Kāyagatāsatisutta๑๑๙ กายคตาสติสูตร
Evaṁ me sutaṁ—
sutaṁ → sataṁ (pts) | evaṁ me → evamme (th) | evaṁ → evam (pts)ข้าพเจ้าได้สดับมาอย่างนี้
ekaṁ samayaṁ bhagavā sāvatthiyaṁ viharati jetavane anāthapiṇḍikassa ārāme.สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ พระเชตวัน อารามของ อนาถบิณฑิกเศรษฐี เขตกรุงสาวัตถี
Atha kho sambahulānaṁ bhikkhūnaṁ pacchābhattaṁ piṇḍapātapaṭikkantānaṁ upaṭṭhānasālāyaṁ sannisinnānaṁ sannipatitānaṁ ayamantarākathā udapādi:
ayamantarākathā → ayamantarā kathā (bjt) | ayamantarākathā → ayaṁ antarākathā (pts)ครั้งนั้นแล ภิกษุหลายรูปกลับจากบิณฑบาต ภายหลังฉันภัตตาหารเสร็จแล้ว นั่งประชุมกันในหอฉัน ได้เกิดการสนทนากันขึ้น ในระหว่างการประชุมว่า
“acchariyaṁ, āvuso, abbhutaṁ, āvuso.
abbhutaṁ → abbhūtaṁ (sya-all)“ท่านผู้มีอายุทั้งหลาย น่าอัศจรรย์จริง ไม่เคยปรากฏ
Yāvañcidaṁ tena bhagavatā jānatā passatā arahatā sammāsambuddhena kāyagatāsati bhāvitā bahulīkatā mahapphalā vuttā mahānisaṁsā”ti.
kāyagatāsati → kāyagatā sati (bj, sya-all, km, pts1ed) | sammāsambuddhena kāyagatāsati → sammāsambuddhen kāyagatā sati (sya-all) | kāyagatāsati → kāyagatā sati (cck: syā. kaṁ. pī.) | yāvañcidaṁ → yāvañ idaṁ (pts) | mahānisaṁsāti → mahānisaṁsā ti (pts)พระผู้มีพระภาค ผู้ทรงรู้ ทรงเห็น เป็นพระอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้าพระองค์นั้น ตรัสกายคตาสติที่ ภิกษุเจริญ ทำให้มากแล้วว่า มีผลมาก มีอานิสงส์มาก”
Ayañca hidaṁ tesaṁ bhikkhūnaṁ antarākathā vippakatā hoti, atha kho bhagavā sāyanhasamayaṁ paṭisallānā vuṭṭhito yena upaṭṭhānasālā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā paññatte āsane nisīdi.
sāyanhasamayaṁ → sāyaṇhasamayaṁ (sya-all) | bhagavā sāyanhasamayaṁ paṭisallānā → bhabavā sāyaṇhasamayaṁ patisallāṇā (pts) | hidaṁ → ayañca kho hidaṁ (bj: syā) | idaṁ → Si ayañ ca kho idaṁ Sky ayañcarahidaṁ. (pts note) | patisallāṇā → So Sky; Si paṭis-. (pts note) | ayañca → ayaṁ ca (bjt) | ayañca hidaṁ → ayañ ca h idaṁ (pts) | yena → yen (pts) | tenupasaṅkami upasaṅkamitvā → ten upasaṁkami upasaṁkamitvā (pts)เรื่องนี้มีเพียงเท่านี้ที่ภิกษุเหล่านั้นสนทนากันค้างไว้ ครั้นเวลาเย็น พระผู้มี พระภาคทรงออกจากที่ทรงหลีกเร้น เสด็จเข้าไปยังหอฉัน
Nisajja kho bhagavā bhikkhū āmantesi:ประทับนั่งบน พุทธอาสน์ที่ปูลาดไว้แล้วได้รับสั่งเรียกภิกษุทั้งหลายมาตรัสว่า
“kāya nuttha, bhikkhave, etarahi kathāya sannisinnā, kā ca pana vo antarākathā vippakatā”ti?
kāya nuttha → kāyanuttha (bjt) | antarākathā → antarā kathā (bjt) | nuttha → nu ttha (pts) | vippakatāti → vippakatā ti (pts)“ภิกษุทั้งหลาย เวลานี้ เธอทั้งหลายนั่งสนทนากันด้วยเรื่องอะไร พูดเรื่องอะไรค้างไว้”
“Idha, bhante, amhākaṁ pacchābhattaṁ piṇḍapātapaṭikkantānaṁ upaṭṭhānasālāyaṁ sannisinnānaṁ sannipatitānaṁ ayamantarākathā udapādi:
ayamantarākathā → ayam antarākathā (pts)ภิกษุเหล่านั้นกราบทูลว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ขอประทานวโรกาส ข้าพระองค์ทั้งหลายกลับจากบิณฑบาต ภายหลังฉันภัตตาหารเสร็จแล้ว นั่ง ประชุมกันในหอฉัน ได้เกิดการสนทนากันขึ้นในระหว่างการประชุมว่า
‘acchariyaṁ, āvuso, abbhutaṁ, āvuso.
abbhutaṁ → abbhūtaṁ (sya-all)‘ท่านผู้มี อายุทั้งหลาย น่าอัศจรรย์จริง ไม่เคยปรากฏ
Yāvañcidaṁ tena bhagavatā jānatā passatā arahatā sammāsambuddhena kāyagatāsati bhāvitā bahulīkatā mahapphalā vuttā mahānisaṁsā’ti.
bahulīkatā → bahulikatā (pts) | kāyagatāsati → kāyagatā sati (bjt, th, pts) | yāvañcidaṁ → yāvañ idaṁ (pts) | mahānisaṁsāti → mahānisaṁsā ti (pts)พระผู้มีพระภาคผู้ทรงรู้ ทรงเห็น เป็นพระอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้าพระองค์นั้น ตรัสกายคตาสติที่ภิกษุเจริญ ทำให้ มากแล้วว่า มีผลมาก มีอานิสงส์มาก’
Ayaṁ kho no, bhante, antarākathā vippakatā, atha bhagavā anuppatto”ti.
kho → (bj, sya-all, pts) | no → ayaṁ kho no (bj: sīmu, machasaṁ) | no → So Si; Sky kho. (pts note) | anuppattoti → anuppatto ti (pts)ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ เรื่องนี้ที่ข้าพระองค์ทั้งหลายได้พูดค้างไว้ ก็พอดีพระผู้ มีพระภาคเสด็จมาถึง พระพุทธเจ้าข้า”
“Kathaṁ bhāvitā ca, bhikkhave, kāyagatāsati kathaṁ bahulīkatā mahapphalā hoti mahānisaṁsā?
hoti → ekodibhoti (sya-all, km) | bahulīkatā → Sky add: sati kathaṁ bahulīkatā. (pts note) | kāyagatāsati → kāyagatā sati (bjt, th, pts)พระผู้มีพระภาคตรัสว่า “กายคตาสติที่ภิกษุเจริญแล้วอย่างไร ทำให้มากแล้วอย่างไร จึงมีผลมาก มีอานิสงส์มาก
Idha, bhikkhave, bhikkhu araññagato vā rukkhamūlagato vā suññāgāragato vā nisīdati pallaṅkaṁ ābhujitvā ujuṁ kāyaṁ paṇidhāya parimukhaṁ satiṁ upaṭṭhapetvā.คือ ภิกษุในธรรมวินัยนี้ ไปสู่ป่าก็ดี ไปสู่โคนไม้ก็ดี ไปสู่เรือนว่างก็ดี นั่ง ขัดสมาธิ ตั้งกายตรง ดำรงสติไว้เฉพาะหน้า
So satova assasati satova passasati;
sato → satova (bj: sīmu, machasaṁ) | satova → sato va (pts)มีสติหายใจเข้า มีสติหายใจออก
dīghaṁ vā assasanto ‘dīghaṁ assasāmī’ti pajānāti, dīghaṁ vā passasanto ‘dīghaṁ passasāmī’ti pajānāti;เมื่อหายใจเข้ายาว ก็รู้ชัดว่า ‘เราหายใจเข้ายาว’ เมื่อหายใจออกยาว ก็รู้ชัดว่า ‘เราหายใจออกยาว’
rassaṁ vā assasanto ‘rassaṁ assasāmī’ti pajānāti, rassaṁ vā passasanto ‘rassaṁ passasāmī’ti pajānāti;เมื่อหายใจเข้าสั้น ก็รู้ชัดว่า ‘เราหายใจเข้าสั้น’ เมื่อหายใจออกสั้น ก็รู้ชัดว่า ‘เราหายใจออกสั้น’
‘sabbakāyapaṭisaṁvedī assasissāmī’ti sikkhati, ‘sabbakāyapaṭisaṁvedī passasissāmī’ti sikkhati;สำเหนียกว่า ‘เรากำหนดรู้กองลมทั้งปวง หายใจเข้า’ สำเหนียกว่า ‘เรากำหนดรู้กองลมทั้งปวง หายใจออก’
‘passambhayaṁ kāyasaṅkhāraṁ assasissāmī’ti sikkhati, ‘passambhayaṁ kāyasaṅkhāraṁ passasissāmī’ti sikkhati.
kāyasaṅkhāraṁ → kāyasaṁkhāraṁ (pts)สำเหนียกว่า ‘เราระงับกายสังขาร หายใจเข้า’ สำเหนียกว่า ‘เราระงับกายสังขาร หายใจออก‘
Tassa evaṁ appamattassa ātāpino pahitattassa viharato ye gehasitā sarasaṅkappā te pahīyanti.
gehasitā → ye te gehasitā (pts1ed); ye gehassitā (ṭīkā) | ye → ye te (pts) | gehasitā → gehassitā (cck: ṭīkā) | sarasaṅkappā → sarasaṁkappā (pts)ภิกษุผู้ไม่ประมาท มีความเพียร อุทิศกายและใจอยู่อย่างนี้ ย่อมละความ ดำริที่สับสน อันอาศัยเรือน ได้
Tesaṁ pahānā ajjhattameva cittaṁ santiṭṭhati sannisīdati ekodi hoti samādhiyati.
ekodi hoti → ekodibhoti (sya-all) | hoti → ekodī hoti (cck: sī.); ekodibhoti (cck: syā. kaṁ.) | ekodihoti → So Sky; Si ekodibhoti. Cf ekoḍikaroti infra at p. 111. (pts note) | tesaṁ → tesam (pts) | ajjhattameva → ajjhattam eva (pts)เพราะละความดำริที่สับสนนั้นได้ จิตอันเป็นไป ภายในกายนั้นเท่านั้น ย่อมดำรงคงที่ เป็นธรรมเอกผุดขึ้น ตั้งมั่น
Evaṁ, bhikkhave, bhikkhu kāyagatāsatiṁ bhāveti.
kāyagatāsatiṁ → kāyagataṁ satiṁ (bj, sya-all, km, pts1ed) | evaṁ → evampi (bj, sya-all, pts) | kāyagatāsatiṁ → kāyagataṁ satiṁ (pts) | satiṁ → kāyagatā satiṁ (bj: machasaṁ) | kāyagatāsatiṁ → kāyagataṁ satiṁ (cck: syā. kaṁ. pī.) | evaṁ → evam pi (pts)ภิกษุชื่อว่า เจริญกายคตาสติแม้ด้วยอาการอย่างนี้ (๑)
Puna caparaṁ, bhikkhave, bhikkhu gacchanto vā ‘gacchāmī’ti pajānāti, ṭhito vā ‘ṭhitomhī’ti pajānāti, nisinno vā ‘nisinnomhī’ti pajānāti, sayāno vā ‘sayānomhī’ti pajānāti.
