Kaccānagottasutta
Kaccānagottasutta → kaccāyanagotto (pts1ed, pts2ed)๑๕ กัจจานโคตตสูตร
Sāvatthiyaṁ viharati.
viharati → (bj)พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ... เขตกรุงสาวัตถี
Atha kho āyasmā kaccānagotto yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṁ abhivādetvā ekamantaṁ nisīdi. Ekamantaṁ nisinno kho āyasmā kaccānagotto bhagavantaṁ etadavoca:
kaccānagotto → kaccāyanagotto (pts) | ekamantaṁ → ekam antām (pts) | kaccānagotto bhagavantaṁ etadavoca → kaccāyanagotto bhagavantam etad avoca (pts) | Kaccāyanagotto → B kaccāna always (pts note) | ekamantaṁ → ekam antam (pts)ครั้งนั้น ท่านพระกัจจานโคตรเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ถวาย อภิวาทแล้วนั่ง ณ ที่สมควร ได้ทูลถามพระผู้มีพระภาคดังนี้ว่า
“‘sammādiṭṭhi sammādiṭṭhī’ti, bhante, vuccati.
sammādiṭṭhīti → sammādiṭṭhiti (bj)“ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ที่พระองค์ตรัสว่า ‘สัมมาทิฏฐิ สัมมาทิฏฐิ’ นี้
Kittāvatā nu kho, bhante, sammādiṭṭhi hotī”ti?ด้วยเหตุ เพียงเท่าไรหนอจึงเรียกว่าสัมมาทิฏฐิ”
“Dvayanissito khvāyaṁ, kaccāna, loko yebhuyyena—atthitañceva natthitañca.
dvayanissito khvāyaṁ → dvayaṁnissito khoyaṁ (bj) | khvāyaṁ → khoyaṁ (sya-all) | kaccāna → kaccāyana (pts) | dvayaṁnissito → dvaya (bj: machasaṁ, syā) | Dvayanissito → S1-3 dvayaṁ- (pts note) | khvāyaṁ → S1-3 kho yaṁ and further on (pts note) | atthitañceva natthitañca → atthitañ ceva natthitañ ca (pts)“กัจจานะ โดยมากโลกนี้อาศัยที่สุด ๒ อย่าง คือ (๑) ความมี (๒) ความไม่มี
Lokasamudayaṁ kho, kaccāna, yathābhūtaṁ sammappaññāya passato yā loke natthitā sā na hoti.
lokasamudayaṁ → lokasamudayañca (bj, sya-all) | kaccāna → kaccāyana (pts) | + → ca (th)ก็เมื่อบุคคลเห็นความเกิดขึ้นของโลกด้วยปัญญาอันชอบตามความเป็นจริง ความไม่มีในโลก ก็ไม่มี
Lokanirodhaṁ kho, kaccāna, yathābhūtaṁ sammappaññāya passato yā loke atthitā sā na hoti.
kaccāna → kaccāyana (pts)เมื่อบุคคลเห็นความดับแห่งโลกด้วยปัญญาอันชอบตาม ความเป็นจริง ความมีในโลก ก็ไม่มี
Upayupādānābhinivesavinibandho khvāyaṁ, kaccāna, loko yebhuyyena.
Upayupādānābhinivesavinibandho → upāyupādānābhinivesavinibaddho (bj); upāyupādānābhinivesavinibandho (sya-all, km, pts1ed, pts2ed) | upayupādānābhinivesavinibandho → upāyupādānābhinivesavinibaddho (bj); upāyupādānābhinivesavinibandho (sya-all, pts) | kaccāna → kaccāyana (pts) | upāyupādānābhinivesavinibaddho → vinibandho (bj: machasaṁ, syā, sīmu3) | Upayupādānābhinivesavinibandho → upāyupādānābhinivesavinibandho (cck: sī. syā. kaṁ. pī.) | Upāyupādānābhinivesavinibandho → So B and C S1-3 upāyupādānavinivesañca nibandho (pts note)กัจจานะ โดยมากโลกนี้ยังพัวพันอยู่ด้วยอุบายและความยึดมั่น
Tañcāyaṁ upayupādānaṁ cetaso adhiṭṭhānaṁ abhinivesānusayaṁ na upeti na upādiyati nādhiṭṭhāti: ‘attā me’ti.
