Dhajaggasutta๓ ธชัคคสูตร
Sāvatthiyaṁ.
sāvatthiyaṁ → sāvatthiyaṁ viharati jetavane anāthapiṇḍikassa ārāme (bj, sya-all, pts) | + → ekaṁ samayaṁ bhagavā (bjt, th)ข้าพเจ้าได้สดับมาอย่างนี้
Tatra kho bhagavā bhikkhū āmantesi:สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ พระเชตวัน อารามของอนาถบิณฑิกเศรษฐี
“bhikkhavo”ti.
bhikkhavoti → bhikkhavo ti (pts)เขตกรุงสาวัตถี ณ ที่นั้น
“Bhadante”ti te bhikkhū bhagavato paccassosuṁ.
bhadanteti → bhadante ti (pts)พระผู้มีพระภาครับสั่งเรียกภิกษุทั้งหลายมาตรัสว่า "ภิกษุทั้งหลาย" ภิกษุเหล่านั้นทูลรับสนองพระดำรัสแล้ว
Bhagavā etadavoca:
etadavoca → etad avoca (pts)พระผู้มีพระภาคจึงได้ ตรัสเรื่องนี้ว่า
“Bhūtapubbaṁ, bhikkhave, devāsurasaṅgāmo samupabyūḷho ahosi.
samupabyūḷho → samupabbūḷho (bj, pts) | samupabbūḷho → B. samuppabyūḷho always. (pts note) | bhūtapubbaṁ → bhūtapubbam (pts)“ภิกษุทั้งหลาย เรื่องเคยมีมาแล้ว สงครามระหว่างเทพกับอสูรประชิดกัน
Atha kho, bhikkhave, sakko devānamindo deve tāvatiṁse āmantesi:
devānamindo → devānam indo (pts)ครั้งนั้น ท้าวสักกะจอมเทพรับสั่งกับเทพชั้นดาวดึงส์ว่า
‘Sace, mārisā, devānaṁ saṅgāmagatānaṁ uppajjeyya bhayaṁ vā chambhitattaṁ vā lomahaṁso vā, mameva tasmiṁ samaye dhajaggaṁ ullokeyyātha.
sace → sa ce (pts) | devānaṁ saṅgāmagatānaṁ → devānam saṅgāmagatānam (pts) | mameva → mam-eva (pts) | dhajaggaṁ → dhajaggam (pts)‘ท่านผู้นิรทุกข์ทั้งหลาย ถ้าความกลัว ความหวาดสะดุ้ง หรือความขนพอง สยองเกล้า จะพึงเกิดขึ้นแก่พวกเทพผู้ไปในสงคราม สมัยนั้น พวกท่านพึงแลดูยอด ธงของเรา
Mamañhi vo dhajaggaṁ ullokayataṁ yaṁ bhavissati bhayaṁ vā chambhitattaṁ vā lomahaṁso vā, so pahīyissati.
chambhitattaṁ → chambhitatthaṁ (pts) | mamañhi → mamaṁ hi (bjt) | yaṁ bhavissati → yambhavissati (th) | mamañhi → mamaṁhi (pts) | yaṁ → yam (pts)เพราะว่า เมื่อพวกท่านแลดูยอดธงของเราอยู่ ความกลัว ความหวาด สะดุ้ง หรือความขนพองสยองเกล้าที่จักเกิดขึ้นก็จักหายไป
No ce me dhajaggaṁ ullokeyyātha, atha pajāpatissa devarājassa dhajaggaṁ ullokeyyātha.
dhajaggaṁ → dhajaggam (pts)ถ้าพวกท่านไม่แลดูยอดธงของเรา ทีนั้น พวกท่านพึงแลดูยอดธงของท้าว ปชาบดีเทวราชเถิด เพราะว่า
Pajāpatissa hi vo devarājassa dhajaggaṁ ullokayataṁ yaṁ bhavissati bhayaṁ vā chambhitattaṁ vā lomahaṁso vā, so pahīyissati.
