Sūriyasutta
Sūriyasutta → suriyasuttaṁ (bj, sya-all, pts2ed); suriyo (pts1ed)๑๐ สุริยสูตร
Sāvatthinidānaṁ.
sāvatthinidānaṁ → sāvatthiyaṁ (bj)เรื่องเกิดขึ้นที่กรุงสาวัตถี
Tena kho pana samayena sūriyo devaputto rāhunā asurindena gahito hoti.
sūriyo → suriyo (bj, sya-all, pts) | suriyo → sūriya (bj: machasaṁ)สมัยนั้น สุริยเทพบุตรถูกอสุรินทราหูเข้าจับตัวไว้
Atha kho sūriyo devaputto bhagavantaṁ anussaramāno tāyaṁ velāyaṁ imaṁ gāthaṁ abhāsi:
sūriyo → suriyo (bj, sya-all, pts) | suriyo → sūriya (bj: machasaṁ) | bhagavantaṁ → bhagavantam (pts) | gāthaṁ → gātham (pts)ครั้งนั้น สุริยเทพบุตรระลึกถึง พระผู้มีพระภาค ได้กล่าวคาถานี้ในเวลานั้นว่า
“Namo te buddha vīratthu, vippamuttosi sabbadhi;
buddha vīratthu → buddhavīratthu (bjt, th) | vīratthu → vīra-tthu (pts) vippamuttosi → vippamutto si (pts)ข้าแต่พระพุทธเจ้าผู้แกล้วกล้า ขอความนอบน้อมจงมีแด่พระองค์ พระองค์เป็นผู้หลุดพ้นแล้วจากกิเลสทั้งปวง Sambādhapaṭipannosmi, tassa me saraṇaṁ bhavā”ti.
sambādhapaṭipannosmi → sambādhapaṭippanno-smi (pts)ข้าพระองค์ตกอยู่ในภาวะคับขัน ขอพระองค์จงเป็นสรณะแก่ข้าพระองค์ด้วยเถิด
Atha kho bhagavā sūriyaṁ devaputtaṁ ārabbha rāhuṁ asurindaṁ gāthāhi ajjhabhāsi:
sūriyaṁ → suriyaṁ (bj, sya-all, pts) | gāthāhi → gāthāya (sya-all, pts) | suriyaṁ → sūriya (bj: machasaṁ) | gāthāhi → gāthāya (bj: syā) | gāthāya → S2 gāthābiya. (pts note) | rāhuṁ → rāhum (pts)ลำดับนั้น พระผู้มีพระภาคทรงปรารภสุริยเทพบุตร ได้ตรัสกับอสุรินทราหู ด้วยพระคาถาว่า
“Tathāgataṁ arahantaṁ, sūriyo saraṇaṁ gato;
tathāgataṁ arahantaṁ sūriyo → tathāgatam arahantam suriyo (pts) sūriyo → suriyo (bj, sya-all) | suriyo → sūriya (bj: machasaṁ)สุริยเทพบุตรถึงตถาคตผู้เป็นพระอรหันต์ เป็นสรณะ Rāhu sūriyaṁ pamuñcassu, buddhā lokānukampakā.
sūriyaṁ → suriyaṁ (bj, sya-all, km, pts1ed, pts2ed) | sūriyaṁ pamuñcassu → pamuñca suriyaṁ (pts) | suriyaṁ → sūriya (bj: machasaṁ) | sūriyaṁ → suriyaṁ (cck: sī. syā. kaṁ. pī.) lokānukampakā → lokānukampakāti (bj) | + → ti (pts)ราหู ท่านจงปล่อยสุริยเทพบุตรเสียเถิด พระพุทธเจ้าทั้งหลาย เป็นผู้อนุเคราะห์สัตว์โลกYo andhakāre tamasi pabhaṅkaro, verocano maṇḍalī uggatejo;
tamasi → tamasī (bj) | tamasī → tamasi (bj: machasaṁ) | pabhaṁkaro → SS. tamasī; B. pabhākaro. (pts note) maṇḍalī → maṇḍali (th)สุริยเทพบุตรเป็นผู้ส่องแสง ทำความสว่างในที่มืดมิด มีสัณฐานเป็นวงกลม มีเดชสูง Mā rāhu gilī caramantalikkhe, pajaṁ mamaṁ rāhu pamuñca sūriyan”ti.
