Upassayasutta
Upassayasutta → bhikkhunupassayasuttaṁ (bj)๑๐ อุปัสสยสูตร
Evaṁ me sutaṁ—
evaṁ me → evamme (th) | evaṁ → evam (pts) | sutaṁ → sutam (pts)ข้าพเจ้าได้สดับมาอย่างนี้
ekaṁ samayaṁ āyasmā mahākassapo sāvatthiyaṁ viharati jetavane anāthapiṇḍikassa ārāme.
āyasmā mahākassapo sāvatthiyaṁ → āyasamā kassapo savatthiyaṁ (pts)สมัยหนึ่ง ท่านพระมหากัสสปะพักอยู่ ณ พระเชตวัน อารามของอนาถ- บิณฑิกเศรษฐี เขตกรุงสาวัตถี
Atha kho āyasmā ānando pubbaṇhasamayaṁ nivāsetvā pattacīvaramādāya yenāyasmā mahākassapo tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā āyasmantaṁ mahākassapaṁ etadavoca:
pubbaṇhasamayaṁ → pubbaṇhasamayam (pts) | pattacīvaramādāya → pattacīvaram ādāya (pts) | mahākassapo → mahā-kassapo (pts) | āyasmantaṁ mahākassapaṁ etadavoca → āyasmantam mahā-kassapam etad avoca (pts)ครั้นในเวลาเช้า ท่านพระอานนท์ครองอันตรวาสก ถือบาตรและจีวรเข้าไปหาท่านพระมหากัสสปะถึงที่อยู่ ครั้นแล้วได้กล่าวกับท่าน พระมหากัสสปะดังนี้ว่า
“āyāma, bhante kassapa, yena aññataro bhikkhunupassayo tenupasaṅkamissāmā”ti.
yena aññataro bhikkhunupassayo → yenaññataro bhikkhunūpassayo (bj) | bhikkhunupassayo → bhikkhunūpassayo (sya-all) | aññataro → S1-3 yenañña- always (pts note) | bhikkhunupassayo → B bhikkhū- always (pts note) | tenupasaṅkamissāmāti → tenupasaṅkissāmāti (pts)“มาเถิดท่านกัสสปะผู้เจริญ เราจักไปยังสำนักของภิกษุณีแห่งหนึ่ง”
“Gaccha tvaṁ, āvuso ānanda, bahukicco tvaṁ bahukaraṇīyo”ti.
bahukaraṇīyoti dutiyampi → bahukaraṇīyo ti tatiyam pi (pts) | tvaṁ → tvam (pts)“ไปเถิดท่านอานนท์ ท่านเป็นผู้มีกิจมาก มีงานที่ต้องทำมาก”
Dutiyampi kho āyasmā ānando āyasmantaṁ mahākassapaṁ etadavoca:
dutiyampi → dutiyam pi (pts) | āyasmantaṁ mahākassapaṁ etadavoca → āyasmantam mahākassapam etad avoca (pts)แม้ครั้งที่ ๒ ท่านพระอานนท์ก็ได้กล่าวกับท่านพระมหากัสสปะว่า
“āyāma, bhante kassapa, yena aññataro bhikkhunupassayo tenupasaṅkamissāmā”ti.
yena aññataro bhikkhunupassayo → yenaññataro bhikkhunūpassayo (bj) | bhikkhunupassayo → bhikkhunūpassayo (sya-all) | tenupasaṅkamissāmāti → tenupasaṅkissāmā ti (pts)‘มาเถิด ท่านกัสสปะผู้เจริญ เราจักไปยังสำนักของภิกษุณีแห่งหนึ่ง”
“Gaccha tvaṁ, āvuso ānanda, bahukicco tvaṁ bahukaraṇīyo”ti.
bahukaraṇīyoti → bahukaraṇīyo ti (pts)“ไปเถิดท่านอานนท์ ท่านเป็นผู้มีกิจมาก มีงานที่ต้องทำมาก”
Tatiyampi kho āyasmā ānando āyasmantaṁ mahākassapaṁ etadavoca:
tatiyampi → tatiyam pi (pts) | mahākassapaṁ etadavoca → mahākassapam etad avoca (pts)แม้ครั้งที่ ๓ ท่านพระอานนท์ก็ได้กล่าวกับท่านพระมหากัสสปะว่า
“āyāma, bhante kassapa, yena aññataro bhikkhunupassayo tenupasaṅkamissāmā”ti.