yaṁ bhavissati → yambhavissati (th) | dhajaggaṁ → dhajaggam (pts) | yaṁ → yam (pts) | chambhitattaṁ → chambhitattam (pts)เมื่อพวกท่านแลดูยอดธงของท้าวปชาบดีเทวราชอยู่ ความกลัว ความหวาดสะดุ้ง หรือความขนพองสยองเกล้าที่จักเกิดขึ้นก็จักหายไป
No ce pajāpatissa devarājassa dhajaggaṁ ullokeyyātha, atha varuṇassa devarājassa dhajaggaṁ ullokeyyātha.
dhajaggaṁ → dhajaggam (pts)ถ้าพวกท่านไม่แลดูยอดธงของท้าวปชาบดีเทวราช ทีนั้น พวกท่านก็พึงแลดู ยอดธงของท้าววรุณเทวราชเถิด เพราะว่า
Varuṇassa hi vo devarājassa dhajaggaṁ ullokayataṁ yaṁ bhavissati bhayaṁ vā chambhitattaṁ vā lomahaṁso vā, so pahīyissati.
yaṁ bhavissati → yambhavissati (th) | dhajaggaṁ → dhajaggam (pts)เมื่อพวกท่านแลดูยอดธงของท้าววรุณเทวราชอยู่ ความกลัว ความหวาดสะดุ้ง หรือความขนพองสยองเกล้าที่จักเกิดขึ้น ก็จักหายไป
No ce varuṇassa devarājassa dhajaggaṁ ullokeyyātha, atha īsānassa devarājassa dhajaggaṁ ullokeyyātha.
dhajaggaṁ → dhajaggam (pts)ถ้าพวกท่านไม่แลดูยอดธงของท้าววรุณเทวราช ทีนั้น พวกท่านพึงแลดู ยอดธงของท้าวอีสานเทวราชเถิด เพราะว่า
Īsānassa hi vo devarājassa dhajaggaṁ ullokayataṁ yaṁ bhavissati bhayaṁ vā chambhitattaṁ vā lomahaṁso vā, so pahīyissatī’ti.
pahīyissatīti → pahīyissati (bj) | yaṁ bhavissati → yambhavissati (th) | yaṁ → yam (pts) | chambhitattaṁ → chambhitattam (pts)เมื่อพวกท่านแลดูยอดธงของท้าวอีสานเทวราชอยู่ ความกลัว ความหวาดสะดุ้ง หรือความขนพองสยองเกล้า ที่จักเกิดขึ้นก็จักหายไป
Taṁ kho pana, bhikkhave, sakkassa vā devānamindassa dhajaggaṁ ullokayataṁ, pajāpatissa vā devarājassa dhajaggaṁ ullokayataṁ, varuṇassa vā devarājassa dhajaggaṁ ullokayataṁ, īsānassa vā devarājassa dhajaggaṁ ullokayataṁ yaṁ bhavissati bhayaṁ vā chambhitattaṁ vā lomahaṁso vā, so pahīyethāpi nopi pahīyetha.
nopi pahīyetha → no pahīyetha (mr) | pahīyetha → no pahīyetha (cck: ka.) | pi → S3 B. omit pi. (pts note) | yaṁ bhavissati → yambhavissati (th) | devānamindassa dhajaggaṁ ullokayataṁ → devānam indassa dhajaggam ullokayatam (pts) | dhajaggaṁ → dhajaggam (pts) | dhajaggaṁ ullokayataṁ → dhajaggam ullokayatam (pts) | pahīyethāpi nopi → pahīyethā pi no pi (pts)เมื่อพวกเทพแลดูยอดธงของท้าวสักกะจอมเทพก็ดี แลดูยอดธงของท้าวปชาบดีเทวราชก็ดี แลดูยอดธงของท้าววรุณเทวราชก็ดี แลดูยอดธงของท้าวอีสานเทวราชก็ดี ความกลัว ความหวาดสะดุ้ง หรือความขนพองสยองเกล้า ที่จักเกิดขึ้น พึงหายไปบ้าง ไม่หายไปบ้าง
Taṁ kissa hetu?
taṁ → tam (pts)ข้อนั้นเพราะเหตุไร
Sakko hi, bhikkhave, devānamindo avītarāgo avītadoso avītamoho bhīru chambhī utrāsī palāyīti.
