Dubbaṇṇiyasutta๒๒ ทุพพัณณิยสูตร
Sāvatthiyaṁ jetavane.
sāvatthiyaṁ → sāvatthiyaṁ jetavane. tatra kho -pe- etadavoca (bj: machasaṁ)เรื่องเกิดขึ้นที่กรุงสาวัตถี
Tatra kho …pe… etadavoca:
etadavoca → etad avoca (pts)
“bhūtapubbaṁ, bhikkhave, aññataro yakkho dubbaṇṇo okoṭimako sakkassa devānamindassa āsane nisinno ahosi.
bhūtapubbaṁ → bhūtapubbam (pts) | devānamindassa → devānam indassa (pts)พระผู้มีพระภาคตรัสว่า “ภิกษุทั้งหลาย เรื่องเคยมีมาแล้ว ยักษ์ตนหนึ่งมี ผิวพรรณไม่งาม ต่ำเตี้ย นั่งอยู่บนที่ประทับของท้าวสักกะจอมเทพ
Tatra sudaṁ, bhikkhave, devā tāvatiṁsā ujjhāyanti khiyyanti vipācenti:
khiyyanti → khīyanti (bj, sya-all, pts) | tatra sudaṁ → tatrasudaṁ (pts)ได้ยินว่า ณ ที่นั้น พวกเทพชั้นดาวดึงส์พากันกล่าวโทษตำหนิติเตียนว่า
‘acchariyaṁ vata bho, abbhutaṁ vata bho.
abbhutaṁ → abbhūtaṁ (sya-all)‘ท่านผู้เจริญทั้งหลาย น่าอัศจรรย์จริง ไม่เคยปรากฏ
Ayaṁ yakkho dubbaṇṇo okoṭimako sakkassa devānamindassa āsane nisinno’ti.
nisinnoti → nisinno hoti (pts) | nisinnoti → nisinno hoti (bj: PTS) | devānamindassa → devānam indassa (pts)ยักษ์ตนนี้มีผิวพรรณไม่งาม ต่ำเตี้ย นั่งอยู่บน ที่ประทับของท้าวสักกะจอมเทพ’
Yathā yathā kho, bhikkhave, devā tāvatiṁsā ujjhāyanti khiyyanti vipācenti tathā tathā so yakkho abhirūpataro ceva hoti dassanīyataro ca pāsādikataro ca.
khiyyanti → khīyanti (bj, sya-all, pts) | dassanīyataro → S1-3 dassaṇeyyataro here and further on. (pts note) | ceva → c-eva (pts)พวกเทพชั้นดาวดึงส์กล่าวโทษตำหนิติเตียนด้วย ประการใด ๆ ยักษ์ตนนั้นกลับเป็นผู้มีรูปงาม ทั้งน่าดูน่าชม และน่าเลื่อมใสยิ่งขึ้นกว่าเดิม ด้วยประการนั้น ๆ
Atha kho, bhikkhave, devā tāvatiṁsā yena sakko devānamindo tenupasaṅkamiṁsu; upasaṅkamitvā sakkaṁ devānamindaṁ etadavocuṁ:
devānamindo tenupasaṅkamiṁsu → devānam indo ten-upasaṅkamiṁsu (pts) | devānamindaṁ etadavocuṁ → devānam indam etad avocuṁ (pts)ภิกษุทั้งหลาย ครั้งนั้น พวกเทพชั้นดาวดึงส์พากันเข้าไปเฝ้าท้าวสักกะจอม เทพถึงที่ประทับ ได้กราบทูลท้าวสักกะจอมเทพดังนี้ว่า
‘idha te, mārisa, aññataro yakkho dubbaṇṇo okoṭimako sakkassa devānamindassa āsane nisinno.