yena aññataro bhikkhunupassayo → yenaññataro bhikkhunūpassayo (bj) | bhikkhunupassayo → bhikkhunūpassayo (sya-all) | tenupasaṅkamissāmāti → tenupasaṅkissāmā ti (pts)‘มาเถิด ท่านกัสสปะผู้เจริญ เราจักไปยังสำนักของภิกษุณีแห่งหนึ่ง”
Atha kho āyasmā mahākassapo pubbaṇhasamayaṁ nivāsetvā pattacīvaramādāya āyasmatā ānandena pacchāsamaṇena yena aññataro bhikkhunupassayo tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā paññatte āsane nisīdi.
pubbaṇhasamayaṁ → pubbanhasamayaṁ (bj) | yena aññataro bhikkhunupassayo → yenaññataro bhikkhunūpassayo (bj) | bhikkhunupassayo → bhikkhunūpassayo (sya-all) | nivāsetvā pattacīvaramādāya → nivasetvā pattacīvaram ādāya (pts) | nivāsetvā → nivā setvā (th) | mahākassapo → mahā-kassapo (pts) | pacchāsamaṇena → pacchā samaṇena (pts)ครั้นในเวลาเช้า ท่านพระมหากัสสปะครองอันตรวาสกถือบาตรและจีวร มีท่าน พระอานนท์ติดตาม เข้าไปยังสำนักของภิกษุณีแห่งหนึ่งแล้ว จึงนั่งบนอาสนะที่เขา จัดไว้
Atha kho sambahulā bhikkhuniyo yenāyasmā mahākassapo tenupasaṅkamiṁsu; upasaṅkamitvā āyasmantaṁ mahākassapaṁ abhivādetvā ekamantaṁ nisīdiṁsu.
atha kho → athakho (bjt) | mahākassapo → mahā kassapo (th) | abhivādetvā → abhi vādetvā (th) | mahākassapaṁ → mahā-kassapaṁ (pts) | ekamantaṁ → ekam antaṁ (pts)ลำดับนั้นภิกษุณีจำนวนมากเข้าไปหาท่านพระมหากัสสปะถึงที่อยู่ กราบท่าน แล้วนั่ง ณ ที่สมควร
Ekamantaṁ nisinnā kho tā bhikkhuniyo āyasmā mahākassapo dhammiyā kathāya sandassesi samādapesi samuttejesi sampahaṁsesi.
ekamantaṁ → ekam antaṁ (pts) | mahākassapo → mahā-kassapo (pts)ท่านพระมหากัสสปะได้ชี้แจงให้ภิกษุณีเหล่านั้นเห็นชัด ชวนใจ ให้อยากรับเอาไปปฏิบัติ เร้าใจให้อาจหาญแกล้วกล้า ปลอบชโลมใจให้สดชื่นร่าเริง ด้วยธรรมีกถา
Atha kho āyasmā mahākassapo tā bhikkhuniyo dhammiyā kathāya sandassetvā samādapetvā samuttejetvā sampahaṁsetvā uṭṭhāyāsanā pakkāmi.
pakkāmi → pakkami (bj) | mahākassapo → mahā-kassapo (pts)ครั้นแล้วจึงลุกจากอาสนะหลีกไป
Atha kho thullatissā bhikkhunī anattamanā anattamanavācaṁ nicchāresi:
Thullatissā → So B; C thūla- ; S1 phulla-; S3 pulla- here only (pts note)ครั้งนั้น ภิกษุณีชื่อถุลลติสสาไม่พอใจ จึงเปล่งวาจาแสดงความไม่พอใจว่า
“kiṁ pana ayyo mahākassapo, ayyassa ānandassa vedehamunino sammukhā dhammaṁ bhāsitabbaṁ maññati?
pana ayyo → panayyo (bj) | panayyo → pana ayyo (bj: machasaṁ, syā, PTS) | ayyo → S1 panayyo; S3 paneyyo (pts note) | kiṁ → kim (pts) | mahākassapo → mahā-kassapo (pts) | dhammaṁ bhāsitabbaṁ → dhammam bhāsitabbam (pts)‘เพราะเหตุไรเล่า พระคุณเจ้ามหากัสสปะจึงสำคัญธรรมที่ตนควรกล่าวต่อหน้า พระอานนท์ผู้เป็นเจ้า ผู้เป็นมุนีปราดเปรื่อง
Seyyathāpi nāma sūcivāṇijako sūcikārassa santike sūciṁ vikketabbaṁ maññeyya;
sūcivāṇijako sūcikārassa → sūcibāṇijako sukhumasūcikārassa (sya-all) | sūcivāṇijako → sūcivānijako (pts) | sūciṁ vikketabbaṁ → sūcim vikketabbam (pts)เปรียบเหมือนพ่อค้าเข็มสำคัญว่า ควรขาย เข็มในสำนักของช่างเข็ม(ผู้ชำนาญ) ฉันใด
evameva ayyo mahākassapo ayyassa ānandassa vedehamunino sammukhā dhammaṁ bhāsitabbaṁ maññatī”ti.
