Paṭhamahatthakasutta
Paṭhamahatthakasutta → hatthakāḷavakasuttaṁ (bj)
Ekaṁ samayaṁ bhagavā āḷaviyaṁ viharati aggāḷave cetiye.
Āḷaviyaṁ → T. M6. M7 Āl- (pts note) | cetiye → T. Aggāḷace-; M6. M7 Aggālave ce- (pts note)สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ อัคคาฬวเจดีย์ กรุงอาฬวี
Tatra kho bhagavā bhikkhū āmantesi:
bhikkhū → bhikkhu (bj) | pe → omitted by M. Ph. M8. S. (pts note)ณ ที่นั้นแล พระผู้มีพระภาครับสั่งเรียกภิกษุทั้งหลายมาตรัสว่า
“sattahi, bhikkhave, acchariyehi abbhutehi dhammehi samannāgataṁ hatthakaṁ āḷavakaṁ dhāretha.
abbhutehi dhammehi → abbhutadhammehi (sya-all) | hatthakaṁ → hatthaṁ (sya-all)“ภิกษุทั้งหลาย เธอทั้งหลายจงทรงจำหัตถกอุบาสก ชาวเมืองอาฬวีว่าเป็นผู้ประกอบด้วยธรรมที่น่า อัศจรรย์ ไม่เคยปรากฏ ๗ ประการ
Katamehi sattahi?ธรรมที่น่าอัศจรรย์ ไม่เคยปรากฏ ๗ ประการ อะไรบ้าง คือ
Saddho hi, bhikkhave, hatthako āḷavako;
hi → (bj, sya-all, pts)หัตถกอุบาสกชาวเมืองอาฬวี ๑. เป็นผู้มีศรัทธา
sīlavā, bhikkhave, hatthako āḷavako;๒. เป็นผู้มีศีล
hirīmā, bhikkhave, hatthako āḷavako;
hirīmā → hirimā (bj, sya-all, pts) | hirimā → M8 pa || -tto bahu- cā- pa- bh- (pts note)๓. เป็นผู้มีหิริ
ottappī, bhikkhave, hatthako āḷavako;
ottappī → ottāpī (pts) | ottāpī → M. Ph. M8. S. ottappī throughout. (pts note)๔. เป็นผู้มีโอตตัปปะ
bahussuto, bhikkhave, hatthako āḷavako;๕. เป็นพหูสูต
cāgavā, bhikkhave, hatthako āḷavako;๖. เป็นผู้มีจาคะ
paññavā, bhikkhave, hatthako āḷavako—๗. เป็นผู้มีปัญญา
imehi kho, bhikkhave, sattahi acchariyehi abbhutehi dhammehi samannāgataṁ hatthakaṁ āḷavakaṁ dhārethā”ti.
abbhutehi dhammehi → abbhutadhammehi (sya-all) | dhārethāti → dhārethā ti (pts)ภิกษุทั้งหลาย เธอทั้งหลายจงทรงจำหัตถกอุบาสกชาวเมืองอาฬวีว่าเป็นผู้ ประกอบด้วยธรรมที่น่าอัศจรรย์ ไม่เคยปรากฏ ๗ ประการนี้แล”
Idamavoca bhagavā.
idamavoca → idam avoca (pts)พระผู้มีพระภาคผู้สุคตได้ตรัสเวยยากรณภาษิตนี้แล้ว
Idaṁ vatvāna sugato uṭṭhāyāsanā vihāraṁ pāvisi.
vatvā → M. Ph. S. vatvāna; M8 vatvā ca. (pts note)เสด็จลุกจากพุทธอาสน์เข้าไปสู่พระวิหาร
Atha kho aññataro bhikkhu pubbaṇhasamayaṁ nivāsetvā pattacīvaramādāya yena hatthakassa āḷavakassa nivesanaṁ tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā paññatte āsane nisīdi.