ṭhitomhīti → thito mhīti (pts) | caparaṁ → ca paraṁ (pts) | nisinnomhīti → nisinno mhīti (pts) | sayānomhīti → sayāno mhīti (pts)อีกประการหนึ่ง ภิกษุเมื่อเดิน ก็รู้ชัดว่า ‘เราเดิน’ เมื่อยืน ก็รู้ชัดว่า ‘เรายืน’ เมื่อนั่ง ก็รู้ชัดว่า ‘เรานั่ง’ เมื่อนอน ก็รู้ชัดว่า ‘เรานอน’
Yathā yathā vā panassa kāyo paṇihito hoti tathā tathā naṁ pajānāti.
panassa → pan assa (pts)เธอดำรงกายอยู่โดยอิริยาบถใด ๆ ก็รู้ชัดกายที่ดำรงอยู่โดยอิริยาบถนั้น ๆ
Tassa evaṁ appamattassa ātāpino pahitattassa viharato ye gehasitā sarasaṅkappā te pahīyanti.
ye → ye te (pts) | te → Si omits. (pts note) | appamattassa → appamattasa (pts) | sarasaṅkappā → sarasaṁkappā (pts)ภิกษุผู้ไม่ประมาท มีความเพียร อุทิศกายและใจอยู่อย่างนี้ ย่อมละความ ดำริที่สับสน อันอาศัยเรือนได้
Tesaṁ pahānā ajjhattameva cittaṁ santiṭṭhati sannisīdati ekodi hoti samādhiyati.
ekodi hoti → ekodibhoti (sya-all) | ajjhattameva → ajjhattam evā (pts) | tesaṁ → tesam (pts) | ekodi hoti → ekodihoti (pts)เพราะละความดำริที่สับสนนั้นได้ จิตที่เป็นไป ภายในกายเท่านั้น ย่อมดำรงคงที่ เป็นธรรมเอกผุดขึ้น ตั้งมั่น
Evampi, bhikkhave, bhikkhu kāyagatāsatiṁ bhāveti.
kāyagatāsatiṁ → kāyagataṁ satiṁ (bj, sya-all, pts) | evampi → evam pi (pts)ภิกษุชื่อว่าเจริญ กายคตาสติแม้ด้วยอาการอย่างนี้ (๒)
Puna caparaṁ, bhikkhave, bhikkhu abhikkante paṭikkante sampajānakārī hoti, ālokite vilokite sampajānakārī hoti, samiñjite pasārite sampajānakārī hoti, saṅghāṭipattacīvaradhāraṇe sampajānakārī hoti, asite pīte khāyite sāyite sampajānakārī hoti, uccārapassāvakamme sampajānakārī hoti, gate ṭhite nisinne sutte jāgarite bhāsite tuṇhībhāve sampajānakārī hoti.
samiñjite → sammiñjite (bjt, th, pts) | uccārapassāvakamme → uccāra passāvakamme (th) | caparaṁ → ca paraṁ (pts) | saṅghāṭipattacīvaradhāraṇe → saṁghāṭipattacīvaradhāraṇe (pts)อีกประการหนึ่ง ภิกษุทำความรู้สึกตัวในการก้าวไป การถอยกลับ ทำความรู้สึกตัวในการแลดู การเหลียวดู ทำความรู้สึกตัวในการคู้เข้า การเหยียดออก ทำความรู้สึกตัวในการครองสังฆาฏิ บาตรและจีวร ทำความรู้สึกตัวในการฉัน การดื่ม การเคี้ยว ทำความรู้สึกตัวในการถ่ายอุจจาระปัสสาวะ ทำความรู้สึกตัวในการเดิน การยืน การนั่ง การนอน การตื่น การพูด การนิ่ง
Tassa evaṁ appamattassa ātāpino pahitattassa viharato ye gehasitā sarasaṅkappā te pahīyanti.
ye → ye te (pts) | te → Si omits. (pts note) | sarasaṅkappā → sarasaṁkappā (pts)ภิกษุผู้ไม่ประมาท มีความเพียร อุทิศกายและใจอยู่อย่างนี้ ย่อมละความ ดำริที่สับสน อันอาศัยเรือนได้
Tesaṁ pahānā ajjhattameva cittaṁ santiṭṭhati sannisīdati ekodi hoti samādhiyati.
ekodi hoti → ekodibhoti (sya-all) | tesaṁ → tesam (pts) | ajjhattameva → ajjhattam eva (pts) | ekodi hoti → ekodihoti (pts)เพราะละความดำริที่สับสนนั้นได้ จิตที่เป็นไป ภายในกายเท่านั้น ย่อมดำรงคงที่ เป็นธรรมเอกผุดขึ้น ตั้งมั่น
Evampi, bhikkhave, bhikkhu kāyagatāsatiṁ bhāveti.
kāyagatāsatiṁ → kāyagataṁ satiṁ (bj, sya-all, pts) | evampi → evam pi (pts)ภิกษุชื่อว่าเจริญ กายคตาสติแม้ด้วยอาการอย่างนี้ (๓)
Puna caparaṁ, bhikkhave, bhikkhu imameva kāyaṁ uddhaṁ pādatalā adho kesamatthakā tacapariyantaṁ pūraṁ nānappakārassa asucino paccavekkhati:
pūraṁ nānappakārassa → pūrannānappakārassa (th) | caparaṁ → ca paraṁ (pts) | imameva → imam eva (pts) | pūraṁ → pūran (pts)อีกประการหนึ่ง ภิกษุพิจารณาเห็นกายนี้ ตั้งแต่ฝ่าเท้าขึ้นไปเบื้องบน ตั้งแต่ ปลายผมลงมาเบื้องล่าง มีหนังหุ้มอยู่โดยรอบ เต็มไปด้วยสิ่งที่ไม่สะอาดชนิดต่าง ๆ ว่า
‘atthi imasmiṁ kāye kesā lomā nakhā dantā taco maṁsaṁ nhāru aṭṭhi aṭṭhimiñjaṁ vakkaṁ hadayaṁ yakanaṁ kilomakaṁ pihakaṁ papphāsaṁ antaṁ antaguṇaṁ udariyaṁ karīsaṁ pittaṁ semhaṁ pubbo lohitaṁ sedo medo assu vasā kheḷo siṅghāṇikā lasikā muttan’ti.
nhāru → nahāru (bj); nahārū (sya-all, km, pts1ed) | aṭṭhimiñjaṁ → aṭṭhimiñjā (bj) | nhāru aṭṭhi → nahārū aṭṭhī (sya-all) | nhāru aṭṭhi aṭṭhimiñjaṁ → nahārū aṭṭhī aṭṭhimiñjā (pts) | aṭṭhimiñjā → aṭṭhimiñjaṁ (bj: machasaṁ) | nhāru → nahāru (cck: sī. syā. kaṁ. pī.) | ti → Sky muttaṁ. (pts note) | muttanti → muttan ti (pts)‘ในกายนี้ มีผม ขน เล็บ ฟัน หนัง เนื้อ เอ็น กระดูก เยื่อในกระดูก ไต หัวใจ ตับ พังผืด ม้าม ปอด ไส้ใหญ่ ไส้น้อย อาหารใหม่ อาหารเก่า ดี เสลด หนอง เลือด เหงื่อ มันข้น น้ำตา เปลวมัน น้ำลาย น้ำมูก ไขข้อ มูตร’
Seyyathāpi, bhikkhave, ubhatomukhā putoḷi pūrā nānāvihitassa dhaññassa, seyyathidaṁ—
putoḷi → mūtoḷi (bj); mūtolī (sya-all, km); mūtoḷī (pts1ed) | ubhatomukhā putoḷi → ubhato mukhā mūtoḷi (bj); ubhato mukhā mūtoḷī (pts) | mūtoḷi → putoḷi (bj: machasaṁ) | putoḷi → mūtoḷī (cck: sī. syā. kaṁ. pī.) | seyyathidaṁ → seyyathīdaṁ (th, pts)ภิกษุทั้งหลาย ถุงมีปาก ๒ ข้าง เต็มไปด้วยธัญพืชชนิดต่าง ๆ คือ
sālīnaṁ vīhīnaṁ muggānaṁ māsānaṁ tilānaṁ taṇḍulānaṁ,ข้าวสาลี ข้าวเปลือก ถั่วเขียว ถั่วเหลือง เมล็ดงา ข้าวสาร
tamenaṁ cakkhumā puriso muñcitvā paccavekkheyya:
tamenaṁ → tam enaṁ (pts)คนตาดีเปิดถุงนั้นออก พิจารณาเห็นว่า
‘ime sālī ime vīhī ime muggā ime māsā ime tilā ime taṇḍulā’ti;
taṇḍulāti → taṇḍulā ti (pts)‘นี้เป็นข้าวสาลี นี้เป็นข้าวเปลือก นี้เป็นถั่วเขียว นี้เป็นถั่วเหลือง นี้เป็นงา นี้เป็นข้าวสาร’ แม้ฉันใด
evameva kho, bhikkhave, bhikkhu imameva kāyaṁ uddhaṁ pādatalā adho kesamatthakā tacapariyantaṁ pūraṁ nānappakārassa asucino paccavekkhati:
bhikkhu imameva → imam eva (pts) | pūraṁ nānappakārassa → pūrannānappakārassa (th) | evameva → evam eva (pts) | pūraṁ → pūran (pts)ภิกษุก็ฉันนั้นเหมือนกัน พิจารณาเห็นกายนี้ ตั้งแต่ฝ่าเท้าขึ้นไปเบื้องบน ตั้งแต่ปลายผมลงมาเบื้องล่าง มีหนังหุ้มอยู่โดยรอบ เต็มไปด้วยสิ่งที่ไม่สะอาดชนิดต่าง ๆ ว่า
‘atthi imasmiṁ kāye kesā lomā nakhā dantā taco maṁsaṁ nhāru aṭṭhi aṭṭhimiñjaṁ vakkaṁ hadayaṁ yakanaṁ kilomakaṁ pihakaṁ papphāsaṁ antaṁ antaguṇaṁ udariyaṁ karīsaṁ pittaṁ semhaṁ pubbo lohitaṁ sedo medo assu vasā kheḷo siṅghāṇikā lasikā muttan’ti.
nhāru → nahāru (bj) | nhāru aṭṭhi → nahārū aṭṭhī (sya-all) | nhāru aṭṭhi aṭṭhimiñjaṁ → nahārū aṭṭhī aṭṭhimiñjā (pts) | aṭṭhimiñjā → aṭṭhimiñjaṁ (bj: machasaṁ) | aṭṭhimiñjā → Si aṭṭhimiñjaṁ. (pts note) | muttanti → muttan ti (pts)‘ในกายนี้ มีผม ขน เล็บ ฟัน หนัง เนื้อ เอ็น กระดูก เยื่อในกระดูก ไต หัวใจ ตับ พังผืด ม้าม ปอด ใส้ใหญ่ ใส้น้อย อาหารใหม่ อาหารเก่า ดี เสลด หนอง เลือด เหงื่อ มันข้น น้ำตา เปลวมัน น้ำลาย น้ำมูก ไขข้อ มูตร’
Tassa evaṁ appamattassa ātāpino pahitattassa viharato ye gehasitā sarasaṅkappā te pahīyanti.
ye → ye te (pts) | evaṁ → evam (pts) | sarasaṅkappā → sarasaṁkappā (pts)ภิกษุผู้ไม่ประมาท มีความเพียร อุทิศกายและใจอยู่อย่างนี้ ย่อมละความ ดำริที่สับสน อันอาศัยเรือนได้
Tesaṁ pahānā ajjhattameva cittaṁ santiṭṭhati sannisīdati ekodi hoti samādhiyati.
ekodi hoti → ekodibhoti (sya-all) | tesaṁ → tesam (pts) | ajjhattameva → ajjhattam eva (pts) | ekodi hoti → ekodihoti (pts)เพราะละความดำริที่สับสนนั้นได้ จิตที่เป็นไป ภายในกายเท่านั้น ย่อมดำรงคงที่ เป็นธรรมเอกผุดขึ้น ตั้งมั่น
Evampi, bhikkhave, bhikkhu kāyagatāsatiṁ bhāveti.
kāyagatāsatiṁ → kāyagataṁ satiṁ (sya-all, pts) | evampi → evam pi (pts)ภิกษุชื่อว่าเจริญ กายคตาสติแม้ด้วยอาการอย่างนี้ (๔)
Puna caparaṁ, bhikkhave, bhikkhu imameva kāyaṁ yathāṭhitaṁ yathāpaṇihitaṁ dhātuso paccavekkhati:
caparaṁ → ca paraṁ (pts) | imameva → imam eva (pts)อีกประการหนึ่ง ภิกษุพิจารณาเห็นกายนี้ ตามที่ตั้งอยู่ ตามที่ดำรงอยู่ โดย ความเป็นธาตุว่า
‘atthi imasmiṁ kāye pathavīdhātu āpodhātu tejodhātu vāyodhātū’ti.
pathavīdhātu → paṭhavīdhātu (sya-all, pts) | vāyodhātūti → vāyodhātu (pts) | imasmiṁ → imasmi (th)‘ในกายนี้ มีธาตุดิน ธาตุน้ำ ธาตุไฟ ธาตุลมอยู่’
Seyyathāpi, bhikkhave, dakkho goghātako vā goghātakantevāsī vā gāviṁ vadhitvā catumahāpathe bilaso vibhajitvā nisinno assa;
vibhajitvā → paṭivibhajitvā (sya1ed, sya2ed, km); paṭibhajitvā (pts1ed) | catumahāpathe → cātummahāpathe (bj, sya-all, km, pts1ed) | catumahāpathe bilaso vibhajitvā → cātummahāpathe vilaso paṭivibhajitvā (sya-all) | catumahāpathe → cātummahāpathe (pts) | vibhajitvā → paṭibhajitvā (pts) | cātummahāpathe → catumahāpathe (bj: machasaṁ) | bilaso → palaso (bj: syā) | vibhajitvā → paṭivibhajitvā (bj: syā, PTS) | catumahāpathe → cātummahāpathe (cck: sī. syā. kaṁ. pī.) | vibhajitvā → paṭivibhajitvā (cck: sī. syā. kaṁ. pī.) | bilaso → So Sk; Sy biḷaso; Si vilaso. (pts note) | paṭibhajitvā → So Sky; Si vibhajitvā. (pts note)คนฆ่าโค หรือลูกมือของคนฆ่าโคผู้ชำนาญ ฆ่าโคแล้วแบ่งอวัยวะออกเป็น ส่วน ๆ นั่งอยู่ที่หนทางใหญ่สี่แพร่ง แม้ฉันใด
evameva kho, bhikkhave, bhikkhu imameva kāyaṁ yathāṭhitaṁ yathāpaṇihitaṁ dhātuso paccavekkhati:
evameva → evam eva (pts) | imameva → imam eva (pts)ภิกษุก็ฉันนั้นเหมือนกัน พิจารณา เห็นกายนี้ ตามที่ตั้งอยู่ ตามที่ดำรงอยู่ โดยความเป็นธาตุว่า
‘atthi imasmiṁ kāye pathavīdhātu āpodhātu tejodhātu vāyodhātū’ti.
