Gahaṭṭhavandanāsutta
Gahaṭṭhavandanāsutta → sakkanamassanasuttaṁ (bj); sakkanamassanasuttaṁ (1) (cck); paṭhamasakkanamassanasuttaṁ (sya1ed, sya2ed); sakka-namassana (1) (pts1ed)๑๘ ปฐมสักกนมัสสนสูตร
Sāvatthiyaṁ.
sāvatthiyaṁ → sāvatthīnidānaṁ (th)เรื่องเกิดขึ้นที่กรุงสาวัตถี
Tatra …pe… etadavoca:
+ → kho (pts) | etadavoca → etad avoca (pts)ณ ที่นั้น ฯลฯ พระผู้มีพระภาคได้ตรัสดังนี้ว่า
“bhūtapubbaṁ, bhikkhave, sakko devānamindo mātaliṁ saṅgāhakaṁ āmantesi:
devānamindo mātaliṁ saṅgāhakaṁ → devānam indo mātalisaṅgāhakam (pts) | bhūtapubbaṁ → bhūtapubbam (pts)“ภิกษุทั้งหลาย เรื่องเคยมี มาแล้ว ท้าวสักกะจอมเทพตรัสกับมาตลีสังคาหกเทพบุตรว่า
‘yojehi, samma mātali, sahassayuttaṁ ājaññarathaṁ. Uyyānabhūmiṁ gacchāma subhūmiṁ dassanāyā’ti.
sahassayuttaṁ ājaññarathaṁ → sahassayuttam ājaññaratham (pts) | dassanāyāti → dassanāyā ti (pts)‘สหายมาตลี ท่านจง จัดเตรียมรถซึ่งเทียมด้วยม้าอาชาไนย ๑,๐๐๐ ตัว เราจะไปยังพื้นที่อุทยานเพื่อชมภูมิภาค อันงดงาม’
‘Evaṁ, bhaddantavā’ti kho, bhikkhave, mātali saṅgāhako sakkassa devānamindassa paṭissutvā sahassayuttaṁ ājaññarathaṁ yojetvā sakkassa devānamindassa paṭivedesi:
bhadanta → S3 bhaddanta. (pts note) | paṭivedesi → S1 paṭivedayi; S3 -vedeyi. (pts note) | evaṁ bhaddantavāti → evam bhadanta vā ti (pts) | mātali saṅgāhako → mātali-saṅgāhako (pts) | devānamindassa → devānam indassa (pts) | sahassayuttaṁ → sahassayuttam (pts)มาตลีสังคาหกเทพบุตรทูลรับพระดำรัสแล้ว จัดเตรียมรถซึ่งเทียมด้วยม้า อาชาไนย ๑,๐๐๐ ตัว เสร็จแล้วกราบทูลแก่ท้าวสักกะจอมเทพว่า
‘yutto kho te, mārisa, sahassayutto ājaññaratho.‘ข้าแต่พระองค์ ผู้นิรทุกข์ รถซึ่งเทียมด้วยม้าอาชาไนย ๑,๐๐๐ ตัว สำหรับพระองค์จัดเตรียมไว้
Yassadāni kālaṁ maññasī’ti.
yassadāni → yassa dāni (my, bjt) | yassadāni kālaṁ maññasīti → yassa dāni kālam maññasī ti (pts)เสร็จแล้ว ขอพระองค์ทรงทราบกาลอันควรในบัดนี้เถิด’
Atha kho, bhikkhave, sakko devānamindo vejayantapāsādā orohanto añjaliṁ katvā sudaṁ puthuddisā namassati.