pubbaṇhasamayaṁ → pubbanhasamayaṁ (bj) | atha kho → athakho (th) | pattacīvaramādāya → pattacīvaram ādāya (pts) | tenupasaṅkami → ten upasaṅkami (pts)ครั้นเวลาเช้า ภิกษุรูปหนึ่งครองอันตรวาสก ถือบาตรและจีวรเข้าไปยังนิเวศน์ ของหัตถกอุบาสกชาวเมืองอาฬวีแล้วนั่งบนอาสนะที่ปูลาดไว้
Atha kho hatthako āḷavako yena so bhikkhu tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā taṁ bhikkhuṁ abhivādetvā ekamantaṁ nisīdi. Ekamantaṁ nisinnaṁ kho hatthakaṁ āḷavakaṁ so bhikkhu etadavoca:
atha kho → athakho (th) | tenupasaṅkami → ten upasaṅkami (pts) | etadavoca → etad avoca (pts)ต่อมา หัตถกอุบาสกชาวเมืองอาฬวีเข้าไปหาภิกษุนั้นถึงที่อยู่ อภิวาทแล้วนั่ง ณ ที่สมควร ภิกษุนั้นได้กล่าวกับหัตถกอุบาสกชาวเมืองอาฬวีดังนี้ว่า
“Sattahi kho tvaṁ, āvuso, acchariyehi abbhutehi dhammehi samannāgato bhagavatā byākato.
abbhutehi dhammehi → abbhutadhammehi (sya-all) | byākato → vyākato (bjt, pts)“ผู้มีอายุ พระผู้มีพระภาคทรงพยากรณ์ว่า ท่านเป็นผู้ประกอบด้วยธรรมที่น่า อัศจรรย์ ไม่เคยปรากฏ ๗ ประการ
Katamehi sattahi?
sattahi → omitted by T. M6. M7. (pts note)ธรรมที่น่าอัศจรรย์ ไม่เคยปรากฏ ๗ ประการ อะไรบ้าง คือ
‘Saddho, bhikkhave, hatthako āḷavako;
Āḷavako → T. M6 pe || sī- (pts note)หัตถกอุบาสกชาวเมืองอาฬวี ๑. เป็นผู้มีศรัทธา
sīlavā …pe…
sīlavā → sīlavā bhikkhave (bj)๒. เป็นผู้มีศีล
hirīmā …
hirīmā → hirimā (cck)๓. เป็นผู้มีหิริ
ottappī …
ottappī → ottāpī (pts)๔. เป็นผู้มีโอตตัปปะ
bahussuto …๕. เป็นพหูสูต
cāgavā …๖. เป็นผู้มีจาคะ
paññavā, bhikkhave, hatthako āḷavako’ti.
āḷavakoti → āḷavako (pts)๗. เป็นผู้มีปัญญา
Imehi kho tvaṁ, āvuso, sattahi acchariyehi abbhutehi dhammehi samannāgato bhagavatā byākato”ti.
abbhutehi dhammehi → abbhutadhammehi (sya-all) | byākatoti → vyākatoti (bjt) | byākatoti → vyākato ti (pts)ผู้มีอายุ พระผู้มีพระภาคทรงพยากรณ์ว่า ท่านเป็นผู้ประกอบด้วยธรรมที่น่า อัศจรรย์ ไม่เคยปรากฏ ๗ ประการนี้แล”
“Kaccittha, bhante, na koci gihī ahosi odātavasano”ti?
ttha → Ph. kiñ c'ettha; M8 kiñci 'ttha. (pts note) | kaccittha → kacci ttha (pts) | odātavasanoti → odātavasano ti (pts)หัตถกอุบาสกชาวเมืองอาฬวีถามว่า “ท่านผู้เจริญ คฤหัสถ์ผู้นุ่งผ้าขาว ไม่มี ในตำแหน่งที่พระผู้มีพระภาคทรงพยากรณ์นี้บ้างเลยหรือ”
“Na hettha, āvuso, koci gihī ahosi odātavasano”ti.
hettha → khottha (bj, pts) | khottha → nahettha (bj: machasaṁ) | ttha → M. Ph. M8. S. h'ettha. (pts note) | ti → M6 pi. (pts note) | hettha → kho ttha (pts) | odātavasanoti → odātavasano ti (pts)ภิกษุนั้นกล่าวว่า “ผู้มีอายุ คฤหัสถ์ผู้นุ่งผ้าขาว ไม่มีในตำแหน่งที่พระผู้มี พระภาคทรงพยากรณ์นี้เลย”
“Sādhu, bhante, yadettha na koci gihī ahosi odātavasano”ti.
yadettha → yad ettha (pts) | odātavasanoti → odātavasano ti (pts)หัตถกอุบาสกกล่าวว่า “ท่านผู้เจริญ ดีจริง คฤหัสถ์ผู้นุ่งผ้าขาว ไม่มีใน ตำแหน่งที่พระผู้มีพระภาคทรงพยากรณ์นี้เลย”
Atha kho so bhikkhu hatthakassa āḷavakassa nivesane piṇḍapātaṁ gahetvā uṭṭhāyāsanā pakkāmi.