pathavīdhātu → paṭhavīdhātu (sya-all, pts)‘ในกายนี้ มีธาตุดิน ธาตุน้ำ ธาตุไฟ ธาตุลมอยู่’
Tassa evaṁ appamattassa ātāpino pahitattassa viharato ye gehasitā sarasaṅkappā te pahīyanti.
ye → ye te (pts) | evaṁ → evam (pts) | sarasaṅkappā → sarasaṁkappā (pts)ภิกษุผู้ไม่ประมาท มีความเพียร อุทิศกายและใจอยู่อย่างนี้ ย่อมละความ ดำริที่สับสน อันอาศัยเรือนได้
Tesaṁ pahānā ajjhattameva cittaṁ santiṭṭhati sannisīdati ekodi hoti samādhiyati.
ekodi hoti → ekodibhoti (sya-all) | ajjhattameva → ajjhattam eva (pts) | ekodi hoti → ekodihoti (pts)เพราะละความดำริที่สับสนนั้นได้ จิตที่เป็นไป ภายในกายเท่านั้น ย่อมดำรงคงที่ เป็นธรรมเอกผุดขึ้น ตั้งมั่น
Evampi, bhikkhave, bhikkhu kāyagatāsatiṁ bhāveti.
kāyagatāsatiṁ → kāyagataṁ satiṁ (bj, sya-all) | kāyagatāsatiṁ bhāveti → kāyagataṁ satiṁ bhaveti (pts) | evampi → evam pi (pts)ภิกษุชื่อว่าเจริญ กายคตาสติแม้ด้วยอาการอย่างนี้ (๕)
Puna caparaṁ, bhikkhave, bhikkhu seyyathāpi passeyya sarīraṁ sivathikāya chaḍḍitaṁ ekāhamataṁ vā dvīhamataṁ vā tīhamataṁ vā uddhumātakaṁ vinīlakaṁ vipubbakajātaṁ.
sivathikāya → sīvathikāya (sya-all, km); sīvathikāyaṁ (pts1ed) | sivathikāya → sīvathikāyaṁ (pts) | sivathikāya → sīvathikāya (cck: sī. syā. kaṁ. pī.) | caparaṁ → ca paraṁ (pts)อีกประการหนึ่ง ภิกษุเห็นซากศพที่เขาทิ้งไว้ในป่าช้า ซึ่งตายแล้ว ๑ วัน ตาย แล้ว ๒ วัน หรือตายแล้ว ๓ วัน เป็นศพขึ้นอืด ศพเขียวคล้ำ ศพมีน้ำเหลืองเยิ้ม แม้ฉันใด ภิกษุก็ฉันนั้นเหมือนกัน
So imameva kāyaṁ upasaṁharati:
imameva → imam eva (pts)พิจารณากายนี้เข้าไปเปรียบเทียบว่า
‘ayampi kho kāyo evaṁdhammo evaṁbhāvī evaṁanatīto’ti.
evaṁanatīto’ti → etaṁ anatītoti (bj) | evaṁanatītoti tassa evaṁ → evamanatīto ti tessa eva (pts) | anatīto’ti → evaṁ anatītoti (bj: sīmu, machasaṁ) | evaṁanatīto’ti → etaṁ anatītoti (cck: sī.) | ayampi → ayam pi (pts)‘แม้กายนี้ ก็มีสภาพอย่างนั้น มีลักษณะอย่างนั้น ไม่ล่วงพ้นความเป็นอย่างนั้นไปได้’
Tassa evaṁ appamattassa ātāpino pahitattassa viharato ye gehasitā sarasaṅkappā te pahīyanti.
ye → ye te (pts) | tassa evaṁ → tessa eva (pts) | sarasaṅkappā → sarasaṁkappā (pts)ภิกษุผู้ไม่ประมาท มีความเพียร อุทิศกายและใจอยู่อย่างนี้ ย่อมละความ ดำริที่สับสน อันอาศัยเรือนได้
Tesaṁ pahānā ajjhattameva cittaṁ santiṭṭhati sannisīdati ekodi hoti samādhiyati.
ekodi hoti → ekodibhoti (sya-all) | tesaṁ → tesam (pts) | ajjhattameva → ajjhattam eva (pts) | ekodi hoti → ekodihoti (pts)เพราะละความดำริที่สับสนนั้นได้ จิตที่เป็นไป ภายในกายเท่านั้น ย่อมดำรงคงที่ เป็นธรรมเอกผุดขึ้น ตั้งมั่น
Evampi, bhikkhave, bhikkhu kāyagatāsatiṁ bhāveti.
kāyagatāsatiṁ → kāyagataṁ satiṁ (sya-all); kāyagataṁ sataṁ (pts) | evampi → evam pi (pts)ภิกษุชื่อว่าเจริญ กายคตาสติแม้ด้วยอาการอย่างนี้ (๖)
Puna caparaṁ, bhikkhave, bhikkhu seyyathāpi passeyya sarīraṁ sivathikāya chaḍḍitaṁ kākehi vā khajjamānaṁ kulalehi vā khajjamānaṁ gijjhehi vā khajjamānaṁ kaṅkehi vā khajjamānaṁ sunakhehi vā khajjamānaṁ byagghehi vā khajjamānaṁ dīpīhi vā khajjamānaṁ siṅgālehi vā khajjamānaṁ vividhehi vā pāṇakajātehi khajjamānaṁ.
kulalehi vā khajjamānaṁ gijjhehi vā khajjamānaṁ kaṅkehi vā khajjamānaṁ sunakhehi vā khajjamānaṁ byagghehi vā khajjamānaṁ dīpīhi vā khajjamānaṁ siṅgālehi vā → gijjhehi vā khajjamānaṁ suvānehi vā khajjamānaṁ siṅgālehi vā (si), gijjhehi vā khajjamānaṁ kulalehi vā khajjamānaṁ suvāṇehi vā khajjamānaṁ siṅgālehi vā (sya-all, km), gijjhehi vā khajjamānaṁ suvāṇehi vā khajjamānaṁ sigālehi vā (pts1ed) | sivathikāya → sīvathikāya (sya-all); sīvathikāyaṁ (pts) | kākehi → kākehi vā khajjamānaṁ gijjhehi (sya-all) | kaṅkehi → suvaṇehi (pts) | suvāṇehi → sunakhehi (bj: sīmu, machasaṁ) | sigālehi → siṅgālehi (bj: machasaṁ, syā) | vā → gijjhehi vā khajjamānaṁ suvānehi vā khajjamānaṁ sigālehi vā (cck: sī. syā. kaṁ. pī.) | suvaṇehi → So Si; Sky supāṇehi. (pts note) | sigālehi → Si singālehi. (pts note) | caparaṁ → ca paraṁ (pts)อีกประการหนึ่ง ภิกษุเห็นซากศพที่เขาทิ้งไว้ในป่าช้า ซึ่งถูกกาจิกกิน แร้งทึ้งกิน นกตระกรุมจิกกิน สุนัขกัดกิน สุนัขจิ้งจอกกัดกิน หรือสัตว์เล็ก ๆ หลายชนิดกัด กินอยู่ แม้ฉันใด ภิกษุก็ฉันนั้นเหมือนกัน
So imameva kāyaṁ upasaṁharati:
imameva → imam eva (pts)พิจารณากายนี้เข้าไปเปรียบเทียบว่า
‘ayampi kho kāyo evaṁdhammo evaṁbhāvī evaṁanatīto’ti.
evaṁanatītoti → etaṁ anatītoti (bjt) | ayampi → ayam pi (pts) | evaṁanatītoti → evaṁanatīto ti (pts)‘แม้กายนี้ก็มีสภาพอย่างนั้น มีลักษณะอย่างนั้น ไม่ล่วงพ้นความเป็นอย่างนั้นไปได้’
Tassa evaṁ appamattassa …pe…
evaṁ → Here and subsequently, Si after appamattassa inserts pe, resuming at evam pi. (pts note) | pe → spelled out in full (bjt)ภิกษุผู้ไม่ประมาท ฯลฯ
evampi, bhikkhave, bhikkhu kāyagatāsatiṁ bhāveti.
kāyagatāsatiṁ → kāyagataṁ satiṁ (sya-all, pts) | evampi → evam pi (pts)ภิกษุชื่อว่าเจริญกายคตาสติแม้ด้วยอาการอย่างนี้ (๗)
Puna caparaṁ, bhikkhave, bhikkhu seyyathāpi passeyya sarīraṁ sivathikāya chaḍḍitaṁ aṭṭhikasaṅkhalikaṁ samaṁsalohitaṁ nhārusambandhaṁ …pe…
sivathikāya → sīvathikāya (sya-all); sīvathikāyaṁ (pts) | aṭṭhikasaṅkhalikaṁ → aṭṭhisaṅkhalikaṁ (sya-all) | nhārusambandhaṁ → nahārusambandhaṁ (bjt) | nhārusambandhaṁ → nahārusambandhaṁ aṭṭhisaṅkhalikaṁ (th) | caparaṁ → ca paraṁ (pts) | aṭṭhikasaṅkhalikaṁ → aṭṭhikasaṁkhalikaṁ (pts) | nhārusambandhaṁ → nahārusambandhaṁ aṭṭhikasaṁkhalikaṁ (pts)อีกประการหนึ่ง ภิกษุเห็นซากศพที่เขาทิ้งไว้ในป่าช้าเป็นโครงกระดูก มีเนื้อ และเลือด มีเอ็นรึงรัดอยู่ แม้ฉันใด ฯลฯ
aṭṭhikasaṅkhalikaṁ nimmaṁsalohitamakkhitaṁ nhārusambandhaṁ …pe…
nhārusambandhaṁ → nahārusambandhaṁ (bjt) | nhārusambandhaṁ → nahārusambandhaṁ aṭṭhisaṅkhalikaṁ (th) | nhārusambandhaṁ → nahārusambandhaṁ aṭṭhikasaṁkhalikaṁ (pts)เป็นโครงกระดูก ไม่มีเนื้อ แต่ยังมี เลือดเปื้อนเปรอะ มีเอ็นรึงรัดอยู่ แม้ฉันใด ฯลฯ
aṭṭhikasaṅkhalikaṁ apagatamaṁsalohitaṁ nhārusambandhaṁ …pe…
nhārusambandhaṁ → nahārusambandhaṁ (bjt, th)เป็นโครงกระดูก ไม่มีเนื้อและเลือด แต่ยังมีเอ็นรึงรัดอยู่ แม้ฉันใด ฯลฯ
aṭṭhikāni apagatasambandhāni disāvidisāvikkhittāni aññena hatthaṭṭhikaṁ aññena pādaṭṭhikaṁ aññena gopphakaṭṭhikaṁ aññena jaṅghaṭṭhikaṁ aññena ūruṭṭhikaṁ aññena kaṭiṭṭhikaṁ aññena phāsukaṭṭhikaṁ aññena piṭṭhiṭṭhikaṁ aññena khandhaṭṭhikaṁ aññena gīvaṭṭhikaṁ aññena hanukaṭṭhikaṁ aññena dantaṭṭhikaṁ aññena sīsakaṭāhaṁ.
aññena phāsukaṭṭhikaṁ aññena piṭṭhiṭṭhikaṁ aññena khandhaṭṭhikaṁ aññena gīvaṭṭhikaṁ aññena hanukaṭṭhikaṁ aññena dantaṭṭhikaṁ aññena sīsakaṭāhaṁ → aññena piṭṭhikaṇṭhikaṁ aññena sīsakaṭāhaṁ (si), aññena piṭṭhikaṇṭakaṭṭhikaṁ … aññena sīsakaṭāhaṁ (sya-all), aññena kaṭaṭṭhikaṁ aññena piṭṭhikaṇṭakaṁ aññena sīsakaṭāhaṁ (pts1ed) | apagatasambandhāni disāvidisāvikkhittāni → apagatanahārusambandhāni disā vidisā vikkhittāni (sya-all) | aññena gopphakaṭṭhikaṁ → (sya-all) | disāvidisāvikkhittāni → disāvidisāsu vikkhittāni (pts) | gopphakaṭṭhikaṁ aññena → (pts) | ūruṭṭhikaṁ → ūraṭṭhikaṁ (pts) | vikkhittāni → disā vidisā vikkhitoti (bj: syā) | ūraṭṭhikaṁ → ūruṭṭhikaṁ (bj: machasaṁ, syā) | piṭṭhikaṇṭhakaṁ → piṭaṭhiṭṭhikaṁ (bj: sīmu, machasaṁ) | sīsakaṭāhaṁ → visadisapadāni machasaṁ potthake dissante (bj note) | apagatasambandhāni → apagatanahārūsambandhāni (cck: syā. kaṁ.) | disāvidisāvikkhittāni → disāvidisāsu vikkhitāni (cck: sī. pī.) | gopphakaṭṭhikaṁ → aññena gopphakaṭṭhikanti idaṁ sī. syā. kaṁ. pī. potthakesu natthi (cck note) | kaṭiṭṭhikaṁ → aññena kaṭaṭṭhikaṁ aññena piṭṭhikaṇḍakaṁ aññena sīsakaṭāhaṁ (cck: sī. syā. kaṁ. pī.) | sīsakaṭāhaṁ → aññena kaṭaṭṭhikaṁ aññena piṭṭhikaṇḍakaṁ aññena sīsakaṭāhaṁ (cck: sī. syā. kaṁ. pī.) | vikkhittāni → Si vikkhitāni. (pts note) | kaṭiṭṭhikaṁ → Sky kaṭaṭṭhikaṁ. (pts note)เป็นโครงกระดูก ไม่มีเอ็นรึงรัดแล้ว กระจุย กระจายไปในทิศใหญ่ทิศเฉียง คือ กระดูกมืออยู่ทางทิศหนึ่ง กระดูกเท้าอยู่ทาง ทิศหนึ่ง กระดูกแข้งอยู่ทางทิศหนึ่ง กระดูกขาอยู่ทางทิศหนึ่ง กระดูกสะเอวอยู่ ทางทิศหนึ่ง กระดูกสันหลังอยู่ทางทิศหนึ่ง กระดูกซี่โครงอยู่ทางทิศหนึ่ง กระดูก ก้านคออยู่ทางทิศหนึ่ง กระดูกคออยู่ทางทิศหนึ่ง กระดูกคางอยู่ทางทิศหนึ่ง กระดูกฟันอยู่ทางทิศหนึ่ง กะโหลกศีรษะอยู่ทางทิศหนึ่ง แม้ฉันใด ภิกษุก็ฉันนั้น เหมือนกัน
So imameva kāyaṁ upasaṁharati:
imameva → imam eva (pts)พิจารณากายนี้เข้าไปเปรียบเทียบว่า
‘ayampi kho kāyo evaṁdhammo evaṁbhāvī evaṁanatīto’ti.