sakkassa devānamindassa → tumhākaṁ (bj, sya-all, pts) | tumhākaṁ → sakkassa devānamindassa (bj: machasaṁ) | sakkassa devānamindassa → tumhākam (pts)‘ข้าแต่พระองค์ผู้นิรทุกข์ ขอประทานวโรกาส ยักษ์ตนหนึ่งมีผิวพรรณไม่งาม ต่ำเตี้ย นั่งอยู่บนที่ประทับของ พระองค์
Tatra sudaṁ, mārisa, devā tāvatiṁsā ujjhāyanti khiyyanti vipācenti:
khiyyanti → khīyanti (bj, sya-all, pts) | sudaṁ → suḍam (pts)ได้ยินว่า ณ ที่นั้นพวกเทพชั้นดาวดึงส์พากันกล่าวโทษตำหนิติเตียนว่า
“acchariyaṁ vata bho, abbhutaṁ vata bho.
abbhutaṁ → abbhūtaṁ (sya-all)‘ท่านผู้เจริญทั้งหลาย น่าอัศจรรย์จริง ไม่เคยปรากฏ
Ayaṁ yakkho dubbaṇṇo okoṭimako sakkassa devānamindassa āsane nisinno”ti.
nisinnoti → nisinno ti (ms2005, pts) | okoṭimako → okoṭi mako (pts) | devānamindassa → devānam indassa (pts)ยักษ์ตนนี้มีผิวพรรณไม่งาม ต่ำเตี้ย นั่งอยู่บนที่ประทับของท้าวสักกะจอมเทพ’
Yathā yathā kho, mārisa, devā ujjhāyanti khiyyanti vipācenti tathā tathā so yakkho abhirūpataro ceva hoti dassanīyataro ca pāsādikataro cāti.
devā → devā tāvatiṁsā (bj, sya-all, pts) | khiyyanti → khīyanti (bj, sya-all, pts) | ceva → c-eva (pts) | cāti → cā ti (pts)ข้าแต่พระองค์ผู้นิรทุกข์ พวกเทพ ชั้นดาวดึงส์กล่าวโทษตำหนิติเตียนด้วยประการใด ๆ ยักษ์ตนนั้นกลับเป็นผู้มีรูปงาม ทั้งน่าชมและน่าเลื่อมใสยิ่งกว่าเดิม ด้วยประการนั้น ๆ ข้าแต่พระองค์ผู้นิรทุกข์
So hi nūna, mārisa, kodhabhakkho yakkho bhavissatī’ti.
mārisa → mārisā (bj) | bhavissatīti atha → bhavissatī ti atho (pts)ยักษ์ตนนั้นคงเป็นผู้มีความโกรธเป็นอาหารเป็นแน่ทีเดียวพระเจ้าข้า’
Atha kho, bhikkhave, sakko devānamindo yena so kodhabhakkho yakkho tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā ekaṁsaṁ uttarāsaṅgaṁ karitvā dakkhiṇajāṇumaṇḍalaṁ pathaviyaṁ nihantvā yena so kodhabhakkho yakkho tenañjaliṁ paṇāmetvā tikkhattuṁ nāmaṁ sāveti:
pathaviyaṁ → paṭhaviyaṁ (bj) | dakkhiṇajāṇumaṇḍalaṁ pathaviyaṁ nihantvā → dakkhiṇajānumaṇḍalaṁ paṭhaviyaṁ nihatvā (sya-all) | nāmaṁ sāveti → nāmam sāvesi (pts) | pathaviyaṁ → S1-3 puthaviyaṁ. (pts note) | sāvesi → S1 B. sāveti. (pts note) | Sakko-haṁ → B. sakkāhaṁ. (pts note) | ti → S1-3 omit ti. (pts note) | tenañjaliṁ paṇāmetvā → tenañjalimpaṇāmetvā (th) | atha → atho (pts) | devānamindo → devānam indo (pts) | tenupasaṅkami → ten-upasaṅkami (pts) | ekaṁsaṁ uttarāsaṅgaṁ → ekaṁsam uttarāsaṅgam (pts) | dakkhiṇajāṇumaṇḍalaṁ → dakkhiṇajāṇumaṇḍalam (pts) | tenañjaliṁ → tenañjalim (pts) | + → nāmam sāvesi sakkohaṁ mārisa devānam indo sakko-haṁ mārisa devānam indo ti yathā yathā kho bhikkhave sakko devānam indo (pts)ภิกษุทั้งหลาย ครั้งนั้น ท้าวสักกะจอมเทพ เสด็จเข้าไปหายักษ์ผู้มีความโกรธ เป็นอาหารนั้นจนถึงที่อยู่แล้วประนมมือไปทางที่ยักษ์ตนนั้นอยู่ ประกาศพระนาม ๓ ครั้งว่า
‘sakkohaṁ, mārisa, devānamindo, sakkohaṁ, mārisa, devānamindo’ti.
