Sappurisasutta
Sappurisasutta → asappurisavadhukāsuttaṁ (bj)๗๓ สัปปุริสสูตร
“Catūhi, bhikkhave, dhammehi samannāgato asappuriso veditabbo.
asappuriso → asappurisoti (sya-all) | catūhi → catuhi (pts)ภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้ประกอบด้วยธรรม ๔ ประการพึงทราบว่า เป็น อสัตบุรุษ
Katamehi catūhi?
catūhi → catuhi (pts)ธรรม ๔ ประการ อะไรบ้าง คือ
Idha, bhikkhave, asappuriso yo hoti parassa avaṇṇo taṁ apuṭṭhopi pātu karoti, ko pana vādo puṭṭhassa.
pātu karoti → pātukaroti (bjt, th) | apuṭṭhopi pātu karoti → apuṭṭho pi pātukaroti (pts)๑. อสัตบุรุษในโลกนี้ถึงไม่มีใครถามก็เปิดเผยข้อเสียหายของบุคคลอื่นได้ ไม่จำเป็นต้องพูดถึงอสัตบุรุษผู้ถูกถามเลย
Puṭṭho kho pana pañhābhinīto ahāpetvā alambitvā paripūraṁ vitthārena parassa avaṇṇaṁ bhāsitā hoti.
alambitvā → alambetvā (bj, sya-all); alampetvā (pts) | alambetvā → alampetvā (bj: aṭṭhakathā); alambitvā (bj: machasaṁ) | alampetvā → B. K. alambitvā; S. Com. explains it by alampitaṁ katvā! (pts note)และอสัตบุรุษผู้ถูกถาม ก็ตอบปัญหาทันที ไม่อ้อมค้อม ไม่หน่วงเหนี่ยว กล่าวถึงข้อเสีย ของบุคคลอื่นอย่างละเอียดเต็มที่
Veditabbametaṁ, bhikkhave, asappuriso ayaṁ bhavanti.
veditabbametaṁ → veditabbam etaṁ (pts) | bhavanti → bhavan ti (pts)นี้พึงทราบว่า ‘ผู้นี้เป็นอสัตบุรุษ’
Puna caparaṁ, bhikkhave, asappuriso yo hoti parassa vaṇṇo taṁ puṭṭhopi na pātu karoti, ko pana vādo apuṭṭhassa.
caparaṁ bhikkhave → ca paraṁ (pts) | pātu karoti → pātukaroti (bjt, th, pts) | puṭṭhopi → puṭṭho pi (pts)๒. อสัตบุรุษถึงถูกใครถามก็ไม่เปิดเผยข้อดีของบุคคลอื่น ไม่จำเป็น ต้องพูดถึงอสัตบุรุษผู้ไม่ถูกถามเลย
Puṭṭho kho pana pañhābhinīto hāpetvā lambitvā aparipūraṁ avitthārena parassa vaṇṇaṁ bhāsitā hoti.
lambitvā → lambetvā (bj, sya-all); lampetvā (pts) | vaṇṇaṁ → vannaṁ (pts) | lampetvā → B. K. lambitvā. (pts note)และอสัตบุรุษผู้ถูกถามก็ตอบ ปัญหาอ้อมค้อม หน่วงเหนี่ยว กล่าวสรรเสริญข้อดีของบุคคลอื่น ไม่ละเอียดเต็มที่
Veditabbametaṁ, bhikkhave, asappuriso ayaṁ bhavanti.
veditabbametaṁ → veditabbaṁ etaṁ (pts) | bhavanti → bhavan ti (pts)นี้พึงทราบว่า ‘ผู้นี้เป็นอสัตบุรุษ’
Puna caparaṁ, bhikkhave, asappuriso yo hoti attano avaṇṇo taṁ puṭṭhopi na pātu karoti, ko pana vādo apuṭṭhassa.
pātu karoti → pātukaroti (bjt, th, pts) | caparaṁ → ca paraṁ (pts) | puṭṭhopi → puṭṭho pi (pts)๓. อสัตบุรุษถึงถูกใครถามก็ไม่เปิดเผยข้อเสียของตน ไม่จำเป็นต้อง พูดถึงอสัตบุรุษผู้ไม่ถูกถาม
Puṭṭho kho pana pañhābhinīto hāpetvā lambitvā aparipūraṁ avitthārena attano avaṇṇaṁ bhāsitā hoti.