evaṁanatītoti → etaṁ anatītoti (bjt) | ayampi → ayam pi (pts) | evaṁanatītoti → evaṁanatīto ti (pts)‘แม้กายนี้ก็มีสภาพอย่างนั้น มี ลักษณะอย่างนั้น ไม่ล่วงพ้นความเป็นอย่างนั้นไปได้’
Tassa evaṁ appamattassa …pe…
pe → spelled out in full (bjt)ภิกษุผู้ไม่ประมาท ฯลฯ
evampi, bhikkhave, bhikkhu kāyagatāsatiṁ bhāveti.
kāyagatāsatiṁ → kāyagataṁ satiṁ (sya-all, pts) | evampi → evam pi (pts)ภิกษุชื่อว่าเจริญกายคตาสติแม้ด้วยอาการ อย่างนี้ (๘๑๑)
Puna caparaṁ, bhikkhave, bhikkhu seyyathāpi passeyya sarīraṁ sivathikāya chaḍḍitaṁ—
sivathikāya → sīvathikāya (sya-all); sīvathikāyaṁ (pts) | caparaṁ → ca paraṁ (pts)อีกประการหนึ่ง ภิกษุเห็นซากศพที่เขาทิ้งไว้ในป่าช้า
aṭṭhikāni setāni saṅkhavaṇṇapaṭibhāgāni …pe…
saṅkhavaṇṇapaṭibhāgāni → saṅkhavaṇṇūpanibhāni (bj) | saṅkhavaṇṇūpanibhāni → saṅkhavaṇṇapaṭibhāgāni (bj: machasaṁ) | saṅkhavaṇṇapaṭibhāgāni → saṅkhavaṇṇūpanibhāni (cck: sī. syā. kaṁ. pī.)ซึ่งเป็นท่อนกระดูสี ขาวเหมือนสีสังข์ ฯลฯ
aṭṭhikāni puñjakitāni terovassikāni …pe…
puñjakitāni → puñjakajātāni aṭṭhikāni (pts) | puñjakitāni → puñjakajātāni (bj: syā) | puñjakajātāni → So Sy; Si puñjakitāni; Sk puñjānikāni. (pts note)เป็นกระดูกกองอยู่ด้วยกันเกินกว่า ๑ ปี ฯลฯ
aṭṭhikāni pūtīni cuṇṇakajātāni.เป็น กระดูกผุป่นเป็นชิ้นเล็กชิ้นน้อย แม้ฉันใด ภิกษุก็ฉันนั้นเหมือนกัน
So imameva kāyaṁ upasaṁharati:
imameva → imam eva (pts)พิจารณากายนี้ เข้าไปเปรียบเทียบว่า
‘ayampi kho kāyo evaṁdhammo evaṁbhāvī evaṁanatīto’ti.
evaṁanatītoti → etaṁ anatītoti (bj) | ayampi → ayam pi (pts) | evaṁanatītoti → evamanatīto ti (pts)‘แม้กายนี้ก็มีสภาพอย่างนั้น มีลักษณะอย่างนั้น ไม่ล่วงพ้น ความเป็นอย่างนั้นไปได้‘
Tassa evaṁ appamattassa …
evaṁ → evam (pts)ภิกษุผู้ไม่ประมาท
pe…
pe → spelled out in full (bjt) | + → kāyagataṁ (pts)ฯลฯ
evampi, bhikkhave, bhikkhu kāyagatāsatiṁ bhāveti.
kāyagatāsatiṁ → kāyagataṁ satiṁ (bj, sya-all) | + → kho (th)ภิกษุชื่อว่าเจริญกายคตาสติแม้ด้วยอาการอย่างนี้ (๑๒๑๔)
Puna caparaṁ, bhikkhave, bhikkhu vivicceva kāmehi …pe… paṭhamaṁ jhānaṁ upasampajja viharati.
+ → vivicca akusalehi dhammehi savitakkaṁ savicāraṁ vivekajaṁ pītisukhaṁ (bjt) | caparaṁ → ca paraṁ (pts) | vivicceva → eva (pts) | pe → spelled out in full (pts)อีกประการหนึ่ง ภิกษุสงัดจากกามและอกุศลธรรมทั้งหลายแล้ว บรรลุปฐมฌานที่มีวิตก วิจาร ปีติและสุขอันเกิดจากวิเวกอยู่
So imameva kāyaṁ vivekajena pītisukhena abhisandeti parisandeti paripūreti parippharati, nāssa kiñci sabbāvato kāyassa vivekajena pītisukhena apphuṭaṁ hoti.
abhisandeti parisandeti → abhisanneti parisanneti (sya-all) | apphuṭaṁ → apphutaṁ (sya-all, pts) | imameva → imam eva (pts)เธอทำกายนี้ให้ ชุ่มชื่นเอิบอิ่ม ด้วยปีติและสุขอันเกิดจากวิเวก รู้สึกซาบซ่านอยู่ ไม่มีส่วนไหนของ ร่างกายที่ปีติและสุขอันเกิดจากวิเวกจะไม่ถูกต้อง
Seyyathāpi, bhikkhave, dakkho nhāpako vā nhāpakantevāsī vā kaṁsathāle nhānīyacuṇṇāni ākiritvā udakena paripphosakaṁ paripphosakaṁ sanneyya, sāyaṁ nhānīyapiṇḍi snehānugatā snehaparetā santarabāhirā phuṭā snehena na ca pagghariṇī;
sāyaṁ nhānīyapiṇḍi → sāssa nahānīyapiṇḍi (bj, sya-all, km); sāsassa nahāniyapiṇḍī (pts1ed) | nhānīyacuṇṇāni → nahānīyacuṇṇāni (bj, sya-all, km); nahāniyacuṇṇāni (pts1ed) | nhāpako → nahāpako (bj, sya-all, km, pts1ed) | nhāpakantevāsī → nahāpakantevāsī (bj, sya-all) | sāyaṁ nhānīyapiṇḍi → sāssa nahānīyapiṇḍī (bj, pts) | phuṭā → phuṭṭhā (bj, sya-all); phutā (pts) | nhānīyacuṇṇāni ākiritvā → nahānīyacuṇṇāni ākīritvā (sya-all) | sāyaṁ nhānīyapiṇḍi snehānugatā snehaparetā → sāssa nahānīyapiṇḍi senhānuggatā senhaparetā (sya-all) | na → (sya-all) | pagghariṇī → paggharanī (sya-all) | nhāpako vā nhāpakantevāsī → nahāpako vānahāpakantevāsī (pts) | nhānīyacuṇṇāni → nahāniyacuṇṇāni (pts) | pagghariṇī evameva → paggharinī evam eva (pts) | nahāpako → nhāpako (bj: machasaṁ) | sāssa → sāyaṁ (bj: machasaṁ) | nhāpako → nahāpako (cck: sī. syā. kaṁ. pī.) | nhānīyacuṇṇāni → nahānīyacuṇṇāni (cck: sī. syā. kaṁ. pī.) | nhānīyapiṇḍi → sāssa nahānīyapiṇḍī (cck: sī. syā. kaṁ. pī.) | paggharinī → Cf. Vol. II. p. 15. (pts note) | sāyaṁ nhānīyapiṇḍi → sā ssa nahāniyapiṇḍī (pts) | snehaparetā → snehapparetā (pts)พนักงานสรงสนาน หรือลูกมือ พนักงานสรงสนานผู้ชำนาญ เทผงถูตัวลงในภาชนะสัมฤทธิ์แล้ว เอาน้ำประพรมให้ ติดเป็นก้อน ก้อนถูตัวนั้นที่มียางซึมไปจับ ก็ติดกันหมด ไม่กระจายออก แม้ฉันใด
evameva kho, bhikkhave, bhikkhu imameva kāyaṁ vivekajena pītisukhena abhisandeti parisandeti paripūreti parippharati; nāssa kiñci sabbāvato kāyassa vivekajena pītisukhena apphuṭaṁ hoti.
abhisandeti parisandeti → abhisanneti parisanneti (sya-all) | apphuṭaṁ → apphutaṁ (sya-all, pts) | evameva → evam eva (pts) | imameva → imam eva (pts)ภิกษุก็ฉันนั้นเหมือนกัน ทำกายนี้ให้ชุ่มชื่นเอิบอิ่ม ด้วยปีติและสุขอันเกิดจาก วิเวก รู้สึกซาบซ่านอยู่ ไม่มีส่วนไหนของร่างกายที่ปีติและสุขอันเกิดจากวิเวกจะไม่ ถูกต้อง
Tassa evaṁ appamattassa …
evaṁ → evam (pts)ภิกษุผู้ไม่ประมาท
pe…
pe → spelled out in full (bjt) | + → satiṁ (pts)ฯลฯ
evampi, bhikkhave, bhikkhu kāyagatāsatiṁ bhāveti.
kāyagatāsatiṁ → kāyagataṁ satiṁ (bj, sya-all)ภิกษุชื่อว่าเจริญกายคตาสติแม้ด้วยอาการ อย่างนี้ (๑๕)
Puna caparaṁ, bhikkhave, bhikkhu vitakkavicārānaṁ vūpasamā …pe… dutiyaṁ jhānaṁ upasampajja viharati.
pe → spelled out in full (bjt, pts) | caparaṁ → ca paraṁ (pts)อีกประการหนึ่ง เพราะวิตกวิจารสงบระงับไป ภิกษุบรรลุทุติยฌาน ฯลฯ อยู่
So imameva kāyaṁ samādhijena pītisukhena abhisandeti parisandeti paripūreti parippharati; nāssa kiñci sabbāvato kāyassa samādhijena pītisukhena apphuṭaṁ hoti.
abhisandeti parisandeti → abhisanneti parisanneti (sya-all) | apphuṭaṁ → apphutaṁ (sya-all) | imameva → imam eva (pts) | samādhijena → samadhijena (pts)เธอทำกายนี้ให้ชุ่มชื่นเอิบอิ่ม ด้วยปีติและสุขอันเกิดจากสมาธิ รู้สึกซาบซ่านอยู่ ไม่มีส่วนไหนของร่างกายที่ปีติและสุขอันเกิดจากสมาธิจะไม่ถูกต้อง
Seyyathāpi, bhikkhave, udakarahado gambhīro ubbhidodako. Tassa nevassa puratthimāya disāya udakassa āyamukhaṁ na pacchimāya disāya udakassa āyamukhaṁ na uttarāya disāya udakassa āyamukhaṁ na dakkhiṇāya disāya udakassa āyamukhaṁ; devo ca na kālena kālaṁ sammā dhāraṁ anuppaveccheyya; atha kho tamhāva udakarahadā sītā vāridhārā ubbhijjitvā tameva udakarahadaṁ sītena vārinā abhisandeyya parisandeyya paripūreyya paripphareyya, nāssa kiñci sabbāvato udakarahadassa sītena vārinā apphuṭaṁ assa;
ubbhidodako → ubbhitodako (mr) | udakassa āyamukhaṁ → udakassāyamukhaṁ (bj, sya-all) | gambhīro → (sya-all) | tassa → (sya-all) | na → (sya-all) | tamhāva → tasmā (sya-all) | abhisandeyya parisandeyya → abhisanneyya parisanneyya (sya-all) | apphuṭaṁ → apphutaṁ (sya-all) | udakassāyamukhaṁ → udakassāyumukhaṁ (bj: PTS) | ubbhijjitvā → ubbhijitvā (bj: sīmu) | ubbhidodako → ubbhitodako (cck: syā. kaṁ. ka.) | sammā dhāraṁ → sammādhāraṁ (th, pts) | nevassa → n ev assa (pts) | udakassa → udakass (pts) | udakassa āyamukhaṁ → udakass āyumukhaṁ (pts) | tamhāva → tamhā va (pts) | tameva → tam eva (pts)ห้วงน้ำเป็นวังวน ไม่มีทางที่กระแสน้ำจะไหลเข้าได้ทั้งด้านตะวันออก ด้านตะวันตก ด้านเหนือ และ ด้านใต้ ฝนก็ไม่ตกตามฤดูกาล แต่กระแสน้ำเย็นพุ่งขึ้นจากห้วงน้ำนั้น แล้วทำ ห้วงน้ำนั้นให้ชุ่มชื่นเอิบอาบ เนืองนองไปด้วยน้ำเย็น ไม่มีส่วนไหนของห้วงน้ำนั้น ที่น้ำเย็นจะไม่ถูกต้อง แม้ฉันใด
evameva kho, bhikkhave, bhikkhu imameva kāyaṁ samādhijena pītisukhena abhisandeti parisandeti paripūreti parippharati, nāssa kiñci sabbāvato kāyassa samādhijena pītisukhena apphuṭaṁ hoti.