sakkohaṁ → sakvāhaṁ (sya-all) | sakko’haṁ → sāceti (bj: sīmu, machasaṁ, syā) | sakko’haṁ → sakkāhaṁ (bj: syā)‘ท่านผู้นิรทุกข์ เราคือท้าวสักกะจอมเทพ ... ท่านผู้นิรทุกข์ เราคือท้าวสักกะ
Yathā yathā kho, bhikkhave, sakko devānamindo nāmaṁ sāvesi tathā tathā so yakkho dubbaṇṇataro ceva ahosi okoṭimakataro ca.
sāvesi → sāveti (bj, sya-all, pts) | ceva → c-eva (pts)จอมเทพ ... ภิกษุทั้งหลาย ท้าวสักกะจอมเทพทรงประกาศพระนามด้วยประการใด ๆ ยักษ์ตนนั้นกลับมีผิวพรรณไม่งามและต่ำเตี้ยยิ่งกว่าเดิม ยักษ์ตนนั้นเป็นผู้มีผิวพรรณ
Dubbaṇṇataro ceva hutvā okoṭimakataro ca tatthevantaradhāyīti.
tatthevantaradhāyīti → tatthevantaradhāyi (sya-all) | ceva → c-eva (pts) | tatthevantaradhāyīti → tatth-ev-antaradhāyī ti (pts)ไม่งาม และต่ำเตี้ยยิ่งกว่าเดิมแล้วได้หายตัวไป ณ ที่นั้นเอง’
Atha kho, bhikkhave, sakko devānamindo sake āsane nisīditvā deve tāvatiṁse anunayamāno tāyaṁ velāyaṁ imā gāthāyo abhāsi:
devānamindo → devānam indo (pts)ครั้งนั้น ท้าวสักกะจอมเทพประทับนั่งบนที่ประทับของพระองค์แล้ว เมื่อจะ ทรงทำให้พวกเทพชั้นดาวดึงส์ยินดี จึงตรัสคาถาเหล่านี้ในเวลานั้นว่า
‘Na sūpahatacittomhi, nāvattena suvānayo;
sūpahata-citto-mhi → S1-3 -sūpāhata-. (pts note) nāvattena → nāvaṭṭena (sya-all, pts) | nāvattena → nāvaṭṭena (bj: syā, PTS)เราเป็นผู้มีจิตไม่ถูกโทสะกระทบกระทั่ง เป็นผู้ที่ใคร ๆ จะชักนำไปไม่ได้ง่าย Na vo cirāhaṁ kujjhāmi, kodho mayi nāvatiṭṭhati.เราไม่โกรธใครมานานแล้ว ความโกรธไม่ฝังอยู่ในใจเราKuddhāhaṁ na pharusaṁ brūmi, na ca dhammāni kittaye;
kuddhāhaṁ na → kuddhohaṁ (bj) | kuddho’haṁ → kuddhāhaṁ na pharusaṁ brūmi (bj: machasaṁ, syā, PTS) | kuddhāhaṁ → kuddhāham (pts) | pharusaṁ → pharusam (pts)ถึงเราโกรธก็ไม่กล่าวคำหยาบ และคำไม่ชอบเป็นอันขาด Sanniggaṇhāmi attānaṁ, sampassaṁ atthamattano’”ti.
sanniggaṇhāmi → S1-3 na ca mānakkaye santiṁ gaṇhāmi. (pts note) atthamattanoti → attham attano ti (pts)เราเห็นประโยชน์ตน จึงบังคับตนได้” ทุพพัณณิยสูตรที่ ๒ จบ