dhammaṁ bhāsitabbaṁ maññatīti → dhammam bhāsitabbam maññātīti (pts) | evameva → evamevaṁ (bjt) | evameva → evam eva (pts) | mahākassapo → mahā-kassapo (pts)พระคุณเจ้ามหากัสสปะย่อมสำคัญธรรม ที่ตนควรกล่าวต่อหน้าพระอานนท์ผู้เป็นเจ้า ผู้เป็นมุนีปราดเปรื่อง ฉันนั้นเหมือนกัน’
Assosi kho āyasmā mahākassapo thullatissāya bhikkhuniyā imaṁ vācaṁ bhāsamānāya.
mahākassapo → mahā-kassapo (pts) | vācaṁ → vācam (pts)ท่านพระมหากัสสปะได้ยินภิกษุณีชื่อถุลลติสสากำลังกล่าววาจานี้
Atha kho āyasmā mahākassapo āyasmantaṁ ānandaṁ etadavoca:
mahākassapo āyasmantaṁ ānandaṁ etadavoca → mahā-kassapo āyasmantam ānandam etad avoca (pts)จึงได้กล่าว กับท่านพระอานนท์ดังนี้ว่า
“kiṁ nu kho, āvuso ānanda, ahaṁ sūcivāṇijako, tvaṁ sūcikāro;
sūcivāṇijako → sūcibāṇijako (sya-all) | sūcivāṇijako tvaṁ sūcikāro → sucivāṇijako tvam sucikāro (pts) | kiṁ nu → kinnu (bjt)‘ท่านอานนท์ เราเป็นพ่อค้าเข็ม ท่านเป็นช่างเข็ม หรือ
udāhu ahaṁ sūcikāro, tvaṁ sūcivāṇijako”ti?
sūcivāṇijakoti khama → sūcibāṇijakoti khamatha (sya-all); sucivāṇijakoti khamatha (pts) | sūcikāro → sucikāro (pts)เราเป็นช่างเข็ม ท่านเป็นพ่อค้าเข็ม”
“Khama, bhante kassapa, bālo mātugāmo”ti.
khama → khamatha (bj) | khamatha → khama (bj: machasaṁ) | Khamatha → B khama (pts note) | mātugāmoti → mātugāmo ti (pts)“ขอประทานโทษท่านกัสสปะผู้เจริญ ชื่อว่ามาตุคามเป็นคนเขลา”
“Āgamehi tvaṁ, āvuso ānanda, mā te saṅgho uttari upaparikkhi.
uttari → uttariṁ (bj, sya-all) | uttariṁ → uttari (bj: machasaṁ) | saṅgho → saṁgho (ms2005) | tvaṁ → tvam (pts) | saṅgho uttari upaparikkhi → saṁgho uttariupaparikkhi (pts)“หยุดเถิดท่านอานนท์ หมู่ของท่านอย่าด่วนสรุปเกินไปนัก
Taṁ kiṁ maññasi, āvuso ānanda,
taṁ kiṁ → tam kim (pts)ท่านอานนท์ ท่านจะเข้าใจความข้อนั้นว่าอย่างไร
api nu tvaṁ bhagavato sammukhā bhikkhusaṅghe upanīto:
bhikkhusaṅghe → bhikkhusaṁghe (ms2005, pts) | tvaṁ → tvam (pts)ท่านถูกนำเข้าไปเปรียบในหมู่ ภิกษุเฉพาะพระพักตร์พระผู้มีพระภาคบ้างหรือว่า
‘ahaṁ, bhikkhave, yāvade ākaṅkhāmi vivicceva kāmehi vivicca akusalehi dhammehi savitakkaṁ savicāraṁ vivekajaṁ pītisukhaṁ paṭhamaṁ jhānaṁ upasampajja viharāmi.
