Samādhisutta(Immeasurable) Concentration
“Samādhiṁ, bhikkhave, bhāvetha appamāṇaṁ nipakā patissatā.
bhāvetha → Ph. bhāvetaṁ. (pts note) | nipakā → M nippakā; Ph. nipakkā throughout; M6 nipakaṁ. (pts note)“Mindful & astute, you should develop immeasurable concentration [i.e., concentration based on immeasurable goodwill, compassion, empathetic joy, or equanimity].
Samādhiṁ, bhikkhave, bhāvayataṁ appamāṇaṁ nipakānaṁ patissatānaṁ pañca ñāṇāni paccattaññeva uppajjanti.
yeva → M. Ph. S. -ttañ ñeva throughout. (pts note) | paccattaññeva → paccattaṁ yeva (bjt, pts)When, mindful & astute, one has developed immeasurable concentration, five realizations arise right within oneself.
Katamāni pañca?Which five?
‘Ayaṁ samādhi paccuppannasukho ceva āyatiñca sukhavipāko’ti paccattaññeva ñāṇaṁ uppajjati,
āyatiñca → āyatiṁ ca (bjt, th) | paccattaññeva → paccattaṁ yeva (bjt) | āyatiñca sukhavipākoti paccattaññeva → āyatiñ ca sukhavipāko ti paccattaṁ yeva (pts)“The realization arises right within oneself that ‘This concentration is blissful in the present and will result in bliss in the future.’
‘ayaṁ samādhi ariyo nirāmiso’ti paccattaññeva ñāṇaṁ uppajjati,
paccattaññeva → paccattaṁ yeva (bjt) | nirāmisoti paccattaññeva → nirāmiso ti paccattaṁ yeva (pts)“The realization arises right within oneself that ‘This concentration is noble & not connected with the baits of the flesh.’
‘ayaṁ samādhi akāpurisasevito’ti paccattaññeva ñāṇaṁ uppajjati,
akāpurisasevito’ti → mahāpurisasevitoti (mr) | akāpurisasevito’ti → mahāpurisasevitoti (cck: ka.) | akāpurisasevito → M. Ph. mahāpurisa- (pts note) | paccattaññeva → paccattaṁ yeva (bjt) | akāpurisasevitoti paccattaññeva → akāpurisasevito ti paccattaṁ yeva (pts)“The realization arises right within oneself that ‘This concentration is not obtained by base people.’
‘ayaṁ samādhi santo paṇīto paṭippassaddhaladdho ekodibhāvādhigato, na sasaṅkhāraniggayhavāritagato’ti paccattaññeva ñāṇaṁ uppajjati,
na sasaṅkhāraniggayhavāritagato’ti → na ca sasaṅkhāraniggayhavāritacatoti (bj); na ca sasaṅkhāraniggayhavāritappattoti (sya-all); na ca sasaṅkhāraniggayhavāritāvaṭoti (pts1ed); na ca sasaṅkhāraniggayhavārivāvaṭoti (mr); na sasaṅkhāraniggayhavāriyādhigatoti (?) | sasaṅkhāraniggayhavāritagatoti paccattaññeva → ca sasaṁkhāraniggayhavāritavatoti paccattaṁ yeva (bj) | sasaṅkhāraniggayhavāritagatoti → saṅkhāraniggayhavāritagatoti (cck); ca sasaṁkhāraniggayhavāritappattoti (sya-all) | paṭippassaddhaladdho → paṭippassaddhiladdho (sya-all, pts) | paṭippassaddhaladdho → paṭippassaddhiladdho (bj: syā) | sasaṁkhāraniggayhavāritavato’ti → na ca sasaṁkhāraniggayha vātapattoti (syā); na sasaṁkhāra niggayha cāriyādhihatoti (machasaṁ(?)); na ca sasaṁkhāra niggayha cāritapapatitoti (sīmu) (bj note) | saṅkhāraniggayhavāritagato’ti → na ca sasaṅkhāraniggayhavāritappatitoti (sī.), na ca sasaṅkhāraniggayhavāritapattoti (syā.), na ca sasaṅkhāraniggayhavārivāvaṭoti (ka.), na sasaṅkhāraniggayhavāriyādhigatoti (?) dī. ni. 3.355; a. ni. 3.102; 9.27 (cck note) | ayaṁ → T. omits this whole phrase. (pts note) | santo → omitted by S. (pts note) | sasaṅkhāraniggayhavāritāvaṭo → M. -vārivāvaṭo; Ph. -saṅkāre niggayhavārivāvato (sic); M6 niggahavāritavato; M7 -tāvato (sic); T. S. -vāritappatto. (pts note) | sasaṅkhāraniggayhavāritagatoti paccattaññeva → ca sasaṅkhāraniggayhavāritāvaṭo ti paccattaṁ yeva (pts)“The realization arises right within oneself that ‘This concentration is peaceful, exquisite, the acquiring of calm, the attainment of unification, not kept in place by the fabrications of forceful restraint.’
‘sato kho panāhaṁ imaṁ samāpajjāmi sato vuṭṭhahāmī’ti paccattaññeva ñāṇaṁ uppajjati.
sato vuṭṭhahāmī’ti → sato ca uṭṭhahāmīti (bj); sato vuṭṭhahāmīti (sya-all, km); so kho panāhaṁ imaṁ samādhiṁ satova samāpajjāmi satova vuṭṭhahāmīti (pts1ed) | sato → so (bj, sya-all, pts) | imaṁ → imaṁ samādhiṁ sato va (bj, sya-all, pts) | vuṭṭhahāmīti paccattaññeva → va uṭṭhahāmīti paccattaṁ yeva (bj) | uṭṭhahāmī’ti → sato kho panāhaṁ imaṁ samāpajjāmi, sato uṭṭhahāmīti (bj: machasaṁ); satoca samapajjāmi sato uṭṭhāhāmīti (bj: syā) | vuṭṭhahāmī’ti → so kho panāhaṁ imaṁ samādhiṁ satova samāpajjāmi, sato uṭṭhahāmīti (cck: sī. syā. kaṁ.) | so → M. sato. (pts note) | va → omitted by M. Ph. (pts note) | va → omitted by all MSS (also S.) except M6. M7. (pts note) | vuṭṭhahāmīti paccattaññeva → va vuṭṭhahāmī ti paccattaṁ yeva (pts)“The realization arises right within oneself that ‘I enter into this concentration mindfully, and mindfully I emerge from it.’
Samādhiṁ, bhikkhave, bhāvetha appamāṇaṁ nipakā patissatā.
nipakā → T. nipakaṁ. (pts note)“Mindful & astute, you should develop immeasurable concentration.
Samādhiṁ, bhikkhave, bhāvayataṁ appamāṇaṁ nipakānaṁ patissatānaṁ imāni pañca ñāṇāni paccattaññeva uppajjantī”ti.
paccattaññeva uppajjantīti sattamaṁ → paccattaṁ yeva uppajjantī ti (pts)When, mindful & astute, one has developed immeasurable concentration, these five realizations arise right within oneself.”