antalikkhe → caramantalikkhe (bj: machasaṁ) | caramantalikkhe → caraṁ antalikkhe (bjt, pts) sūriyanti → suriyanti (sya-all, pts) | mama → B. mamaṁ. (pts note) | sūriyanti → suriyan ti (pts)ท่านอย่าอมสุริยเทพบุตรผู้เที่ยวไปในอากาศเลย ราหู ท่านจงปล่อยสุริยเทพบุตรผู้เป็นบุตรของเราเสียเถิด
Atha kho rāhu asurindo sūriyaṁ devaputtaṁ muñcitvā taramānarūpo yena vepacitti asurindo tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā saṁviggo lomahaṭṭhajāto ekamantaṁ aṭṭhāsi.
sūriyaṁ → suriyaṁ (bj, sya-all, pts) | suriyaṁ → sūriya (bj: machasaṁ) | tenupasaṅkami → ten-upasaṅkami (pts) | ekamantaṁ → ekam antam (pts)ลำดับนั้น อสุรินทราหูปล่อยสุริยเทพบุตรแล้วก็เร่งรีบเข้าไปหาท้าวเวปจิตติ จอมอสูรถึงที่อยู่ เป็นผู้เศร้าสลดใจ เกิดขนพองสยองเกล้า ได้ยืนอยู่ ณ ที่สมควร
Ekamantaṁ ṭhitaṁ kho rāhuṁ asurindaṁ vepacitti asurindo gāthāya ajjhabhāsi:
ekamantaṁ → ekam antaṁ (pts)ท้าวเวปจิตติจอมอสูรได้กล่าวกับอสุรินทราหูผู้ยืนอยู่ ณ ที่สมควร ด้วยคาถาว่า
“Kiṁ nu santaramānova, rāhu sūriyaṁ pamuñcasi;
kiṁ nu → kinnu (bjt, th) | kiṁ nu santaramānova → kinnu santaramāno va (pts) sūriyaṁ → suriyaṁ (bj, sya-all, pts) | sūriyaṁ → suriyam (pts)ราหู ทำไมท่านจึงรีบ ปล่อยสุริยเทพบุตรเสียเล่า Saṁviggarūpo āgamma, kiṁ nu bhītova tiṭṭhasī”ti.
kiṁ nu bhītova → kinnu bhīto (pts)ทำไมท่านจึงเศร้าสลดใจ มายืนกลัวอยู่เล่า“Sattadhā me phale muddhā, jīvanto na sukhaṁ labhe;อสุรินทราหูกล่าวว่า ข้าพเจ้าถูกขับด้วยคาถาของพระพุทธเจ้า หากข้าพเจ้าไม่พึงปล่อยสุริยเทพบุตร Buddhagāthābhigītomhi, no ce muñceyya sūriyan”ti.
buddhagāthābhigītomhi → buddhagāthābhihitomhi (pts) | buddhagāthābhihito-mhi → S3 gāthābhigīto; S1 -bhihīno. (pts note) sūriyanti → suriyanti (sya-all) | sūriyanti paṭhamo vaggo → suriyan ti (pts) | + → suriyavaggo (bjt)ศีรษะของข้าพเจ้าพึงแตก ๗ เสี่ยง มีชีวิตอยู่ก็จะไม่ได้รับความสุขเลย สุริยสูตรที่ ๑๐ จบ
Paṭhamo vaggo.
vaggo → tatruddānaṁ (bj)วรรคที่ ๑ จบ
Tassuddānaṁรวมพระสูตรที่มีในวรรคนี้ คือ
Dve kassapā ca māgho ca, māgadho dāmali kāmado;
dāmali → SS. Dāmalo. (pts note)๑. ปฐมกัสสปสูตร ๒. ทุติยกัสสปสูตร ๓. มาฆสูตร ๔. มาคธสูตร ๕. ทามลิสูตร ๖. กามทสูตร Pañcālacaṇḍo tāyano, candimasūriyena te dasāti.
pañcālacaṇḍo → pañcālacaṇḍo ca (sya-all, pts) candimasūriyena → candimasuriyena (bj, sya-all, pts) | candimasūriyena → candima-suriyena (pts) | + → sāvatthiyam ārāme (pts)๗. ปัญจาลจัณฑสูตร ๘. ตายนสูตร ๙. จันทิมสูตร ๑๐. สุริยสูตร