abhisandeti parisandeti → abhisanneti parisanneti (sya-all) | apphuṭaṁ → apphutaṁ (sya-all) | evameva → evam eva (pts) | imameva → imam eva (pts)ภิกษุก็ฉันนั้นเหมือนกัน ทำกายนี้ให้ชุ่มชื่นเอิบอิ่ม ด้วยปีติและสุขอันเกิดจากสมาธิ รู้สึกซาบซ่านอยู่ ไม่มีส่วนไหนของร่างกายที่ปีติ และสุขอันเกิดจากสมาธิจะไม่ถูกต้อง
Tassa evaṁ appamattassa …pe…
pe → spelled out in full (bjt) | evaṁ → evam (pts) | + → satiṁ (pts)ภิกษุผู้ไม่ประมาท ฯลฯ
evampi, bhikkhave, bhikkhu kāyagatāsatiṁ bhāveti.
kāyagatāsatiṁ → kāyagataṁ satiṁ (sya-all)ภิกษุชื่อว่าเจริญกายคตาสติแม้ด้วยอาการ อย่างนี้ (๑๖)
Puna caparaṁ, bhikkhave, bhikkhu pītiyā ca virāgā …pe… tatiyaṁ jhānaṁ upasampajja viharati.
ti → Si omits words after vūpasamā, inserting pe. 2 Si omits words after virāgā, inserting pe. (pts note) | pe → spelled out in full (bjt, pts) | caparaṁ → ca paraṁ (pts)อีกประการหนึ่ง เพราะปีติจางคลายไป ภิกษุมีอุเบกขา มีสติสัมปชัญญะ เสวยสุขด้วยนามกาย บรรลุตติยฌาน ฯลฯ อยู่
So imameva kāyaṁ nippītikena sukhena abhisandeti parisandeti paripūreti parippharati, nāssa kiñci sabbāvato kāyassa nippītikena sukhena apphuṭaṁ hoti.
nāssa → na nesaṁ (?) | abhisandeti parisandeti → abhisanneti parisanneti (sya-all) | apphuṭaṁ → apphutaṁ (sya-all, pts) | nippītikena sukhena → nippītisukhena (pts) | imameva → imam eva (pts)เธอทำกายนี้ให้ชุ่มชื่นเอิบอิ่ม ด้วยสุขอันไม่มีปีติ รู้สึกซาบซ่านอยู่ ไม่มีส่วนไหนของร่ายกายที่สุขอันไม่มีปีติจะไม่ ถูกต้อง
Seyyathāpi, bhikkhave, uppaliniyaṁ vā paduminiyaṁ vā puṇḍarīkiniyaṁ vā appekaccāni uppalāni vā padumāni vā puṇḍarīkāni vā udake jātāni udake saṁvaḍḍhāni udakānuggatāni antonimuggaposīni, tāni yāva caggā yāva ca mūlā sītena vārinā abhisannāni parisannāni paripūrāni paripphuṭāni, nāssa kiñci sabbāvataṁ uppalānaṁ vā padumānaṁ vā puṇḍarīkānaṁ vā sītena vārinā apphuṭaṁ assa;
abhisannāni parisannāni → abhisandāni parisandāni (mr) | saṁvaḍḍhāni → saṁvaddhāni (bj); sambandhāni (sya-all) | caggā → ca aggā (bj, sya-all) | antonimuggaposīni tāni → antonimmuggapositāni (sya-all) | paripphuṭāni → paripphutāni (sya-all, pts) | apphuṭaṁ → apphutaṁ (sya-all, pts) | saṁvaḍḍhāni udakānuggatāni → samvaddhāni udakā nuggatāni (pts) | sītena → (pts) | parisannāni → abhisandāni parisandāni (cck: ka.) | nāssa → na nesaṁ (cck: ?) | antonimuggaposīni → anto nimuggaposīni (bjt)เปรียบเหมือนในกออุบล กอปทุม หรือกอบุณฑริก ดอกอุบล ดอกปทุม หรือดอกบุณฑริกบางเหล่าที่เกิดเจริญเติบโตในน้ำ ยังไม่พ้นน้ำ จมอยู่ใต้น้ำ มีน้ำ หล่อเลี้ยงไว้ ดอกบัวเหล่านั้นชุ่มชื่นเอิบอาบซาบซึมด้วยน้ำเย็นตั้งแต่ยอดถึงเหง้า ไม่มีส่วนไหนที่น้ำเย็นจะไม่ถูกต้อง แม้ฉันใด
evameva kho, bhikkhave, bhikkhu imameva kāyaṁ nippītikena sukhena abhisandeti parisandeti paripūreti parippharati, nāssa kiñci sabbāvato kāyassa nippītikena sukhena apphuṭaṁ hoti.
abhisandeti parisandeti → abhisanneti parisanneti (sya-all) | apphuṭaṁ → apphutaṁ (sya-all, pts) | evameva → evaṁ eva (pts) | imameva → imam eva (pts)ภิกษุก็ฉันนั้นเหมือนกัน ทำกายนี้ให้ ชุ่มชื่นเอิบอิ่มด้วยสุขอันไม่มีปีติ รู้สึกซาบซ่านอยู่ ไม่มีส่วนไหนของร่างกายที่สุขอัน ไม่มีปีติจะไม่ถูกต้อง
Tassa evaṁ appamattassa …pe…
pe → spelled out in full (bjt) | evaṁ → evam (pts) | + → satiṁ (pts)ภิกษุผู้ไม่ประมาท ฯลฯ
evampi, bhikkhave, bhikkhu kāyagatāsatiṁ bhāveti.
kāyagatāsatiṁ → kāyagataṁ satiṁ (bj, sya-all)ภิกษุชื่อว่าเจริญกายคตาสติแม้ด้วยอาการ อย่างนี้ (๑๗)
Puna caparaṁ, bhikkhave, bhikkhu sukhassa ca pahānā …pe… catutthaṁ jhānaṁ upasampajja viharati.
pe → spelled out in full (bjt, pts) | caparaṁ → ca paraṁ (pts)อีกประการหนึ่ง เพราะละสุขและทุกข์ได้ เพราะโสมนัสและโทมนัสดับไปก่อน ภิกษุจึงบรรลุจตุตถฌาน ฯลฯ อยู่
So imameva kāyaṁ parisuddhena cetasā pariyodātena pharitvā nisinno hoti; nāssa kiñci sabbāvato kāyassa parisuddhena cetasā pariyodātena apphuṭaṁ hoti.
nāssa → tassa (sya-all) | apphuṭaṁ → apphutaṁ (sya-all, pts) | imameva → imam eva (pts)เธอมีใจอันบริสุทธิ์ผุดผ่องนั่งแผ่ไปทั่วกายนี้ ไม่มีส่วนไหนของร่างกายที่ใจอันบริสุทธิ์ผุดผ่องจะไม่ถูกต้อง
Seyyathāpi, bhikkhave, puriso odātena vatthena sasīsaṁ pārupitvā nisinno assa, nāssa kiñci sabbāvato kāyassa odātena vatthena apphuṭaṁ assa;
apphuṭaṁ → apphutaṁ (sya-all, pts) | kāyassa → (pts) | sasīsaṁ → sasīsam (pts)เปรียบเหมือนบุรุษ นั่งใช้ผ้าขาวคลุมตัวตลอดศีรษะ ไม่มีส่วนไหนของร่างกายที่ผ้าขาวจะไม่ปกคลุม แม้ฉันใด
evameva kho, bhikkhave, bhikkhu imameva kāyaṁ parisuddhena cetasā pariyodātena pharitvā nisinno hoti, nāssa kiñci sabbāvato kāyassa parisuddhena cetasā pariyodātena apphuṭaṁ hoti.
apphuṭaṁ → apphutaṁ (sya-all, pts) | evameva → evam eva (pts) | imameva → imam eva (pts)ภิกษุก็ฉันนั้นเหมือนกัน มีใจอันบริสุทธิ์ผุดผ่องนั่งแผ่ไปทั่วกายนี้ ไม่มีส่วนไหนของ ร่างกายที่ใจอันบริสุทธิ์ผุดผ่องจะไม่ถูกต้อง
Tassa evaṁ appamattassa ātāpino pahitattassa viharato ye gehasitā sarasaṅkappā te pahīyanti.ภิกษุผู้ไม่ประมาท มีความเพียร อุทิศกายและใจอยู่อย่างนี้ ย่อมละความ ดำริที่สับสน อันอาศัยเรือนได้
Tesaṁ pahānā ajjhattameva cittaṁ santiṭṭhati, sannisīdati ekodi hoti samādhiyati.
ekodi hoti → ekodibhoti (sya-all)เพราะละความดำริที่สับสนนั้นได้ จิตที่เป็นไปภาย ในกายเท่านั้น ย่อมดำรงคงที่ เป็นธรรมเอกผุดขึ้น ตั้งมั่น
Evampi, bhikkhave, bhikkhu kāyagatāsatiṁ bhāveti.
kāyagatāsatiṁ → kāyagataṁ satiṁ (bj, sya-all)ภิกษุชื่อว่าเจริญ กายคตาสติแม้ด้วยอาการอย่างนี้ (๑๘)
Yassa kassaci, bhikkhave, kāyagatāsati bhāvitā bahulīkatā, antogadhāvāssa kusalā dhammā ye keci vijjābhāgiyā.
antogadhāvāssa → antogadhā tassa (bj, sya-all, pts1ed) | antogadhāvāssa → antogadhātassa (bj, pts) | antogadhātassa → antogadhāvassa (bj: machasaṁ) | antogadhāvāssa → antogadhā tassa (cck: sī. pī.) | kāyagatāsati → kāyagatā sati (bjt, th, pts) | yassa kassaci → yassakassaci (th) | ye keci → yekeci (th)ภิกษุทั้งหลาย กายคตาสติอันภิกษุรูปใดรูปหนึ่งเจริญ ทำให้มากแล้ว กุศลธรรมอย่างใดอย่างหนึ่งที่เป็นส่วนแห่งวิชชา ย่อมเป็นภาวนาที่หยั่งลงในจิตของ ภิกษุนั้น
Seyyathāpi, bhikkhave, yassa kassaci mahāsamuddo cetasā phuṭo, antogadhāvāssa kunnadiyo yā kāci samuddaṅgamā;
antogadhāvāssa → antogadhā tassa (bj, sya-all) | phuṭo antogadhāvāssa → phuto antogadhā tassa (pts) | tassa → antogadhāvassa (bj: machasaṁ) | yassa kassaci → yassakassaci (th) | yā kāci → yākāci (th)มหาสมุทรอันผู้ใดผู้หนึ่งสัมผัสด้วยใจแล้ว แม่น้ำน้อยสายใดสายหนึ่งที่ ไหลไปสู่สมุทรย่อมปรากฏภายในจิตของผู้นั้น แม้ฉันใด
evameva kho, bhikkhave, yassa kassaci kāyagatāsati bhāvitā bahulīkatā, antogadhāvāssa kusalā dhammā ye keci vijjābhāgiyā.
antogadhāvāssa → antogadhā tassa (bj, sya-all, pts) | yassa kassaci kāyagatāsati → yassakassaci kāyagatā sati (th) | ye keci → yekeci (th) | evameva → evam eva (pts) | kāyagatāsati → kāyagatā sati (pts)กายคตาสติอันภิกษุรูปใด รูปหนึ่งเจริญ ทำให้มากแล้ว กุศลธรรมอย่างใดอย่างหนึ่ง ที่เป็นส่วนแห่งวิชชา ย่อมเป็นภาวนาที่หยั่งลงในจิตของภิกษุนั้น ฉันนั้นเหมือนกัน
Yassa kassaci, bhikkhave, kāyagatāsati abhāvitā abahulīkatā, labhati tassa māro otāraṁ, labhati tassa māro ārammaṇaṁ.