bhīrucchambhī → bhīruchamhi (bj: PTS, syā, machasaṁ) | devānamindo → devānam indo (pts)เพราะว่า ท้าวสักกะจอมเทพยังไม่ปราศจากราคะ ไม่ปราศจากโทสะ ไม่ปราศจากโมหะ เป็นผู้มีความกลัว มีความหวาดสะดุ้ง หนีไปอยู่
Ahañca kho, bhikkhave, evaṁ vadāmi:
ahañca → ahaṁ ca (bjt, pts)ภิกษุทั้งหลาย ส่วนเรากล่าวอย่างนี้ว่า
‘sace tumhākaṁ, bhikkhave, araññagatānaṁ vā rukkhamūlagatānaṁ vā suññāgāragatānaṁ vā uppajjeyya bhayaṁ vā chambhitattaṁ vā lomahaṁso vā, mameva tasmiṁ samaye anussareyyātha:
sace tumhākaṁ → sa ce tumhākam (pts) | araññagatānaṁ → araññagatānam (pts) | suññāgāragatānaṁ → suññāgāragatānam (pts) | mameva → mam eva (pts)‘ภิกษุทั้งหลาย หากว่าความกลัว ความหวาดสะดุ้ง หรือความขนพองสยองเกล้า พึงบังเกิดแก่พวกเธอผู้อยู่ในป่า อยู่ที่โคนไม้ หรืออยู่ในเรือนว่าง ทีนั้น พวกเธอพึงระลึกถึงเราเนือง ๆ เท่านั้นว่า
“itipi so bhagavā arahaṁ sammāsambuddho vijjācaraṇasampanno sugato lokavidū anuttaro purisadammasārathi satthā devamanussānaṁ buddho bhagavā”ti.
bhagavāti → bhagavā ti (ms2005) | itipi → iti pi (pts) | devamanussānaṁ → devamanussānam (pts) | bhagavāti → bhagavā ti mamaṁ (pts)‘แม้เพราะเหตุนี้ พระผู้มีพระภาคพระองค์นั้นเป็นพระอรหันต์ ตรัสรู้ด้วย พระองค์เองโดยชอบ เพียบพร้อมด้วยวิชชาและจรณะ เสด็จไปดี รู้แจ้งโลก เป็นสารถีฝึกผู้ควรฝึกได้อย่างยอดเยี่ยม เป็นศาสดาของเทวดาและมนุษย์ทั้งหลาย เป็นพระพุทธเจ้า
Mamañhi vo, bhikkhave, anussarataṁ yaṁ bhavissati bhayaṁ vā chambhitattaṁ vā lomahaṁso vā, so pahīyissati.
mamañhi → mamaṁ hi (bjt, th) | bhikkhave → bhikkhaveṛ (th) | yaṁ bhavissati → yambhavissati (th) | mamañhi → hi (pts) | yaṁ → yam (pts) | bhayaṁ → bhayam (pts)เป็นพระผู้มีพระภาค ภิกษุทั้งหลาย เพราะว่า เมื่อพวกเธอระลึก ถึงเราเนือง ๆ อยู่ ความกลัว ความหวาดสะดุ้ง หรือความขนพองสยองเกล้า ที่จักเกิดขึ้นก็จักหายไป
No ce maṁ anussareyyātha, atha dhammaṁ anussareyyātha:
maṁ → dhammam (pts) | dhammaṁ → saṅgham (pts) | maṁ → mam (pts)ถ้าพวกเธอไม่ระลึกถึงเราเนือง ๆ ทีนั้น พวกเธอพึงระลึกถึงพระธรรมเนือง ๆ
“svākkhāto bhagavatā dhammo sandiṭṭhiko akāliko ehipassiko opaneyyiko paccattaṁ veditabbo viññūhī”ti.
opaneyyiko → opanayiko (bj, sya-all) | opanayiko → opaneyiko (bj: machasaṁ) | viññūhīti → viññūhī ti (ms2005) | svākkhāto → svākhyāto (pts)ว่าพระธรรมอันพระผู้มีพระภาคตรัสไว้ดีแล้ว ผู้ปฏิบัติจะพึงเห็นชัดด้วยตนเอง ไม่ประกอบด้วยกาล ควรเรียกให้มาดู ควรน้อมเข้ามาในตน อันวิญญูชนพึงรู้ เฉพาะตน
Dhammañhi vo, bhikkhave, anussarataṁ yaṁ bhavissati bhayaṁ vā chambhitattaṁ vā lomahaṁso vā, so pahīyissati.
