (pts)ผู้เข้าถึงสภาวะตามเป็นจริง ผู้บรรลุพลธรรม ผู้ตรัสรู้เองโดยชอบเช่นนี้ ก็ยังเสด็จปรินิพพานได้
Parinibbute bhagavati saha parinibbānā sakko devānamindo imaṁ gāthaṁ abhāsi:
parinibbānā → parinibbāṇā (bj) | devānamindo → devānam indo (pts) | gāthaṁ → gātham (pts)เมื่อพระผู้มีพระภาคเสด็จปรินิพพาน ท้าวสักกะจอมเทพได้ตรัสคาถา พร้อมกับ การเสด็จปรินิพพานว่า
“Aniccā vata saṅkhārā, uppādavayadhammino;
uppādavayadhammino → uppadavayadhammino (pts)สังขารทั้งหลายล้วนไม่เที่ยง มีความเกิดขึ้นและความเสื่อมไปเป็นธรรมดา Uppajjitvā nirujjhanti, tesaṁ vūpasamo sukho”ti.
sukhoti → sukho ti (pts)เกิดขึ้นแล้วย่อมดับไป ความสงบระงับสังขารเหล่านั้นเป็นความสุข
Parinibbute bhagavati saha parinibbānā āyasmā ānando imaṁ gāthaṁ abhāsi:
parinibbānā → parinibbāṇā (bj) | gāthaṁ → gātham (pts)เมื่อพระผู้มีพระภาคเสด็จปรินิพพาน ท่านพระอานนท์ได้กล่าวคาถา พร้อม กับการเสด็จปรินิพพานว่า
“Tadāsi yaṁ bhiṁsanakaṁ, tadāsi lomahaṁsanaṁ;
yaṁ → yam (pts)เมื่อพระสัมมาสัมพุทธเจ้า มีพระอาการอันล้ำเลิศทุกอย่าง Sabbākāravarūpete, sambuddhe parinibbute”ti.
parinibbuteti → parinibbute ti (pts)เสด็จปรินิพพานแล้ว ในกาลนั้น ได้เกิดเหตุน่าอัศจรรย์ ขนพองสยองเกล้า
Parinibbute bhagavati saha parinibbānā āyasmā anuruddho imā gāthāyo abhāsi:
parinibbānā → parinibbāṇā (bj)เมื่อพระผู้มีพระภาคเสด็จปรินิพพาน ท่านพระอนุรุทธะได้กล่าวคาถา พร้อมกับ การเสด็จปรินิพพานว่า
“Nāhu assāsapassāso, ṭhitacittassa tādino;
ṭhita-cittassa → S1-3 passāsā-; S3 -ṭhitaṁ-. (pts note)ลมหายใจเข้า ลมหายใจออก ของพระผู้มีพระภาคผู้มีพระทัยมั่นคง ผู้คงที่ ไม่มีแล้ว Anejo santimārabbha, cakkhumā parinibbuto.
santimārabbha → santim ārabbha (pts) parinibbuto → yaṁ kālamakarī muni (cck: mahāparinibbānasutte)พระมุนีผู้ไม่หวั่นไหว มุ่งใฝ่สันติ มีพระจักษุ เสด็จปรินิพพานแล้วAsallīnena cittena, vedanaṁ ajjhavāsayi;
vedanaṁ → vedanam (pts)พระองค์ผู้มีพระทัย ไม่หดหู่ ทรงอดกลั้นเวทนาไว้ได้ มีพระทัยหลุดพ้นแล้ว Pajjotasseva nibbānaṁ, vimokkho cetaso ahū”ti.
pajjotasseva → pajjotass-eva (pts) ahūti → ahūti parinibbāṇa vaggo (bj) | ti → S1-3 vimokho āhu cetaso ti. (pts note) | ahūti → ahū ti (pts)ดุจดวงประทีปที่โชติช่วงดับไป ฉะนั้น
Dutiyo vaggo.
vaggo → tatruddānaṁ (bj) | dutiyo vaggo → brahmapañcakaṁ (sya-all) | dutiyo vaggo → brahma-saṁyuttaṁ pañcakaṁ (pts)วรรคที่ ๒ จบ
Tassuddānaṁรวมพระสูตรที่มีในวรรคนี้ คือ
Brahmāsanaṁ devadatto, andhakavindo aruṇavatī;
brahmāsanaṁ → brahmāyācanaṁ (bj: sīmu7) | brahmāsanaṁ → brahmā-sanaṁ (pts)๑. สนังกุมารสูตร ๒. เทวทัตตสูตร ๓. อันธกวินทสูตร ๔. อรุณวตีสูตร Parinibbānena ca desitaṁ, idaṁ brahmapañcakanti.
parinibbānena → parinibbāṇena (bj) | desitaṁ → desitam (pts) brahmapañcakanti → brahmapañcakaṁ (sya-all) | brahmapañcakanti → brahmāyācanaṁ agāracañca brahmadevo bako ca brahmā, aññataro ca brahmā kokālikañca tissakañca turū ca, brahmā kokālikabhikkhu sanaṅkumārena devadattaṁ, andhakavindaṁ aruṇavatī parinibbāṇena paṇṇarasāti atra imā gāthāyo disante (bj: machasaṁ) | brahmapañcakaṁ → evaṁ. imasmiñca brahmasaṁyuttassante.tatra uddānaṁ brahmāyācanaṁ gāravañca brahmadevo bako brahmā (sya-all: sī. yu.) | brahmapañcakanti → brahma pañcakaṁ (pts)๕. ปรินิพพานสูตร
Brahmasaṁyuttaṁ samattaṁ.
samattaṁ → ito paraṁ marammapotthakesu evampi dissati –§brahmāyācanaṁ agāravañca, brahmadevo bako ca brahmā.§aññataro ca brahmākokālikañca, tissakañca turū ca.§brahmā kokālikabhikkhu, sanaṅkumārena devadattaṁ.§andhakavindaṁ aruṇavati, parinibbānena pannarasāti (cck note) | pe → spelled out in full (th)