ārammaṇaṁ → āramaṇaṁ (?) | kāyagatāsati → bhikkhuno kāyagatā sati (bj, pts) | ārammaṇaṁ → āramaṇaṁ (cck: ?) | yassa kassaci → yassakassaci (th)ภิกษุทั้งหลาย กายคตาสติอันภิกษุรูปใดรูปหนึ่งไม่เจริญ ไม่ทำให้มากแล้ว มารย่อมได้ช่อง ได้อารมณ์ ของภิกษุนั้น
Seyyathāpi, bhikkhave, puriso garukaṁ silāguḷaṁ allamattikāpuñje pakkhipeyya.
silāguḷaṁ → silāgulaṁ (bj)เปรียบเหมือนบุรุษเหวี่ยงก้อนศิลาหนัก ไปที่กองดินเปียก
Taṁ kiṁ maññatha, bhikkhave,
kiṁ maññatha → kimmaññatha (bjt) | kiṁ → kim (pts)เธอทั้งหลายเข้าใจความข้อนั้นว่าอย่างไร คือ
api nu taṁ garukaṁ silāguḷaṁ allamattikāpuñje labhetha otāran”ti?
silāguḷaṁ → silāgulaṁ (bj) | otāranti → otāran ti (pts)ก้อนศิลาหนักนั้น จะพึงจมลงในกองดินเปียกนั้นได้ไหม”
“Evaṁ, bhante”.
evaṁ → evam (pts)ภิกษุเหล่านั้นกราบทูลว่า “ได้ พระพุทธเจ้าข้า”
“Evameva kho, bhikkhave, yassa kassaci kāyagatāsati abhāvitā abahulīkatā, labhati tassa māro otāraṁ, labhati tassa māro ārammaṇaṁ.
kāyagatāsati → kāyagatā sati (bjt, pts) | yassa kassaci kāyagatāsati → yassakassaci kāyagatā sati (th) | evameva → evam eva (pts) | ārammaṇaṁ → ārammaṇam (pts)“ภิกษุทั้งหลาย อย่างนั้นเหมือนกัน กายคตาสติอันภิกษุรูปใดรูปหนึ่งไม่เจริญ ไม่ทำให้มากแล้ว มารย่อมได้ช่อง ได้อารมณ์ของภิกษุนั้น
Seyyathāpi, bhikkhave, sukkhaṁ kaṭṭhaṁ koḷāpaṁ;
bhikkhave, sukkhaṁ kaṭṭhaṁ koḷāpaṁ → koḷāpaṁ ārakā udakā thale nikkhittaṁ (mr) | koḷāpaṁ → kolāpaṁ (sya-all) | koḷāpaṁ → koḷāpaṁ ārakā udakā thale nikkhittaṁ (cck: ka.) | koḷāpaṁ → So Sky; Si kolāpaṁ. (pts note)เปรียบเหมือนไม้แห้งสนิท
atha puriso āgaccheyya uttarāraṇiṁ ādāya:ต่อมา บุรุษนำไปทำเป็นไม้สีไฟ ด้วยหวังว่า
‘aggiṁ abhinibbattessāmi, tejo pātukarissāmī’ti.
tejo pātukarissāmīti → tejodhātuṁ karissāmīti (sya-all) | abhinibbattessāmi → abhinibbattissāmi (bj: syā) | pātukarissāmīti → tejodhātuṁ karissāmīti (bj: syā) | abhinibbattessāmi → So Si; Sky abhinibbattissāmi. (pts note) | pātukarissāmīti → So Sky; Si tejodhātuṁ karissāmīti. (pts note)‘เราจักก่อไฟให้เกิดความร้อนขึ้น’
Taṁ kiṁ maññatha, bhikkhave,
kiṁ maññatha → kimmaññatha (bjt) | kiṁ → kim (pts)เธอทั้งหลายเข้าใจความข้อนั้นว่าอย่างไร คือ
api nu so puriso amuṁ sukkhaṁ kaṭṭhaṁ koḷāpaṁ uttarāraṇiṁ ādāya abhimanthento aggiṁ abhinibbatteyya, tejo pātukareyyā”ti?
abhimanthento → abhimatthento (sya-all, km, pts1ed, mr) | ādāya → adāya (bj) | koḷāpaṁ → kolāpaṁ (sya-all) | tejo pātukareyyāti → tejodhātuṁ kareyyāti (sya-all) | abhimanthento → abhimatthento (pts) | abhimanthento → abhimanthento (cck: syā. kaṁ. pī. ka.)บุรุษนั้นใช้ไม้ที่แห้งสนิทโน้นมาทำเป็นไม้สีไฟแล้วสีให้เป็นไฟเกิดความร้อนขึ้นได้ไหม”
“Evaṁ, bhante”.
evaṁ → evam (pts)“ได้ พระพุทธเจ้าข้า”
“Evameva kho, bhikkhave, yassa kassaci kāyagatāsati abhāvitā abahulīkatā, labhati tassa māro otāraṁ, labhati tassa māro ārammaṇaṁ.
kāyagatāsati → kāyagatā sati (bjt, pts) | yassa kassaci kāyagatāsati → yassakassaci kāyagatā sati (th) | evameva → evam eva (pts)“ภิกษุทั้งหลาย อย่างนั้นเหมือนกัน กายคตาสติอันภิกษุรูปใดรูปหนึ่งไม่เจริญ ไม่ทำให้มากแล้ว มารย่อมได้ช่อง ได้อารมณ์ของภิกษุนั้น
Seyyathāpi, bhikkhave, udakamaṇiko ritto tuccho ādhāre ṭhapito;
ṭhapito → ṭhito (pts)เปรียบเหมือนหม้อน้ำว่างเปล่า ที่เขาตั้งไว้บนเครื่องรอง
atha puriso āgaccheyya udakabhāraṁ ādāya.
udakabhāraṁ → So Si; Sy udakagāraṁ; Sk udagāram. (pts note)ต่อมา บุรุษถือเอา หม้อน้ำนั้นมาทำเป็นเครื่องตักน้ำ
Taṁ kiṁ maññatha, bhikkhave,
kiṁ maññatha → kimmaññatha (bjt) | kiṁ → kim (pts)เธอทั้งหลายเข้าใจความข้อนั้นว่าอย่างไร คือ
api nu so puriso labhetha udakassa nikkhepanan”ti?
nikkhepanan → Sy bhikkhavepanan. (pts note) | nikkhepananti → nikkhepanan ti (pts)บุรุษนั้นจะพึงตักน้ำได้ไหม”
“Evaṁ, bhante”.
evaṁ → evam (pts)“ได้ พระพุทธเจ้าข้า”
“Evameva kho, bhikkhave, yassa kassaci kāyagatāsati abhāvitā abahulīkatā, labhati tassa māro otāraṁ, labhati tassa māro ārammaṇaṁ.
kāyagatāsati → kāyagatā sati (bjt, pts) | yassa kassaci kāyagatāsati → yassakassaci kāyagatā sati (th) | evameva → evam eva (pts)“ภิกษุทั้งหลาย อย่างนั้นเหมือนกัน กายคตาสติอันภิกษุรูปใดรูปหนึ่งไม่ เจริญ ไม่ทำให้มากแล้ว มารย่อมได้ช่อง ได้อารมณ์ของภิกษุนั้น
Yassa kassaci, bhikkhave, kāyagatāsati bhāvitā bahulīkatā, na tassa labhati māro otāraṁ, na tassa labhati māro ārammaṇaṁ.
tassa → (sya-all) | kāyagatāsati → kāyagatā sati (bjt, th, pts) | yassa kassaci → yassakassaci (th)ภิกษุทั้งหลาย กายคตาสติอันภิกษุรูปใดรูปหนึ่งเจริญ ทำให้มากแล้ว มารย่อมไม่ได้ช่อง ไม่ได้อารมณ์ของภิกษุนั้น
Seyyathāpi, bhikkhave, puriso lahukaṁ suttaguḷaṁ sabbasāramaye aggaḷaphalake pakkhipeyya.
aggaḷaphalake → aggalaphalake (bj)เปรียบเหมือนบุรุษโยนกลุ่มด้ายเบา ๆ ลงบนแผ่นกระดานเรียบ ที่ทำด้วยไม้ แก่นล้วน
Taṁ kiṁ maññatha, bhikkhave,
kiṁ maññatha → kimmaññatha (bjt) | kiṁ → kim (pts)เธอทั้งหลายเข้าใจความข้อนั้นว่าอย่างไร คือ
api nu so puriso taṁ lahukaṁ suttaguḷaṁ sabbasāramaye aggaḷaphalake labhetha otāran”ti?
aggaḷaphalake → aggalaphalake (bj) | so puriso → (sya-all, pts) | otāranti → otāran ti (pts)บุรุษนั้นพึงโยนกลุ่มด้าย เบา ๆ นั้นลงบนแผ่นกระดานเรียบที่ทำด้วยไม้แก่นล้วนได้ไหม”
“No hetaṁ, bhante”.
hetaṁ → h etaṁ (pts)“ไม่ได้ พระพุทธเจ้าข้า”
“Evameva kho, bhikkhave, yassa kassaci kāyagatāsati bhāvitā bahulīkatā, na tassa labhati māro otāraṁ, na tassa labhati māro ārammaṇaṁ.
bahulīkatā → bahulīkata (pts) | kāyagatāsati → kāyagatā sati (bjt, pts) | yassa kassaci kāyagatāsati → yassakassaci kāyagatā sati (th) | evameva → evam eva (pts)“ภิกษุทั้งหลาย อย่างนั้นเหมือนกัน กายคตาสติอันภิกษุรูปใดรูปหนึ่งเจริญ ทำให้มากแล้ว มารย่อมไม่ได้ช่อง ไม่ได้อารมณ์ของภิกษุนั้น
Seyyathāpi, bhikkhave, allaṁ kaṭṭhaṁ sasnehaṁ;
Seyyathāpi, bhikkhave, allaṁ kaṭṭhaṁ sasnehaṁ → sasnehaṁ ārakā udakā thale nikkhittaṁ (mr) | sasnehaṁ → sasnehaṁ ārakā udakā thale nikkhittaṁ (cck: ka.)เปรียบเหมือนไม้สดมียาง
atha puriso āgaccheyya uttarāraṇiṁ ādāya:ต่อมา บุรุษนำไปทำเป็นไม้สีไฟ ด้วยหวังว่า
‘aggiṁ abhinibbattessāmi, tejo pātukarissāmī’ti.
tejo pātukarissāmīti → tejodhātuṁ karissāmīti (sya-all)‘เราจักก่อไฟให้เกิดความร้อนขึ้น’
Taṁ kiṁ maññatha, bhikkhave,
kiṁ maññatha → kimmaññatha (bjt) | kiṁ → kim (pts)เธอทั้งหลายเข้าใจความข้อนั้นว่าอย่างไร คือ
api nu so puriso amuṁ allaṁ kaṭṭhaṁ sasnehaṁ uttarāraṇiṁ ādāya abhimanthento aggiṁ abhinibbatteyya, tejo pātukareyyā”ti?
abhimanthento → abhimatthento (sya-all, pts) | tejo pātukareyyāti → tejodhātuṁ kareyyāti (sya-all)บุรุษนั้นเอาไม้สดที่มียางโน้นมาทำไม้สีไฟแล้วสีให้เป็นไฟเกิดความร้อนขึ้นได้ไหม”
“No hetaṁ, bhante”.
hetaṁ → h etaṁ (pts)“ไม่ได้ พระพุทธเจ้าข้า”
“Evameva kho, bhikkhave, yassa kassaci kāyagatāsati bhāvitā bahulīkatā, na tassa labhati māro otāraṁ, na tassa labhati māro ārammaṇaṁ.
kāyagatāsati → kāyagatā sati (bjt, pts) | yassa kassaci kāyagatāsati → yassakassaci kāyagatā sati (th) | evameva → evam eva (pts)“ภิกษุทั้งหลาย อย่างนั้นเหมือนกัน กายคตาสติอันภิกษุรูปใดรูปหนึ่งเจริญ ทำให้มากแล้ว มารย่อมไม่ได้ช่อง ไม่ได้อารมณ์ของภิกษุนั้น
Seyyathāpi, bhikkhave, udakamaṇiko pūro udakassa samatittiko kākapeyyo ādhāre ṭhapito;เปรียบเหมือนหม้อน้ำที่มีน้ำเต็มเปี่ยมเสมอขอบปาก พอที่กาจะดื่มได้ ที่ เขาตั้งไว้บนเครื่องรอง
atha puriso āgaccheyya udakabhāraṁ ādāya.ต่อมา บุรุษถือเอาหม้อน้ำนั้นมาทำเป็นเครื่องตักน้ำ
Taṁ kiṁ maññatha, bhikkhave,
kiṁ maññatha → kim māññatha (pts) | kiṁ maññatha → kimmaññatha (bjt)เธอ ทั้งหลายเข้าใจความข้อนั้นว่าอย่างไร คือ
api nu so puriso labhetha udakassa nikkhepanan”ti?
nikkhepananti → nikkhepanan ti (pts)บุรุษนั้นจะพึงตักน้ำได้ไหม”
“No hetaṁ, bhante”.
hetaṁ → h etaṁ (pts)“ไม่ได้ พระพุทธเจ้าข้า”
“Evameva kho, bhikkhave, yassa kassaci kāyagatāsati bhāvitā bahulīkatā, na tassa labhati māro otāraṁ, na tassa labhati māro ārammaṇaṁ.
kāyagatāsati → kāyagatā sati (bjt, pts) | yassa kassaci kāyagatāsati → yassakassaci kāyagatā sati (th) | evameva → evam eva (pts)“ภิกษุทั้งหลาย อย่างนั้นเหมือนกัน กายคตาสติอันภิกษุรูปใดรูปหนึ่งเจริญ ทำให้มากแล้ว มารย่อมไม่ได้ช่อง ไม่ได้อารมณ์ของภิกษุนั้น
Yassa kassaci, bhikkhave, kāyagatāsati bhāvitā bahulīkatā, so yassa yassa abhiññāsacchikaraṇīyassa dhammassa cittaṁ abhininnāmeti abhiññāsacchikiriyāya, tatra tatreva sakkhibhabbataṁ pāpuṇāti sati satiāyatane.