dhammañhi → dhammaṁ hi (bjt, th, pts) | yaṁ bhavissati → yambhavissati (th) | yaṁ → yam (pts)ภิกษุทั้งหลาย เพราะว่า เมื่อพวกเธอระลึกถึงพระธรรมอยู่เนือง ๆ ความกลัว ความหวาดสะดุ้ง หรือความขนพองสยองเกล้าที่จักเกิดขึ้นก็จักหายไป
No ce dhammaṁ anussareyyātha, atha saṅghaṁ anussareyyātha:
saṅghaṁ → saṁghaṁ (ms2005) | dhammaṁ → dhammam (pts) | saṅghaṁ → saṅgham (pts)ถ้าพวกเธอไม่ระลึกถึงพระธรรมเนือง ๆ ทีนั้น พวกเธอพึงระลึกถึงพระสงฆ์
“suppaṭipanno bhagavato sāvakasaṅgho ujuppaṭipanno bhagavato sāvakasaṅgho ñāyappaṭipanno bhagavato sāvakasaṅgho sāmīcippaṭipanno bhagavato sāvakasaṅgho, yadidaṁ cattāri purisayugāni aṭṭha purisapuggalā esa bhagavato sāvakasaṅgho, āhuneyyo pāhuneyyo dakkhiṇeyyo añjalikaraṇīyo anuttaraṁ puññakkhettaṁ lokassā”ti.
sāmīcippaṭipanno → sāmīcipaṭipaṇṇo (pts) | sāmīcipaṭipaṇṇo → B. -ppaṭipanno always. (pts note) | suppaṭipanno → supaṭipanno (bjt, th) | ujuppaṭipanno → ujupaṭipanno (bjt, th) | ñāyappaṭipanno → ñāyapaṭipanno (bjt, th) | sāmīcippaṭipanno → sāmīcipaṭipanno (bjt, th) | aṭṭha purisapuggalā → aṭṭhapurisa puggalā (bjt) | sāvakasaṅgho → sāvakasaṁgho (ms2005) | lokassāti → lokassā ti (ms2005) | suppaṭipanno → supaṭipaṇṇo (pts) | sāvakasaṅgho ujuppaṭipanno → sāvaka-saṅgho ujupaṭipanno (pts) | sāvakasaṅgho ñāyappaṭipanno → sāvaka-saṅgho ñāyapaṭipanno (pts) | sāvakasaṅgho sāmīcippaṭipanno → sāvaka-saṅgho sāmīcipaṭipaṇṇo (pts) | yadidaṁ → yad idam (pts) | purisapuggalā → purisa-puggalā (pts) | anuttaraṁ puññakkhettaṁ lokassāti → anuttaram puññakkhettam lokassā ti saṅghaṁ (pts)เนือง ๆ ว่า พระสงฆ์สาวกของพระผู้มีพระภาค เป็นผู้ปฏิบัติดี ปฏิบัติตรง ปฏิบัติ ถูกทาง ปฏิบัติสมควร ได้แก่ อริยบุคคล ๔ คู่ คือ ๘ บุคคล พระสงฆ์สาวกของ พระผู้มีพระภาคนี้ เป็นผู้ควรแก่ของที่เขานำมาถวาย ควรแก่ของต้อนรับ ควรแก่ ทักษิณา ควรแก่การทำอัญชลี เป็นนาบุญอันยอดเยี่ยมของโลก เพราะว่า
Saṅghañhi vo, bhikkhave, anussarataṁ yaṁ bhavissati bhayaṁ vā chambhitattaṁ vā lomahaṁso vā, so pahīyissati.
saṅghañhi → saṅghaṁ hi (bjt, th) | yaṁ bhavissati → yambhavissati (th) | saṅghañhi → saṁghañhi (ms2005) | saṅghañhi → hi (pts) | yaṁ → yam (pts)เมื่อพวก เธอระลึกถึงพระสงฆ์อยู่เนือง ๆ ความกลัว ความหวาดสะดุ้ง หรือความขนพอง สยองเกล้าที่จักเกิดขึ้นก็จักหายไป
Taṁ kissa hetu?ข้อนั้นเพราะเหตุไร
Tathāgato hi, bhikkhave, arahaṁ sammāsambuddho vītarāgo vītadoso vītamoho abhīru acchambhī anutrāsī apalāyī’”ti.