lambitvā → lambetvā (bj, sya-all); lampetvā (pts) | avaṇṇaṁ → avaṇṇam (pts)และอสัตบุรุษผู้ถูกถามก็ตอบปัญหา อ้อมค้อม หน่วงเหนี่ยว กล่าวถึงข้อเสียของตนไม่ละเอียดเต็มที่
Veditabbametaṁ, bhikkhave, asappuriso ayaṁ bhavanti.
veditabbametaṁ → veditabbaṁ etaṁ (pts) | bhavanti → bhavan ti (pts)นี้พึงทราบว่า ‘ผู้นี้เป็นอสัตบุรษ’
Puna caparaṁ, bhikkhave, asappuriso yo hoti attano vaṇṇo taṁ apuṭṭhopi pātu karoti, ko pana vādo puṭṭhassa.
pātu karoti → pātukaroti (bjt, th) | caparaṁ → ca paraṁ (pts) | apuṭṭhopi pātu karoti → apuṭṭho pi pātukaroti (pts)๔. อสัตบุรุษถึงไม่ถูกใครถามก็เปิดเผยข้อดีของตน ไม่จำเป็นต้อง พูดถึงอสัตบุรุษผู้ถูกถาม
Puṭṭho kho pana pañhābhinīto ahāpetvā alambitvā paripūraṁ vitthārena attano vaṇṇaṁ bhāsitā hoti.
alambitvā → alambetvā (bj, sya-all); alampetvā (pts)และอสัตบุรุษผู้ถูกถามก็รีบตอบปัญหา ไม่อ้อมค้อม ไม่หน่วงเหนี่ยว กล่าวสรรเสริญข้อดีของตนอย่าง ละเอียดเต็มที่
Veditabbametaṁ, bhikkhave, asappuriso ayaṁ bhavanti.
veditabbametaṁ → veditabbaṁ etaṁ (pts) | bhavanti → bhavan ti (pts)นี้พึงทราบว่า ‘ผู้นี้เป็นอสัตบุรุษ’
Imehi kho, bhikkhave, catūhi dhammehi samannāgato asappuriso veditabbo.
asappuriso → asappurisoti (sya-all) | asappurisoti → ba. itīti natthi (sya-all: yu.) | catūhi → catuhi (pts)ภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้ประกอบด้วยธรรม ๔ ประการนี้แลพึงทราบว่า เป็น อสัตบุรุษ
Catūhi, bhikkhave, dhammehi samannāgato sappuriso veditabbo.
sappuriso → sappurisoti (sya-all) | sappurisoti → ba. itīti natthi (sya-all: yu.) | catūhi → catuhi (pts)ภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้ประกอบด้วยธรรม ๔ ประการพึงทราบว่า เป็น สัตบุรุษ
Katamehi catūhi?
catūhi → catuhi (pts)ธรรม ๔ ประการ อะไรบ้าง คือ
Idha, bhikkhave, sappuriso yo hoti parassa avaṇṇo taṁ puṭṭhopi na pātu karoti, ko pana vādo apuṭṭhassa.
pātu karoti → pātukaroti (bjt, th, pts) | puṭṭhopi → puṭṭho pi (pts)๑. สัตบุรุษในโลกนี้ถึงถูกใครถามก็ไม่เปิดเผยข้อเสียของบุคคลอื่น ไม่ จำเป็นต้องพูดถึงสัตบุรุษผู้ไม่ถูกถาม
Puṭṭho kho pana pañhābhinīto hāpetvā lambitvā aparipūraṁ avitthārena parassa avaṇṇaṁ bhāsitā hoti.
lambitvā → lambetvā (bj, sya-all); lampetvā (pts)และสัตบุรุษผู้ถูกถามก็ตอบ ปัญหาอ้อมค้อม หน่วงเหนี่ยว กล่าวถึงข้อเสียของบุคคลอื่นอย่าง ไม่ละเอียดเต็มที่
Veditabbametaṁ, bhikkhave, sappuriso ayaṁ bhavanti.
veditabbametaṁ → veditabbaṁ etaṁ (pts) | bhavanti → bhavan ti (pts)นี้พึงทราบว่า ‘ผู้นี้เป็นสัตบุรุษ’
Puna caparaṁ, bhikkhave, sappuriso yo hoti parassa vaṇṇo taṁ apuṭṭhopi pātu karoti, ko pana vādo puṭṭhassa.