atha kho → athakho (th)ลำดับนั้น ภิกษุนั้นรับบิณฑบาตในนิเวศน์ของหัตถกอุบาสกชาวเมืองอาฬวี ลุกจากอาสนะแล้วจากไป
Atha kho so bhikkhu pacchābhattaṁ piṇḍapātapaṭikkanto yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṁ abhivādetvā ekamantaṁ nisīdi. Ekamantaṁ nisinno kho so bhikkhu bhagavantaṁ etadavoca:
atha kho → athakho (th) | tenupasaṅkami → ten upasaṅkami (pts) | bhagavantaṁ → bhagavantam (pts) | etadavoca → etad avoca (pts)กลับจากบิณฑบาตแล้ว หลังจากฉันภัตตาหารเสร็จแล้ว เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ถวายอภิวาทแล้วนั่ง ณ ที่สมควร ได้กราบทูล พระผู้มีพระภาคดังนี้ว่า
“Idhāhaṁ, bhante, pubbaṇhasamayaṁ nivāsetvā pattacīvaramādāya yena hatthakassa āḷavakassa nivesanaṁ tenupasaṅkamiṁ; upasaṅkamitvā paññatte āsane nisīdiṁ.
pubbaṇhasamayaṁ → pubbanhasamayaṁ (bj) | tenupasaṅkamiṁ → ten upasaṅkami (pts) | pattacīvaramādāya → pattacīvaram ādāya (pts) | nisīdiṁ → nisīdi (pts)“ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ขอประทานวโรกาส ในเวลาเช้า ข้าพระองค์ครอง อันตรวาสก ถือบาตรและจีวรเข้าไปยังนิเวศน์ของหัตถกอุบาสกชาวเมืองอาฬวี นั่งบนอาสนะที่ปูลาดไว้
Atha kho, bhante, hatthako āḷavako yenāhaṁ tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā maṁ abhivādetvā ekamantaṁ nisīdi.
atha kho → athakho (th) | tenupasaṅkami → ten upasaṅkami (pts)ต่อมา หัตถกอุบาสกชาวเมืองอาฬวี ได้เข้ามาหาข้าพระองค์ อภิวาทแล้วนั่ง ณ ที่สมควร
Ekamantaṁ nisinnaṁ kho ahaṁ, bhante, hatthakaṁ āḷavakaṁ etadavacaṁ:
etadavacaṁ → etadavocaṁ (bj, sya-all, pts) | etadavacaṁ → etad avocaṁ (pts)ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ข้าพระองค์ได้กล่าวกับหัตถกอุบาสกชาวเมืองอาฬวีว่า
‘sattahi kho tvaṁ, āvuso, acchariyehi abbhutehi dhammehi samannāgato bhagavatā byākato.
abbhutehi dhammehi → abbhutadhammehi (sya-all) | byākato → vyākato (bjt, pts)‘ผู้มีอายุ พระผู้มีพระภาคได้ทรงพยากรณ์ว่า ท่านเป็น ผู้ประกอบด้วยธรรมที่น่าอัศจรรย์ ไม่เคยปรากฏ ๗ ประการ
Katamehi sattahi?
sattahi → omitted by T. M6. M7. (pts note) | katamehi → katame (bjt)ธรรมที่น่าอัศจรรย์ ไม่เคยปรากฏ ๗ ประการ อะไรบ้าง คือ
Saddho, bhikkhave, hatthako āḷavako;
Āḷavako → T. M6. M7 continue: pe || sīla-; T. omits Āḷ- (pts note)หัตถกอุบาสกชาวเมืองอาฬวี ๑. เป็นผู้มีศรัทธา
sīlavā …pe…
sīlavā → sīlavā bhikkhave (bj) | sīlavā → M6. M7 add bhikkhave Hatth- Āḷ-; T. adds only bh- Hattho (pts note)๒. เป็นผู้มีศีล
hirīmā …
hirīmā → hirimā (cck)๓. เป็นผู้มีหิริ
ottappī …
ottappī → ottāpī (pts)๔. เป็นผู้มีโอตตัปปะ
bahussuto …๕. เป็นพหูสูต
cāgavā …๖. เป็นผู้มีจาคะ
paññavā, bhikkhave, hatthako āḷavakoti.