anutrāsī → anuttarāsī (sya-all) | apalāyīti → apalāyī ti (pts)เพราะว่า พระตถาคตอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้า เป็นผู้ปราศจากราคะ ปราศจาก โทสะ ปราศจากโมหะ เป็นผู้ไม่มีความกลัว ไม่หวาดเสียว ไม่สะดุ้ง ไม่หนีไป”
Idamavoca bhagavā.
idamavoca → idam avoca (pts)พระผู้มีพระภาคผู้สุคตศาสดาได้ตรัสเวยยากรณภาษิตนี้แล้ว จึงได้ตรัสคาถา ประพันธ์ต่อไปอีกว่า
Idaṁ vatvāna sugato athāparaṁ etadavoca satthā:
athāparaṁ etadavoca → athāparam etad avoca (pts)ภิกษุทั้งหลาย เธอทั้งหลายอยู่ในป่าก็ดี อยู่ที่โคนไม้ก็ดี อยู่ในเรือนว่างก็ดี
“Araññe rukkhamūle vā, suññāgāreva bhikkhavo;
suññāgāreva → suññāgāre vā (pts) | suññāgāreva → vā (bj: PTS) | vā → S1-3 va. (pts note)พึงระลึกถึงพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเถิด ความกลัวไม่พึงมีแก่เธอทั้งหลาย Anussaretha sambuddhaṁ, bhayaṁ tumhāka no siyā.
Anussaretha → anussareyyātha (mr) | Anussaretha → anussareyyātha (ka.) padasiddhi pana cintetabbā (cck note) | anussaretha → B. anussareyyātha. (pts note) tumhāka → tumhākaṁ (pts) | tumhāka → tumhākaṁ (bj: PTS) | tumhākaṁ → S1-3 tumhāka. (pts note)ถ้าเธอทั้งหลายไม่ระลึกถึงพระพุทธเจ้า ผู้เจริญที่สุดในโลก ผู้องอาจกว่านรชนNo ce buddhaṁ sareyyātha, lokajeṭṭhaṁ narāsabhaṁ;
lokajeṭṭhaṁ → lokajeṭṭham (pts)ทีนั้น เธอทั้งหลายพึงระลึกถึงพระธรรม ซึ่งเป็นเหตุนำออกจากทุกข์ Atha dhammaṁ sareyyātha, niyyānikaṁ sudesitaṁ.ที่พระพุทธเจ้าทรงแสดงไว้ดีแล้ว ถ้าเธอทั้งหลายไม่ระลึกถึงพระธรรมNo ce dhammaṁ sareyyātha, niyyānikaṁ sudesitaṁ;ซึ่งเป็นเหตุนำออกจากทุกข์ ที่พระพุทธเจ้าทรงแสดงไว้ดีแล้ว Atha saṅghaṁ sareyyātha, puññakkhettaṁ anuttaraṁ.
saṅghaṁ → saṁghaṁ (ms2005) puññakkhettam → B. puññakhettam here and above. (pts note)ทีนั้น เธอทั้งหลายพึงระลึกถึงพระสงฆ์ ผู้เป็นนาบุญ ไม่มีนาบุญอื่นยิ่งกว่าEvaṁ buddhaṁ sarantānaṁ, dhammaṁ saṅghañca bhikkhavo;
evaṁ buddhaṁ → evam buddham (pts) saṅghañca → saṁghañca (ms2005) | saṅghañca → saṅghañ ca (pts)ภิกษุทั้งหลาย เมื่อเธอทั้งหลายระลึกถึง พระพุทธเจ้า พระธรรม และพระสงฆ์อยู่ Bhayaṁ vā chambhitattaṁ vā, lomahaṁso na hessatī”ti.
ti → B. omits ti. (pts note) | hessatīti → hessatī ti sāvatthiyam jetavane bhagavā etad avoca (pts)ความกลัวก็ดี ความหวาดสะดุ้งก็ดี ความขนพองสยองเกล้าก็ดี จักไม่มีเลย ธชัคคสูตรที่ ๓ จบ