tañcāyaṁ upayupādānaṁ → tañca upāyupādānaṁ (bj) | upayupādānaṁ → upāyupādānaṁ (sya-all); upāyupādānām (pts) | upāyupādānām → So B S1-3 tañcāyupādānaṁ C has taṁcāyan-ti tañca upāyupādānaṁ . . . (pts note) | adhiṭṭhānaṁ → adhiṭṭhānam (pts) | meti → na me ti (pts)อันเป็นเหตุที่ ใจเข้าไปตั้งมั่นถือมั่นและนอนเนื่อง แต่อริยสาวกไม่เข้าไปถือมั่นอุบายและความยึดมั่น อันเป็นเหตุที่ใจเข้าไปตั้งมั่นถือมั่นและนอนเนื่องว่า ‘อัตตาของเรา’
‘Dukkhameva uppajjamānaṁ uppajjati, dukkhaṁ nirujjhamānaṁ nirujjhatī’ti na kaṅkhati na vicikicchati aparapaccayā ñāṇamevassa ettha hoti.
aparapaccayā → aparappaccayā (bjt, th) | dukkhameva uppajjamānaṁ → dukkham eva uppajjamānam (pts) | ñāṇamevassa → ñāṇam evassa (pts)ไม่เคลือบแคลง ไม่สงสัยว่า ‘ทุกข์นั้นแล เมื่อเกิดขึ้น ย่อมเกิดขึ้น ทุกข์เมื่อดับ ย่อมดับไป’ อริยสาวก นั้นมีญาณหยั่งรู้ในเรื่องนี้โดยไม่ต้องเชื่อผู้อื่นเลย
Ettāvatā kho, kaccāna, sammādiṭṭhi hoti.
ettāvatā → ettavatā (pts) | ettāvatā → ettāvatā nu kho (bj: sī.pævi, sī.pavi)กัจจานะ ด้วยเหตุเพียงเท่านี้ จัดว่าเป็นสัมมาทิฏฐิ
‘Sabbamatthī’ti kho, kaccāna, ayameko anto.
kaccāna ayameko → kaccāyana ayam eko (pts) | sabbamatthīti → sabbaṁ atthīti (my) | sabbamatthīti → sabbam atthīti (pts)ที่สุดอย่างที่ ๑ นี้ คือ สิ่งทั้งปวงมีอยู่
‘Sabbaṁ natthī’ti ayaṁ dutiyo anto.
ayaṁ → ayam (pts)ที่สุดอย่างที่ ๒ นี้ คือ สิ่งทั้งปวง ไม่มีอยู่
Ete te, kaccāna, ubho ante anupagamma majjhena tathāgato dhammaṁ deseti:
kaccāna → kaccāyana (pts) | dhammaṁ → dhammam (pts)ตถาคตไม่เข้าไปใกล้ที่สุดทั้ง ๒ อย่างนี้ ย่อมแสดงธรรมโดยสายกลางว่า
‘avijjāpaccayā saṅkhārā;‘เพราะอวิชชาเป็นปัจจัย สังขารจึงมี
saṅkhārapaccayā viññāṇaṁ …pe…
viññāṇaṁ → viññāṇam (pts)เพราะสังขารเป็นปัจจัย วิญญาณจึงมี ฯลฯ
evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa samudayo hoti.
evametassa → evam etassa (pts)ความเกิดขึ้นแห่งกองทุกข์ทั้งมวลนี้ มีได้ด้วยประการฉะนี้
Avijjāya tveva asesavirāganirodhā saṅkhāranirodho;อนึ่ง เพราะอวิชชาดับไปไม่เหลือด้วยวิราคะ สังขารจึงดับ
saṅkhāranirodhā viññāṇanirodho …pe…เพราะสังขารดับ วิญญาณจึงดับ ฯลฯ
evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa nirodho hotī’”ti.
evametassa → evam etassa (pts)ความดับแห่งกองทุกข์ทั้งมวลนี้ มีได้ด้วยประการฉะนี้”