pātu karoti → pātukaroti (bjt, th) | caparaṁ → ca paraṁ (pts) | apuṭṭhopi pātu karoti → apuṭṭho pi pātukaroti (pts)๒. สัตบุรุษถึงไม่ถูกใครถามก็เปิดเผยข้อดีของบุคคลอื่น ไม่จำเป็นต้อง พูดถึงสัตบุรุษผู้ถูกถาม
Puṭṭho kho pana pañhābhinīto ahāpetvā alambitvā paripūraṁ vitthārena parassa vaṇṇaṁ bhāsitā hoti.
alambitvā → alambetvā (sya-all); alampetvā (pts)และสัตบุรุษผู้ถูกถามก็รีบตอบปัญหาไม่ อ้อมค้อม ไม่หน่วงเหนี่ยว กล่าวสรรเสริญข้อดีของบุคคลอื่น อย่างละเอียดเต็มที่
Veditabbametaṁ, bhikkhave, sappuriso ayaṁ bhavanti.
veditabbametaṁ → veditabbam etaṁ (pts) | bhavanti → bhavan ti (pts)นี้พึงทราบว่า ‘ผู้นี้เป็นสัตบุรุษ’
Puna caparaṁ, bhikkhave, sappuriso yo hoti attano avaṇṇo taṁ apuṭṭhopi pātu karoti, ko pana vādo puṭṭhassa.
pātu karoti → pātukaroti (th) | caparaṁ → ca paraṁ (pts) | apuṭṭhopi pātu karoti → apuṭṭho pi pātukaroti (pts)๓. สัตบุรุษถึงไม่ถูกใครถามก็เปิดเผยข้อเสียของตน ไม่จำเป็นต้องพูด ถึงสัตบุรุษผู้ถูกถาม
Puṭṭho kho pana pañhābhinīto ahāpetvā alambitvā paripūraṁ vitthārena attano avaṇṇaṁ bhāsitā hoti.
alambitvā → alambetvā (bj, sya-all); alampetvā (pts)และสัตบุรุษผู้ถูกถามก็รีบตอบปัญหาไม่ อ้อมค้อม ไม่หน่วงเหนี่ยว กล่าวข้อเสียของตนอย่างละเอียดเต็มที่
Veditabbametaṁ, bhikkhave, sappuriso ayaṁ bhavanti.
veditabbametaṁ → veditabbam etaṁ (pts) | bhavanti → bhavan ti (pts)นี้พึงทราบว่า ‘ผู้นี้เป็นสัตบุรุษ’
Puna caparaṁ, bhikkhave, sappuriso yo hoti attano vaṇṇo taṁ puṭṭhopi na pātu karoti, ko pana vādo apuṭṭhassa.
vaṇṇo → vaṇṇaṁ (pts) | pātu karoti → pātukaroti (bjt, th, pts) | caparaṁ → ca paraṁ (pts) | puṭṭhopi → puṭṭho pi (pts)๔. สัตบุรุษถึงถูกใครถามก็ไม่เปิดเผยข้อดีของตน ไม่จำเป็นต้องพูด ถึงสัตบุรุษผู้ไม่ถูกถาม
Puṭṭho kho pana pañhābhinīto hāpetvā lambitvā aparipūraṁ avitthārena attano vaṇṇaṁ bhāsitā hoti.
lambitvā → lambetvā (bj, sya-all); lampetvā (pts)และสัตบุรุษผู้ถูกถามก็รีบตอบปัญหา อ้อมค้อม หน่วงเหนี่ยว กล่าวสรรเสริญข้อดีของตนอย่างไม่ ละเอียดเต็มที่
Veditabbametaṁ, bhikkhave, sappuriso ayaṁ bhavanti.
veditabbametaṁ bhikkhave → veditabbaṁ etaṁ (pts) | bhavanti → bhavan ti (pts)นี้พึงทราบว่า ‘ผู้นี้เป็นสัตบุรุษ’
Imehi kho, bhikkhave, catūhi dhammehi samannāgato sappuriso veditabbo.
sappuriso → sappurisoti (sya-all) | sappurisoti → ba. itīti natthi (sya-all: yu.) | catūhi → catuhi (pts)ภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้ประกอบด้วยธรรม ๔ ประการนี้แลพึงทราบว่า เป็น สัตบุรุษ
Seyyathāpi, bhikkhave, vadhukā yaññadeva rattiṁ vā divaṁ vā ānītā hoti, tāvadevassā tibbaṁ hirottappaṁ paccupaṭṭhitaṁ hoti sassuyāpi sasurepi sāmikepi antamaso dāsakammakaraporisesu.