yāvade → yāvadeva (cck, sya-all) | ahaṁ → aham (pts) | pītisukhaṁ paṭhamaṁ jhānaṁ → pītisukham pathamaṁ jhānam (pts)‘ภิกษุทั้งหลาย เราสงัดจากกาม และจากอกุศลธรรมทั้งหลายแล้ว บรรลุปฐมฌาน ที่มีวิตกวิจาร ปีติและสุขอันเกิด จากวิเวกอยู่ได้ตราบเท่าที่เราต้องการ
Ānandopi, bhikkhave, yāvade ākaṅkhati vivicceva kāmehi vivicca akusalehi dhammehi savitakkaṁ savicāraṁ vivekajaṁ pītisukhaṁ paṭhamaṁ jhānaṁ upasampajja viharatī’”ti?
yāvade → yāvadeva (cck, sya-all) | ānandopi → ānando pi (pts) | pītisukhaṁ paṭhamaṁ jhānaṁ → pītisukham pathamam jhānam (pts)แม้อานนท์ก็สงัดจากกามและจากอกุศลธรรม ทั้งหลาย บรรลุปฐมฌาน ที่มีวิตกวิจาร ปีติและสุขอันเกิดจากวิเวกอยู่ได้ตราบเท่าที่เธอ ต้องการ”
“No hetaṁ, bhante”.
hetaṁ → hetam (pts)“มิใช่อย่างนั้น ขอรับ”
“Ahaṁ kho, āvuso, bhagavato sammukhā bhikkhusaṅghe upanīto:
bhikkhusaṅghe → bhikkhusaṁghe (ms2005, pts)“ท่านผู้มีอายุ ผมเองถูกนำเข้าไปเปรียบในหมู่ภิกษุเฉพาะพระพักตร์พระผู้มี พระภาคว่า
‘ahaṁ, bhikkhave, yāvade ākaṅkhāmi vivicceva kāmehi vivicca akusalehi dhammehi savitakkaṁ savicāraṁ vivekajaṁ pītisukhaṁ paṭhamaṁ jhānaṁ upasampajja viharāmi.
yāvade → yāvadeva (cck, sya-all) | pītisukhaṁ paṭhamaṁ jhānaṁ → pītisukham pathamaṁ jhānam (pts)‘ภิกษุทั้งหลาย เราสงัดจากกามและจากอกุศลธรรมทั้งหลาย บรรลุ ปฐมฌาน ที่มีวิตกวิจาร ปีติและสุขอันเกิดจากวิเวกอยู่ได้ตราบเท่าที่เราต้องการ
Kassapopi, bhikkhave, yāvade ākaṅkhati vivicceva kāmehi vivicca akusalehi dhammehi …pe… paṭhamaṁ jhānaṁ upasampajja viharatī’ti …pe….
yāvade → yāvadeva (cck, sya-all) | jhānam → S1-3 pathamajjhānam (pts note) | kassapopi → kassapo pi (pts) | paṭhamaṁ jhānaṁ → pathamam jhānam (pts) | viharatīti → viharatī ti (pts)แม้กัสสปะก็สงัดจากกามและจากอกุศลธรรมทั้งหลาย บรรลุปฐมฌาน ฯลฯ อยู่ได้ ตราบเท่าที่เธอต้องการ’
(Navannaṁ anupubbavihārasamāpattīnaṁ pañcannañca abhiññānaṁ evaṁ vitthāro veditabbo.)
peyyālo → abhiññānaṁ vitthāro veditabbo (bj: machasaṁ) | anupubbavihārasamāpattinaṁ → B omits -vihāra- (pts note)[อนุปุพพวิหารสมาบัติ ๙ และอภิญญา ๕ มีข้อความที่ละไว้อย่างนี้]
Taṁ kiṁ maññasi, āvuso ānanda,
āvuso → Omitted by S1-3 (pts note) | kiṁ → kim (pts)ท่านอานนท์ ท่านจะเข้าใจความข้อนั้นว่าอย่างไร
api nu tvaṁ bhagavato sammukhā bhikkhusaṅghe upanīto:
bhikkhusaṅghe → bhikkhusaṁghe (ms2005)ท่านถูกนำเข้าไปเปรียบในหมู่ ภิกษุเฉพาะพระพักตร์พระผู้มีพระภาคบ้างหรือว่า
‘ahaṁ, bhikkhave, āsavānaṁ khayā anāsavaṁ cetovimuttiṁ paññāvimuttiṁ diṭṭheva dhamme sayaṁ abhiññā sacchikatvā upasampajja viharāmi.