sakkhibhabbataṁ → sakkhibyataṁ (sya-all) | tatreva sakkhibhabbataṁ pāpuṇāti → tatr eva sakkhibhavyataṁ pānuṇāti (pts) | sakkhibhabbataṁ → sakkhibyataṁ (bj: syā); sakkhivyataṁ (bj: PTS) | sakkhibhavyataṁ → So Sky; Si sakkhibyataṁ; Bu: Sakkhibhabbataṁ pāpuṇāti paccakkhabhāvaṁ pāpuṇāti. (pts note) | abhiññāsacchikaraṇīyassa → abhiññā sacchikaraṇīyassa (bjt) | abhiññāsacchikiriyāya → abhiññā sacchikiriyāya (bjt) | satiāyatane → sati āyatane (bjt) | yassa kassaci → yassakassaci (th) | kāyagatāsati → kāyagatā sati (th, pts) | abhiññāsacchikaraṇīyassa → abhiññā-sacchikaraṇīyassa (pts) | satiāyatane → sati-āyatane (pts)ภิกษุทั้งหลาย กายคตาสติอันภิกษุรูปใดรูปหนึ่งเจริญ ทำให้มากแล้ว ภิกษุนั้นน้อมจิตไปเพื่อทำให้แจ้งด้วยปัญญาอันยิ่งซึ่งธรรมที่ควรทำให้แจ้งด้วย ปัญญาอันยิ่งใด ๆ เมื่อมีสติเป็นเหตุ ย่อมถึงความเป็นผู้ประจักษ์ชัดในธรรมที่ควร ทำให้แจ้งด้วยปัญญาอันยิ่งนั้น ๆ ได้
Seyyathāpi, bhikkhave, udakamaṇiko pūro udakassa samatittiko kākapeyyo ādhāre ṭhapito.เปรียบเหมือนหม้อน้ำ มีน้ำเต็มเปี่ยมเสมอขอบปาก พอที่กาจะดื่มได้ ที่ เขาตั้งไว้บนเครื่องรอง
Tamenaṁ balavā puriso yato yato āviñcheyya, āgaccheyya udakan”ti?
āviñcheyya → āvajjeyya (bj, pts); āpajjeyya (sya-all) | āvajjeyya → āpajjeyya (bj: syā); āvijjheyya (bj: PTS) | yato → Sky omit. (pts note) | āvajjeyya → Si āpajjeyya. (pts note) | tamenaṁ → tam enaṁ (pts) | udakanti → udakan ti (pts)บุรุษผู้มีกำลังพึงเขย่าหม้อน้ำนั้นโดยวิธีใด ๆ น้ำนั้นจะพึง ไหลมาโดยวิธีนั้น ๆ ได้ไหม”
“Evaṁ, bhante”.
evaṁ → evam (pts)“ได้ พระพุทธเจ้าข้า”
“Evameva kho, bhikkhave, yassa kassaci kāyagatāsati bhāvitā bahulīkatā so, yassa yassa abhiññāsacchikaraṇīyassa dhammassa cittaṁ abhininnāmeti abhiññāsacchikiriyāya, tatra tatreva sakkhibhabbataṁ pāpuṇāti sati satiāyatane.
sakkhibhabbataṁ → sakkhibyataṁ (sya-all) | tatreva sakkhibhabbataṁ → tatr eva sakkhibhavyataṁ (pts) | kāyagatāsati → kāyagatā sati (bjt, pts) | abhiññāsacchikaraṇīyassa → abhiññā sacchikaraṇīyassa (bjt) | abhiññāsacchikiriyāya → abhiññā sacchikiriyāya (bjt) | satiāyatane → sati āyatane (bjt, pts) | yassa kassaci kāyagatāsati → yassakassaci kāyagatā sati (th) | evameva → evam eva (pts)“ภิกษุทั้งหลาย อย่างนั้นเหมือนกัน กายคตาสติอันภิกษุรูปใดรูปหนึ่งเจริญ ทำให้มากแล้ว ภิกษุนั้นน้อมจิตไปเพื่อทำให้แจ้งด้วยปัญญาอันยิ่งซึ่งธรรมที่ควร ทำให้แจ้งด้วยปัญญาอันยิ่งใด ๆ เมื่อมีสติเป็นเหตุ ย่อมถึงความเป็นผู้ประจักษ์ชัด ในธรรมที่ควรทำให้แจ้งด้วยปัญญาอันยิ่งนั้น ๆ ได้
Seyyathāpi, bhikkhave, same bhūmibhāge caturassā pokkharaṇī assa āḷibandhā pūrā udakassa samatittikā kākapeyyā.
pokkharaṇī → pokkhariṇī (si) | āḷibandhā → āḷibaddhā (bj) | assa āḷibandhā → āḷibaddhā (sya-all); aḷībaddhā (pts) | bhikkhave → (pts) | pokkharaṇī → pokkarini (bj: sīmu) | āḷibaddhā → āḷibandhā (bj: machasaṁ) | pokkharaṇī → pokkhariṇī (cck: sī.) | caturassā → Sky bhūmibhāve caturassara. (pts note) | aḷībaddhā → So Sk Si; Sy Bu ālibaddhā. (pts note)เปรียบเหมือนสระโบกขรณีสี่เหลี่ยม ในพื้นที่ราบที่เขาพูนคันไว้ มีน้ำเต็ม เปี่ยมเสมอขอบปาก พอที่การจะดื่มได้
Tamenaṁ balavā puriso yato yato āḷiṁ muñceyya āgaccheyya udakan”ti?
muñceyya → paccheyya (sya-all) | muñceyya → āḷiṁ paccheyya (bj: syā) | paccheyya → muñceyya (sya-all: sī.) | muñceyya → Si paccheyya, with note that the Siṇhalese reading is muñceyya. (pts note) | tamenaṁ → tam enaṁ (pts) | udakanti → udakan ti (pts)บุรุษผู้มีกำลังเจาะคันสระโบกขรณีนั้นโดย วิธีใด ๆ น้ำนั้นจะพึงไหลมาโดยวิธีนั้น ๆ ได้ไหม”
“Evaṁ, bhante”.
bhante → Sky omit these two words. (pts note) | evaṁ → evam (pts)“ได้ พระพุทธเจ้าข้า”
“Evameva kho, bhikkhave, yassa kassaci kāyagatāsati bhāvitā bahulīkatā, so yassa yassa abhiññāsacchikaraṇīyassa dhammassa cittaṁ abhininnāmeti abhiññāsacchikiriyāya, tatra tatreva sakkhibhabbataṁ pāpuṇāti sati satiāyatane.
sakkhibhabbataṁ → sakkhibyataṁ (sya-all) | tatreva sakkhibhabbataṁ → tatr eva sakkhibhavyataṁ (pts) | abhiññāsacchikaraṇīyassa → abhiññā sacchikaraṇīyassa (bjt) | abhiññāsacchikiriyāya → abhiññā sacchikiriyāya (bjt) | satiāyatane → sati āyatane (bjt, pts) | yassa kassaci kāyagatāsati → yassakassaci kāyagatā sati (th) | evameva → evam eva (pts) | kāyagatāsati → kāyagatā sati (pts)“ภิกษุทั้งหลาย อย่างนั้นเหมือนกัน กายคตาสติอันภิกษุรูปใดรูปหนึ่งเจริญ ทำให้มากแล้ว ภิกษุนั้นน้อมจิตไปเพื่อทำให้แจ้งด้วยปัญญาอันยิ่งซึ่งธรรมที่ควร ทำให้แจ้งด้วยปัญญาอันยิ่งใด ๆ เมื่อมีสติเป็นเหตุ ย่อมถึงความเป็นผู้ประจักษ์ชัด ในธรรมที่ควรทำให้แจ้งด้วยปัญญาอันยิ่งนั้น ๆ ได้
Seyyathāpi, bhikkhave, subhūmiyaṁ catumahāpathe ājaññaratho yutto assa ṭhito odhastapatodo;
odhastapatodo → ubhantarapaṭodo (sya-all, km); obhastapatodo (mr) | catumahāpathe → cātummahāpathe (sya-all, pts) | odhastapatodo → ubhantarapaṭhodo (bj: syā) | odhastapatodo → obhastapatodo (ka.), ubhantarapaṭodo (syā. kaṁ.) ava + dhaṁsu + ta = odhasta-itipadavibhāgo (cck note) | ubhantarapaṭodo → odhastapaṭodo (sya-all: sī.) | odhastapatodo → So Sky; Si ubhantarapaṭodo, with note that the Siṇhalese reading is odhastapaṭodo. (pts note)เปรียบเหมือนรถที่เขาเทียมม้าอาชาไนย มีแส้เสียบไว้ในระหว่างม้าทั้งสอง จอดอยู่บนพื้นที่เรียบตรงทางใหญ่ ๔ แยก
tamenaṁ dakkho yoggācariyo assadammasārathi abhiruhitvā vāmena hatthena rasmiyo gahetvā dakkhiṇena hatthena patodaṁ gahetvā yenicchakaṁ yadicchakaṁ sāreyyāpi paccāsāreyyāpi;
hatthena patodaṁ → hatkena paṭodaṁ (sya-all) | yenicchakaṁ → (sya-all) | sāreyyāpi paccāsāreyyāpi → yadicchakaṁ sāreyya (sya-all) | yadicchakaṁ sāreyyāpi paccāsāreyyāpi evameva → sāreyya evam eva (pts) | patodaṁ → paṭodaṁ (bj: syā) | paccāsāreyyāpi → yadicchakaṁ yadicchakaṁ sāreyya (bj: syā) | sāreyya → Sky yenicchakaṁ sāreyyāpi; Si yadicchakaṁ yadicchakaṁ sāreyya. (pts note) | abhiruhitvā → abhirūhitvā (th) | tamenaṁ → tam enaṁ (pts) | yoggācariyo assadammasārathi → yogācariyo assa dammasārathi (pts)นายสารถีผู้ฝึกม้า เป็นอาจารย์ขับขี่ ผู้ชำนาญ ขึ้นรถนั้นแล้ว มือซ้ายจับเชือก มือขวาจับแส้ พึงขับรถไปยังที่ปรารถนาได้ แม้ฉันใด
evameva kho, bhikkhave, yassa kassaci kāyagatāsati bhāvitā bahulīkatā, so yassa yassa abhiññāsacchikaraṇīyassa dhammassa cittaṁ abhininnāmeti abhiññāsacchikiriyāya, tatra tatreva sakkhibhabbataṁ pāpuṇāti sati satiāyatane.
sakkhibhabbataṁ → sakkhibyataṁ (sya-all) | tatreva sakkhibhabbataṁ → tatr eva sakkhibhavyataṁ (pts) | kāyagatāsati → kāyagatā sati (bjt, pts) | abhiññāsacchikaraṇīyassa → abhiññā sacchikaraṇīyassa (bjt) | abhiññāsacchikiriyāya → abhiññā sacchikiriyāya (bjt) | sakkhibhabbataṁ → sakkhi bhabbataṁ (bjt) | satiāyatane → sati āyatane (bjt) | yassa kassaci kāyagatāsati → yassakassaci kāyagatā sati (th) | evameva → evam eva (pts) | satiāyatane → sati-āyatane (pts)กายคตาสติก็ฉันนั้นเหมือนกัน อันภิกษุรูปใดรูปหนึ่งเจริญ ทำให้มากแล้ว เธอน้อมจิตไปเพื่อทำให้แจ้งด้วยปัญญาอันยิ่งซึ่งธรรมที่ควรทำให้แจ้งด้วยปัญญา อันยิ่งใด ๆ เมื่อมีสติเป็นเหตุ ย่อมถึงความเป็นผู้ประจักษ์ชัดในธรรมที่ควรทำให้ แจ้งด้วยปัญญาอันยิ่งนั้น ๆ ได้
Kāyagatāya, bhikkhave, satiyā āsevitāya bhāvitāya bahulīkatāya yānīkatāya vatthukatāya anuṭṭhitāya paricitāya susamāraddhāya dasānisaṁsā pāṭikaṅkhā.
pāṭikaṅkhā → pāṭikaṅkhā katame dasa (bj, pts) | yānīkatāya → yānikatāya (pts) | dasānisaṁsā → ime das ānisaṁsā (pts) | yānikatāya → So Sky Bu; Si yānīkatāya. (pts note) | ime → Sky omit ime. (pts note) | das → So all MSS. here; infra. Sky read ekādasā, as at 2 Jāt. 61. (pts note)ภิกษุทั้งหลาย เมื่อกายคตาสติอันภิกษุปฏิบัติ เจริญ ทำให้มาก ทำให้เป็นดุจยาน ทำให้เป็นที่ตั้ง ตั้งไว้เนือง ๆ สั่งสมแล้ว ปรารภเสมอดีแล้ว เธอพึงหวังอานิสงส์ ๑๐ ประการนี้ คือ
Aratiratisaho hoti, na ca taṁ arati sahati, uppannaṁ aratiṁ abhibhuyya viharati.
aratiṁ → aratiṁ abhibhuyya (bj, pts) | dasa → Si omits these two words. (pts note) | abhibhuyya → Si does not repeat this word. (pts note) | + → katame dasa (pts)๑. เป็นผู้อดกลั้นต่อความไม่ยินดีและความยินดีได้ ไม่ถูกความไม่ยินดี ครอบงำ ย่อมครอบงำความไม่ยินดีที่เกิดขึ้นแล้วได้
Bhayabheravasaho hoti, na ca taṁ bhayabheravaṁ sahati, uppannaṁ bhayabheravaṁ abhibhuyya viharati.
abhibhuyya → abhibhuyya abhibhuyya (bj, pts)๒. เป็นผู้อดกลั้นต่อภัยและความหวาดกลัวได้ ไม่ถูกภัยและความ หวาดกลัวครอบงำ ย่อมครอบงำภัยและความหวาดกลัวที่เกิดขึ้น แล้วได้
Khamo hoti sītassa uṇhassa jighacchāya pipāsāya ḍaṁsamakasavātātapasarīsapasamphassānaṁ duruttānaṁ durāgatānaṁ vacanapathānaṁ, uppannānaṁ sārīrikānaṁ vedanānaṁ dukkhānaṁ tibbānaṁ kharānaṁ kaṭukānaṁ asātānaṁ amanāpānaṁ pāṇaharānaṁ adhivāsakajātiko hoti.