divaṁ → divasaṁ (bj, sya-all, pts) | seyyathāpi → ti seyyathā pi (pts) | divasaṁ → divaṁ vā (bj: machasaṁ) | sasurepi → sassurepi (th) | yaññadeva → yaññad eva (pts) | tāvadevassā → tāvad ev assā (pts) | sassuyāpi sasurepi sāmikepi → sassuyā pi sasure pi sāmike pi (pts)ภิกษุทั้งหลาย หญิงสะใภ้มีความละอายและเกรงกลัวมากในแม่สามี พ่อสามี สามี รวมถึงพวกทาส กรรมกร และคนรับใช้ ตลอดช่วงเวลาคืนหนึ่งหรือวันหนึ่ง ที่นางถูกนำมา(สู่ตระกูลสามี)
Sā aparena samayena saṁvāsamanvāya vissāsamanvāya sassumpi sasurampi sāmikampi evamāha:
vissāsamanvāya sassumpi sasurampi sāmikampi → sassuṁpi sassuraṁpi sāmikaṁpi (sya-all) | saṁvāsamanvāya → ba. vissāsamanvāya (sya-all: yu.) | Sā → B. K. omits sā. (pts note)สมัยต่อมา เพราะอาศัยอยู่จนคุ้นเคย จึงกล่าวกับ แม่สามี พ่อสามี แม้กระทั่งสามีว่า
‘apetha, kiṁ pana tumhe jānāthā’ti.
jānāthāti evamevaṁ → jānathāti evam eva (pts)‘หลีกไป พวกท่านจะรู้เรื่องอะไรเล่า’
Evamevaṁ kho, bhikkhave, idhekacco bhikkhu yaññadeva rattiṁ vā divaṁ vā agārasmā anagāriyaṁ pabbajito hoti, tāvadevassa tibbaṁ hirottappaṁ paccupaṭṭhitaṁ hoti bhikkhūsu bhikkhunīsu upāsakesu upāsikāsu antamaso ārāmikasamaṇuddesesu.
divaṁ → divasaṁ (bj, sya-all, pts) | bhikkhūsu → bhikkhusu (pts) | upāsikāsu → upāsikesu (pts) | evamevaṁ → evameva (th) | evamevaṁ → evam eva (pts) | idhekacco → idh ekacco (pts) | yaññadeva → yaññad eva (pts) | tāvadevassa → tāvad ev assa (pts)แม้ฉันใด ภิกษุบางรูปในธรรมวินัยนี้ก็ฉันนั้นเหมือนกัน ตลอดช่วงเวลาคืนหนึ่งหรือวัน หนึ่งที่เธอออกจากเรือนบวชเป็นบรรพชิต เธอยังมีความละอาย มีความเกรงกลัว มากในเหล่าภิกษุ ภิกษุณี อุบาสก อุบาสิกา รวมถึงพวกคนวัดและสมณุทเทส
So aparena samayena saṁvāsamanvāya vissāsamanvāya ācariyampi upajjhāyampi evamāha:
vissāsamanvāya ācariyampi upajjhāyampi → ācariyaṁpi upajjhāyaṁpi (sya-all) | saṁvāsamanvāya → ba. vissāsamanvāya (sya-all: yu.)สมัยต่อมา เพราะอาศัยอยู่รวมกันจนคุ้นเคย เธอกล่าวกับอาจารย์ แม้กระทั่ง อุปัชฌาย์อย่างนี้ว่า
‘apetha, kiṁ pana tumhe jānāthā’ti.
jānāthāti → jānathāti (pts)‘หลีกไป พวกท่านจะรู้เรื่องอะไรเล่า’
Tasmātiha, bhikkhave, evaṁ sikkhitabbaṁ:
sikkhitabbaṁ--adhunāgatavadhukāsamena → S. T. -vadhuka-. (pts note) | tasmātiha → tasmā tiha (th)ภิกษุทั้งหลาย เพราะเหตุนั้นแล เธอทั้งหลายพึงสำเหนียกอย่างนี้ว่า
‘adhunāgatavadhukāsamena cetasā viharissāmā’ti.
adhunāgatavadhukāsamena → adhunāgatavadhukasamena (sya-all) | viharissāmāti evañhi → viharissāmīti evaṁ hi (pts)‘เราจัก มีใจเหมือนหญิงสะใภ้ที่มาอยู่ใหม่’
Evañhi vo, bhikkhave, sikkhitabban”ti.
sikkhitabbanti tatiyaṁ → sikkhitabban ti cattār imāni (pts) | evañhi → evaṁhi (bjt) | evañhi → hi (pts)เธอทั้งหลายพึงสำเหนียกอย่างนี้แล