ahaṁ → aham (pts) | āsavānaṁ → āsavānam (pts) | cetovimuttiṁ → cetovimuttim (pts) | sayaṁ → sayam (pts)‘ภิกษุทั้งหลาย เราทำให้แจ้ง เจโตวิมุตติ ปัญญาวิมุตติอันหาอาสวะมิได้ เพราะอาสวะทั้งหลายสิ้นไป ด้วยปัญญา อันยิ่งเอง เข้าถึงอยู่ในปัจจุบัน
Ānandopi, bhikkhave, āsavānaṁ khayā anāsavaṁ cetovimuttiṁ paññāvimuttiṁ diṭṭheva dhamme sayaṁ abhiññā sacchikatvā upasampajja viharatī’”ti?
ānandopi → kassapo pi (pts) | cetovimuttiṁ → ceto vimuttiṁ (bjt) | ānandopi → ānando pi (pts) | cetovimuttiṁ → cetovimuttim (pts)แม้อานนท์ก็ทำให้แจ้งเจโตวิมุตติ ปัญญาวิมุตติ อันหาอาสวะมิได้ เพราะอาสวะทั้งหลายสิ้นไป ด้วยปัญญาอันยิ่งเอง เข้าถึงอยู่ใน ปัจจุบันเช่นกัน”
“No hetaṁ, bhante”.
hetaṁ → hetam (pts)“ไม่ใช่อย่างนั้น ขอรับ”
“Ahaṁ kho, āvuso, bhagavato sammukhā bhikkhusaṅghe upanīto:
bhikkhusaṅghe → bhikkhusaṁghe (ms2005) | ahaṁ → aham (pts)“ท่านผู้มีอายุ ผมเองถูกนำเข้าไปเปรียบในหมู่ภิกษุเฉพาะพระพักตร์พระผู้มี พระภาคว่า
‘ahaṁ, bhikkhave, āsavānaṁ khayā anāsavaṁ cetovimuttiṁ paññāvimuttiṁ diṭṭheva dhamme sayaṁ abhiññā sacchikatvā upasampajja viharāmi.
upasampajja → (bj) | ahaṁ → aham (pts)‘ภิกษุทั้งหลาย เราทำให้แจ้งเจโตวิมุตติ ปัญญาวิมุตติอันหาอาสวะมิได้ เพราะอาสวะทั้งหลายสิ้นไป ด้วยปัญญาอันยิ่งเอง เข้าถึงอยู่ในปัจจุบัน
Kassapopi, bhikkhave, āsavānaṁ khayā anāsavaṁ cetovimuttiṁ paññāvimuttiṁ diṭṭheva dhamme sayaṁ abhiññā sacchikatvā upasampajja viharatī’ti.
kassapopi → kassapo pi (pts) | cetovimuttiṁ → cetovimuttim (pts) | sayaṁ → sayam (pts)แม้กัสสปะ ก็ทำให้แจ้งเจโตวิมุตติ ปัญญาวิมุตติอันหาอาสวะมิได้ เพราะอาสวะทั้งหลายสิ้นไป ด้วยปัญญาอันยิ่งเอง เข้าถึงอยู่ในปัจจุบันได้เช่นกัน
Sattaratanaṁ vā, āvuso, nāgaṁ aḍḍhaṭṭhamaratanaṁ vā tālapattikāya chādetabbaṁ maññeyya, yo me cha abhiññā chādetabbaṁ maññeyyā”ti.
vā → vā so (bj, sya-all) | aḍḍhaṭṭhamaratanaṁ → aḍḍhaṭṭharatanaṁ (bj) | me cha abhiññā → maṁ chahi abhiññāhi (sya-all) | nāgaṁ aḍḍhaṭṭhamaratanaṁ → nāgam aḍḍhaṭṭharatanaṁ (pts) | vā → S1-3 insert yo (pts note) | tālapattikāya → S1-3 omit ya (pts note) | chādetabbaṁ → chādetabbam (pts)ท่านผู้มีอายุ ผู้ใดสำคัญผมว่าควรปกปิดได้ด้วยอภิญญา ๖ ผู้นั้นก็ควร สำคัญช้าง ๗ ศอก หรือ ๗ ศอกครึ่งว่าจะพึงปกปิดได้ด้วยใบตาล”
Cavittha ca pana thullatissā bhikkhunī brahmacariyamhāti.
ca → (pts) | brahmacariyamhāti → brahmacāriyamhā ti (pts)ภิกษุณีชื่อถุลลติสสาเคลื่อนจากพรหมจรรย์แล้ว