añjaliṁ katvā → pañjaliko (bj, pts1ed); pañjaliṁ katvā (mr) | añjaliṁ katvā → pañjaliko (pts) | pañjaliko → añjaliṁ katvā (bj: machasaṁ) | katvā → pañjaliko (cck: pī.); pañjaliṁ katvā (cck: ka.) | katvā → ba. evaṁ. yu. pañjaliko (sya-all note) | pañjaliko → B. pañjaliṁ katvā always. (pts note) | devānamindo → devānam indo (pts)ครั้งนั้น ท้าวสักกะจอมเทพขณะเสด็จลงจากเวชยันต์ปราสาท ทรงประนมมือนอบน้อมทิศใหญ่ทั้ง ๔ ด้วยดี
Atha kho, bhikkhave, mātali saṅgāhako sakkaṁ devānamindaṁ gāthāya ajjhabhāsi:
mātali saṅgāhako → mātalisaṅgāhako (bjt)ครั้งนั้น มาตลีสังคาหกเทพบุตรได้กราบทูลท้าว สักกะจอมเทพด้วยคาถาว่า พราหมณ์ทั้งหลายผู้จบไตรเพท
‘Taṁ namassanti tevijjā, sabbe bhummā ca khattiyā;
taṁ → tam (pts)กษัตริย์ทั้งหลาย ณ ภูมิภาคทั้งหมด ท้าวมหาราชทั้ง ๔ และทวยเทพผู้มียศชั้นไตรทศ Cattāro ca mahārājā, tidasā ca yasassino;ย่อมนอบน้อมพระองค์ ข้าแต่ท้าวสักกะ เมื่อเป็นเช่นนั้น Atha ko nāma so yakkho, yaṁ tvaṁ sakka namassasī’ti.
namassasīti → namassasīti sakko (bj) | tvaṁ → S1-3 tam. (pts note) | yaṁ → yam (pts) | sakka namassasīti → sakkanamassasīti (pts)พระองค์ทรงนอบน้อมท่านผู้ควรบูชาคนใด ท่านผู้ควรบูชาคนนั้น คือใครเล่า‘Maṁ namassanti tevijjā, sabbe bhummā ca khattiyā;
maṁ → yaṁ (sya-all) | + → sakko (bjt) khattiyā → khattiyāḍa (sya-all)ท้าวสักกะตรัสว่า พราหมณ์ทั้งหลายผู้จบไตรเภท Cattāro ca mahārājā, tidasā ca yasassino.กษัตริย์ทั้งหลาย ณ ภูมิภาคทั้งหมด ท้าวมหาราชทั้ง ๔Ahañca sīlasampanne, cirarattasamāhite;
ahañca → ahaṁ ca (pts)และทวยเทพผู้มียศชั้นชาวไตรทศ ย่อมนอบน้อมท่านผู้ใด Sammāpabbajite vande, brahmacariyaparāyane.
sammāpabbajite → sammā pabbajite (th, pts) brahmacariyaparāyane → S1 -sampanno -samadhīto -parāyano. (pts note)ซึ่งเป็นผู้สมบูรณ์ด้วยศีล มีจิตตั้งมั่นตลอดกาลนาน ผู้บวชแล้วโดยชอบYe gahaṭṭhā puññakarā, sīlavanto upāsakā;มีพรหมจรรย์เป็นเบื้องหน้า คฤหัสถ์เหล่าใดเป็นผู้ทำบุญ Dhammena dāraṁ posenti, te namassāmi mātalī’ti.
mātalīti → mātalīti mātali (bj)มีศีล เป็นอุบาสก เลี้ยงดูภรรยาโดยธรรม มาตลี เรานอบน้อมคฤหัสถ์และนักบวชเหล่านั้น‘Seṭṭhā hi kira lokasmiṁ, ye tvaṁ sakka namassasi;
+ → mātali (bjt)มาตลีสังคาหกเทพบุตรกราบทูลว่า ข้าแต่ท้าวสักกะ ได้ยินว่า พระองค์ทรงนอบน้อมบุคคลเหล่าใด Ahampi te namassāmi, ye namassasi vāsavā’ti.
ahampi → aham pi (pts) vāsavāti → vāsavāti therā (bj); vāsava (pts)บุคคลเหล่านั้นเป็นผู้ประเสริฐที่สุดในโลก ข้าแต่ท้าววาสวะ พระองค์ทรงนอบน้อมบุคคลเหล่าใด แม้ข้าพระองค์ก็ขอนอบน้อมบุคคลเหล่านั้นเหมือนกันIdaṁ vatvāna maghavā, devarājā sujampati;
+ → therā (bjt)ท้าวมฆวาสุชัมบดีเทวราช ผู้เป็นประมุข ครั้นตรัสดังนี้แล้ว Puthuddisā namassitvā, pamukho rathamāruhī”ti.
rathamāruhīti → ratham āruhīti (pts)ทรงนอบน้อมทิศทั้ง ๔ เสด็จขึ้นราชรถกลับไป” ปฐมสักกนมัสสนสูตรที่ ๘ จบ