KulāvakasuttaBird Nests
Sāvatthiyaṁ.
sāvatthiyaṁ → sāvatthīnidānaṁ (sya-all) | sāvatthiyaṁ bhūtapubbaṁ → bhūtapubbam (pts)At Sāvatthī.
“Bhūtapubbaṁ, bhikkhave, devāsurasaṅgāmo samupabyūḷho ahosi.
samupabyūḷho → samupabbūḷho (bj, pts) | bhūtapubbaṁ → bhūtapubbam (pts)“Once upon a time, mendicants, a battle was fought between the gods and the titans.
Tasmiṁ kho pana, bhikkhave, saṅgāme asurā jiniṁsu, devā parājiniṁsu.
parājiniṁsu → parājiṁsu (bj, pts) | parājiṁsu → S1-3 -parājiniṁsu. (pts note)In that battle the titans won and the gods lost.
Parājitā ca kho, bhikkhave, devā apāyaṁsveva uttarenamukhā, abhiyaṁsveva ne asurā.
ca → (pts) | ca → ‘ca’ ithi natthi (bj: PTS) | kho → S1-3 ca. (pts note) | apāyaṁsveva → S1 apāyaṁsve; S3 apāyaṁseva; B. abhiyaṁsveva. (pts note) | uttarena → S3 repeats uttarena. (pts note) | ne → S1-3 abhisevava; omitting ne. (pts note) | uttarenamukhā → uttarena mukhā (bjt, th, pts)Defeated, the gods fled north with the titans in pursuit.
Atha kho, bhikkhave, sakko devānamindo mātali saṅgāhakaṁ gāthāya ajjhabhāsi:
mātali saṅgāhakaṁ → mātalīsaṅgāhakaṁ (bj) | mātali → mātaliṁ (sya-all) | devānamindo mātali saṅgāhakaṁ → devānam indo mātalisaṅgāhakaṁ (pts)Then Sakka, lord of gods, addressed his chariot handler Mātali in verse:
‘Kulāvakā mātali simbalismiṁ, īsāmukhena parivajjayassu;‘Mātali, don’t ram the bird nests in the Red Silk-Cotton Woods with your draft-pole. Kāmaṁ cajāma asuresu pāṇaṁ, māyime dijā vikulāvakā ahesun’ti.
vikulāvakā → vikulāvā (sya-all, km, mr) | vikulāvakā → cikulā vā (bj: syā) | vikulāvakā → vikulāvā (cck: syā. kaṁ. ka.) | vikulāvakā → B. vikulāvā, and so also at Jātaka I. 203. Comp. Dhp. p. 194. (pts note) | māyime → mā yime (th, pts) | ahesunti → ahesun ti (pts)I’d rather give up our lives to the titans than deprive these birds of their nests.’
‘Evaṁ, bhaddantavā’ti kho, bhikkhave, mātali saṅgāhako sakkassa devānamindassa paṭissutvā sahassayuttaṁ ājaññarathaṁ paccudāvattesi.
bhadanta → S1 bhaddanta. (pts note) | evaṁ bhaddantavāti → evam bhadanta vā ti (pts) | devānamindassa → devānam indassa (pts) | sahassayuttaṁ ājaññarathaṁ → sahassayuttam ājaññaratham (pts)‘Yes, lord,’ replied Mātali. And he turned the chariot back around, with its team of a thousand thoroughbreds.
Atha kho, bhikkhave, asurānaṁ etadahosi:
asurānaṁ etadahosi → asurānam etad ahosi (pts)Then the titans thought,
‘paccudāvatto kho dāni sakkassa devānamindassa sahassayutto ājaññaratho.
kho dāni → khodāni (th) | devānamindassa → devānam indassa (pts)‘Now Sakka’s chariot has turned back.
Dutiyampi kho devā asurehi saṅgāmessantī’ti bhītā asurapurameva pāvisiṁsu.
saṅgāmessantīti → saṅgāmessantīti asurā (sya-all) | eva → B. yeva. (pts note) | pāvisiṁsu → S1-3 pavisimsu. (pts note) | dutiyampi → dutiyam pi (pts) | saṅgāmessantīti → saṅgāmessantī ti (pts) | asurapurameva → asurapuram eva (pts)The titans will have to fight the gods a second time!’ Terrified, they retreated right away to the citadel of the titans.
Iti kho, bhikkhave, sakkassa devānamindassa dhammena jayo ahosī”ti.
dhammena → dhammeneva (bj, sya-all) | ahosīti → ahosi (bj); ahosī ti sāvatthi (pts) | devānamindassa dhammena → devānam indassa dhammeneva (pts) | jayo → B. dhammajayo. (pts note)And that’s how Sakka came to win victory by principle.”