ḍaṁsamakasavātātapasarīsapasamphassānaṁ → ḍaṁsamakasavātātapasiriṁsapasamphassānaṁ (bj, sya-all, pts) | tibbānaṁ → tippānaṁ (bj) | tibbānaṁ kharānaṁ → tippānaṁ (sya-all) | adhivāsakajātiko → adhivāsikajātiko (sya-all) | dukkhānaṁ tibbānaṁ → dukkhānan tippānaṁ (pts) | jighacchāya → Sky digh-; Si khigh-. (pts note) | kharānaṁ → Si omits. (pts note) | ḍaṁsamakasavātātapasarīsapasamphassānaṁ → ḍaṁsa makasa vātātapa siriṁsapasamphassānaṁ (th)๓. เป็นผู้อดทนต่อความหนาว ความร้อน ความหิว ความกระหาย ต่อการถูกเหลือบ ยุง ลม แดด และสัตว์เลื้อยคลานทั้งหลาย รบกวน ต่อถ้อยคำหยาบคายร้ายแรงต่าง ๆ เป็นผู้อดกลั้นเวทนา อันมีในร่างกายที่เกิดขึ้นแล้วเป็นทุกข์ กล้าแข็ง เผ็ดร้อน ไม่น่ายินดี ไม่น่าพอใจ พรากชีวิตได้
Catunnaṁ jhānānaṁ ābhicetasikānaṁ diṭṭhadhammasukhavihārānaṁ nikāmalābhī hoti akicchalābhī akasiralābhī.
akicchalābhī → akicchalābhī hoti (sya-all) | akasiralābhī → akasiralābhī hoti (sya-all) | ābhicetasikānaṁ → abhicetasikānaṁ (pts) | akasiralābhī → Si inserts hoti before and after this word, and inserts so at the beginning of the next sentence. (pts note)๔. เป็นผู้ได้ฌาน ๔ ซึ่งเป็นอาภิเจตสิก เป็นเครื่องอยู่เป็นสุขใน ปัจจุบัน เป็นผู้ได้ตามความปรารถนาโดยไม่ยาก โดยไม่ลำบาก
So anekavihitaṁ iddhividhaṁ paccānubhoti. Ekopi hutvā bahudhā hoti, bahudhāpi hutvā eko hoti, āvibhāvaṁ …pe… yāva brahmalokāpi kāyena vasaṁ vatteti.
paccānubhoti → paccanubhoti (bj, sya-all) | vasaṁ vatteti → saṁvatteti (sya-all) | so → (pts) | paccānubhoti ekopi → paccanubhoti eko pi (pts) | iddhividhaṁ → iddhividhiṁ (bj: syā) | abhijjamāne → abhijjamāno (bj: sīmu) | iddhividhaṁ → Si iddhividhiṁ here. (pts note) | āvibhāvaṁ → Si inserts pe and omits the following down to yāva b. 4 Sy caṅkamati. (pts note) | vatteti → Cf. Vol. II. p. 18. Sky here ca saṁvatteti; Si kāyena saṁvatteti. (pts note) | pe → spelled out in full (bjt, pts) | bahudhāpi → bahudhā pi (pts) | brahmalokāpi → brahmalokā pi (pts)๕. บรรลุวิธีแสดงฤทธิ์ได้หลายอย่าง คือ คนเดียวแสดงเป็นหลายคน ก็ได้ หลายคนแสดงเป็นคนเดียวก็ได้ แสดงให้ปรากฏ ฯลฯ ใช้ อำนาจทางกายไปจนถึงพรหมโลกก็ได้
Dibbāya sotadhātuyā visuddhāya atikkantamānusikāya ubho sadde suṇāti dibbe ca mānuse ca, ye dūre santike ca …pe….
dūre → dūre ca (pts) | atikkantamānusikāya → So even Si here. (pts note)๖. ได้ยินเสียง ๒ ชนิด คือ (๑) เสียงทิพย์ (๒) เสียงมนุษย์ ทั้งที่อยู่ไกลและอยู่ใกล้ ด้วยหูทิพย์อันบริสุทธิ์เหนือมนุษย์ ฯลฯ
Parasattānaṁ parapuggalānaṁ cetasā ceto paricca pajānāti.
cetasā → cetaso (sya-all)๗. กำหนดรู้ใจของสัตว์อื่นและบุคคลอื่น คือ
Sarāgaṁ vā cittaṁ ‘sarāgaṁ cittan’ti pajānāti,
cittanti → cittan ti (pts)จิตมีราคะก็รู้ชัดว่า ‘จิตมีราคะ’
vītarāgaṁ vā cittaṁ …pe…
vā → va (pts) | cittaṁ → Si here inserts pe, and continues as follows: Sadosaṁ vā cittaṁ. Vītadosaṁ vā cittam (&c.,&c.) . . . Avimuttaṁ vā cittaṁ Avimuttaṁ cittan ti pajānāti. (pts note) | + → vītarāgaṁ cittanti pajānāti (bjt) | + → vītarāgaṁ cittan ti pajānāti (pts)หรือจิตปราศจากราคะก็รู้ชัดว่า ‘จิตปราศจากราคะ’
sadosaṁ vā cittaṁ …
cittaṁ → cittaṁ sadosaṁ cittanti pajānāti (bj, pts)จิตมีโทสะ ...
vītadosaṁ vā cittaṁ …
cittaṁ → cittaṁ vītadosaṁ cittanti pajānāti (bj) | + → cittan it pajānāti (pts)หรือจิตปราศจากโทสะ ...
samohaṁ vā cittaṁ …
cittaṁ → cittaṁ samohaṁ cittanti pajānāti (bj, pts) | + → cittan ti pajānāti (pts)จิตมีโมหะ ...
vītamohaṁ vā cittaṁ …
cittaṁ → cittaṁ vītamohaṁ cittanti pajānāti (bj, pts) | + → cittanti pajānāti saṁkhittaṁ (bjt) | + → cittan ti pajānāti saṁkhittaṁ (pts)หรือจิตปราศจากโมหะ...
saṅkhittaṁ vā cittaṁ …
saṅkhittaṁ → saṁkhittaṁ (my, ms2005) | saṅkhittaṁ → saṁkhittaṁ cittanti pajānāti vikkhittaṁ (bjt) | saṅkhittaṁ → saṁkhittaṁ cittan ti pajānāti vikkhittaṁ (pts)จิตหดหู่ ...
vikkhittaṁ vā cittaṁ …
cittaṁ → cittaṁ vikkhittaṁ cittanti pajānāti (bj, pts) | + → cittan ti pajānāti (pts)หรือจิตฟุ้งซ่าน ...
mahaggataṁ vā cittaṁ …
cittaṁ → cittaṁ mahaggataṁ cittanti pajānāti (bj, pts) | + → cittan ti pajānāti (pts)จิตเป็นมหัคคตะ ...
amahaggataṁ vā cittaṁ …
cittaṁ → cittaṁ amahaggataṁ cittanti pajānāti (bj, pts) | + → cittan ti pajānāti sa-uttaraṁ (pts)หรือจิตไม่เป็นมหัคคตะ ...
sauttaraṁ vā cittaṁ …
cittaṁ → cittaṁ sauttaraṁ cittanti pajānāti (bj, pts) | sauttaraṁ → sa-uttaraṁ cittan ti pajānāti anuttaraṁ (pts)จิตมีจิตอื่นยิ่งกว่า ...
anuttaraṁ vā cittaṁ …
cittaṁ → cittaṁ anuttaraṁ cittanti pajānāti (bj, pts) | + → cittan ti pajānāti (pts) | cittaṁ → cittam (pts)หรือจิตไม่มีจิตอื่นยิ่งกว่า ...
samāhitaṁ vā cittaṁ …
cittaṁ → cittaṁ samāhitaṁ cittanti pajānāti (bj) | + → cittan ti pajānāti (pts)จิตเป็นสมาธิ ...
asamāhitaṁ vā cittaṁ …
cittaṁ → cittaṁ asamāhitaṁ cittanti pajānāti (bj) | asamāhitaṁ → asamāhitaṁ cittan ti pajānāti vimuttaṁ (pts)หรือจิตไม่เป็นสมาธิ ...
vimuttaṁ vā cittaṁ …
cittaṁ → cittaṁ vimuttaṁ cittanti pajānāti (bj) | vā cittaṁ → cittan ti pajānāti (pts)จิตหลุดพ้นก็รู้ชัดว่า ‘จิตหลุดพ้น’
avimuttaṁ vā cittaṁ ‘avimuttaṁ cittan’ti pajānāti.
cittanti → cittan ti (pts)หรือจิตไม่หลุดพ้นก็รู้ชัดว่า ‘จิตไม่หลุดพ้น’
So anekavihitaṁ pubbenivāsaṁ anussarati, seyyathidaṁ—ekampi jātiṁ dvepi jātiyo …pe… iti sākāraṁ sauddesaṁ anekavihitaṁ pubbenivāsaṁ anussarati.
so → (pts) | seyyathidaṁ → seyyathīdaṁ (th) | seyyathidaṁ ekampi jātiṁ dvepi → seyyathīdaṁ ekam pi jātim dve pi (pts) | sauddesaṁ → sa-uddesaṁ (pts)๘. ระลึกชาติก่อนได้หลายชาติ คือ ๑ ชาติบ้าง ๒ ชาติบ้าง ฯลฯ ย่อมระลึกชาติก่อนได้หลายชาติ พร้อมทั้งลักษณะทั่วไป และ ชีวประวัติอย่างนี้
Dibbena cakkhunā visuddhena atikkantamānusakena satte passati cavamāne upapajjamāne hīne paṇīte suvaṇṇe dubbaṇṇe, sugate duggate yathākammūpage satte pajānāti.
duggate → Si adds pe. (pts note)๙. เห็นหมู่สัตว์ผู้กำลังจุติ กำลังเกิด ทั้งชั้นต่ำและชั้นสูง งามและไม่งาม เกิดดีและเกิดไม่ดี ด้วยตาทิพย์อันบริสุทธิ์เหนือมนุษย์ ฯลฯ ย่อมรู้ชัดถึงหมู่สัตว์ผู้เป็นไปตามกรรม
Āsavānaṁ khayā anāsavaṁ cetovimuttiṁ paññāvimuttiṁ diṭṭheva dhamme sayaṁ abhiññā sacchikatvā upasampajja viharati.
viharati → viharatīti (sya-all) | diṭṭheva → diṭṭhe va (pts)๑๐. เพราะอาสวะสิ้นไป ย่อมทำให้แจ้งเจโตวิมุตติ ปัญญาวิมุตติ อันไม่มีอาสวะ ด้วยปัญญาอันยิ่งเอง เข้าถึงอยู่ในปัจจุบัน
Kāyagatāya, bhikkhave, satiyā āsevitāya bhāvitāya bahulīkatāya yānīkatāya vatthukatāya anuṭṭhitāya paricitāya susamāraddhāya ime dasānisaṁsā pāṭikaṅkhā”ti.
yānīkatāya → yānikatāya (pts) | das → Sky ekādas'. (pts note) | dasānisaṁsā pāṭikaṅkhāti → das ānisaṁsā pāṭikaṅkhā ti (pts)ภิกษุทั้งหลาย เมื่อกายคตาสติอันภิกษุปฏิบัติ เจริญ ทำให้มาก ทำให้เป็น ดุจยาน ทำให้เป็นที่ตั้ง ตั้งไว้เนือง ๆ สั่งสมแล้ว ปรารภเสมอดีแล้ว เธอพึงหวัง อานิสงส์ ๑๐ ประการนี้ได้”
Idamavoca bhagavā.
idamavoca → idam avoca (pts)พระผู้มีพระภาคได้ตรัสภาษิตนี้แล้ว
Attamanā te bhikkhū bhagavato bhāsitaṁ abhinandunti.
attamanā → attamana (pts) | abhinandunti → abhinandun ti (pts)ภิกษุเหล่านั้นมีใจยินดีต่างชื่นชมพระ ภาษิตของพระผู้มีพระภาค ดังนี้แล
Kāyagatāsatisuttaṁ niṭṭhitaṁ navamaṁ.
kāyagatāsatisuttaṁ niṭṭhitaṁ → kāyagatāsati suttaṁ (bjt)กายคตาสติสูตรที่ ๙ จบ