āḷavakoti → āḷavako (pts)๗. เป็นผู้มีปัญญา
Imehi kho tvaṁ, āvuso, sattahi acchariyehi abbhutehi dhammehi samannāgato bhagavatā byākato’ti.
abbhutehi dhammehi → abbhutadhammehi (sya-all) | byākatoti → vyākatoti (bjt) | byākatoti → vyākato ti (pts)ผู้มีอายุ พระผู้มีพระภาคได้ทรงพยากรณ์ว่า ท่านเป็นผู้ประกอบด้วยธรรมที่ น่าอัศจรรย์ ไม่เคยปรากฏ ๗ ประการนี้’
Evaṁ vutte, bhante, hatthako maṁ etadavoca:
hatthako → hatthako āḷavako (bj, sya-all, pts) | etadavoca → etad avoca (pts)เมื่อข้าพระองค์กล่าวอย่างนี้แล้ว หัตถกอุบาสกชาวเมืองอาฬวีได้กล่าวกับ ข้าพระองค์ดังนี้ว่า
‘kaccittha, bhante, na koci gihī ahosi odātavasano’ti?
ttha → Ph. kiñci 'ttha; M8 kidhañ c'attha. (pts note) | ti → T. M7 pi. (pts note) | kaccittha → kacci ttha (pts) | odātavasanoti → odātavasano ti (pts)‘ท่านผู้เจริญ คฤหัสถ์ผู้นุ่งผ้าขาว ไม่มีในตำแหน่งที่พระผู้มี พระภาคทรงพยากรณ์นี้บ้างเลยหรือ’
‘Na hettha, āvuso, koci gihī ahosi odātavasano’ti.
hettha → khottha (bj, pts) | ttha → M. Ph. M8. S. h'ettha. (pts note) | odātavasanoti → odāta vasanoti (bjt) | hettha → kho ttha (pts) | odātavasanoti → odātavasano ti (pts)ข้าพระองค์ตอบว่า ‘ผู้มีอายุ คฤหัสถ์ผู้นุ่ง ผ้าขาว ไม่มีในตำแหน่งที่พระผู้มีพระภาคทรงพยากรณ์นี้’
‘Sādhu, bhante, yadettha na koci gihī ahosi odātavasano’”ti.
Sādhu → M8 omits this phrase. (pts note) | yadettha → yad ettha (pts) | odātavasanoti → odātavasano ti (pts)เขาตอบว่า ‘ท่านผู้เจริญ ดีจริง คฤหัสถ์ผู้นุ่งผ้าขาว ไม่มีในตำแหน่งที่พระผู้มีพระภาคทรงพยากรณ์นี้เลย”
“Sādhu sādhu, bhikkhu.
bhikkhu → S. bhikkhave. (pts note)พระผู้มีพระภาคตรัสว่า “ดีละ ดีละ ภิกษุ
Appiccho so, bhikkhu, kulaputto.
bhikkhu → (sya-all) | bhikkhu → omitted by S. (pts note)ภิกษุผู้เป็นกุลบุตรนั้นเป็นผู้มักน้อย
Santeyeva attani kusaladhamme na icchati parehi ñāyamāne.
ñāyamāne → paññāpayamāne (mr) | kusaladhamme → kusale dhamme (bj, sya-all, pts) | ñāyamāne → paññāpayamāne (cck: ka.) | ñāyamāne → M. paññāpayamāne; M8 paññayamāne. (pts note) | santeyeva → sante yeva (th, pts)ไม่ปรารถนาให้ผู้อื่นรู้กุศลธรรมที่มีอยู่ในตน
Tena hi tvaṁ, bhikkhu, imināpi aṭṭhamena acchariyena abbhutena dhammena samannāgataṁ hatthakaṁ āḷavakaṁ dhārehi, yadidaṁ appicchatāyā”ti.
imināpi aṭṭhamena → iminā (sya-all) | abbhutena dhammena → abbhutadhammena (sya-all) | yadidaṁ appicchatāyāti tatiyaṁ → yad idam appicchatāyā ti (pts) | aṭṭhamena → omitted by M. Ph. M8. S. (pts note) | idam → M8 inserts pa; S. pe. (pts note) | tena hi → tenahi (th)ภิกษุ ถ้าเช่นนั้น เธอจงทรงจำหัตถกอุบาสกชาวเมืองอาฬวีว่าเป็นผู้ประกอบด้วยธรรมที่น่าอัศจรรย์ ไม่เคยปรากฏนี้ คือ ไม่ปรารถนาให้ผู้อื่นรู้กุศลธรรมที่มีอยู่ในตน เพราะความเป็นผู้มักนัอย”