Dutiyagaddulabaddhasutta๑๐๐ ทุติยคัททูลพัทธสูตร
Sāvatthinidānaṁ.
sāvatthinidānaṁ → sāvatthiyaṁ (bj) | sāvatthinidānaṁ anamataggoyaṁ → sāvatthī ārāme anamataggāyaṁ (sya-all); (pts)เรื่องเกิดขึ้นที่กรุงสาวัตถี
“Anamataggoyaṁ, bhikkhave, saṁsāro.พระผู้มีพระภาคตรัสว่า “ภิกษุทั้งหลาย
Pubbā koṭi na paññāyati avijjānīvaraṇānaṁ sattānaṁ taṇhāsaṁyojanānaṁ sandhāvataṁ saṁsarataṁ.
pubbā koṭi → pubbakoṭi (pts) | saṁsarataṁ → saṁsārataṁ (pts) | taṇhāsaṁyojanānaṁ → taṇhāsaññojanānaṁ (th) | sattānaṁ → sattānam (pts)สงสารนี้มีเบื้องต้นเบื้องปลายที่ใคร ๆรู้ไม่ได้ เบื้องต้นเบื้องปลายไม่ปรากฏแก่สัตว์ทั้งหลายผู้มีอวิชชาเป็นเครื่องปิดกั้นมีตัณหาเป็นเครื่องประกอบไว้ ท่องเที่ยวไป
Seyyathāpi, bhikkhave, sā gaddulabaddho daḷhe khīle vā thambhe vā upanibaddho. So gacchati cepi tameva khīlaṁ vā thambhaṁ vā upagacchati; tiṭṭhati cepi tameva khīlaṁ vā thambhaṁ vā upatiṭṭhati; nisīdati cepi tameva khīlaṁ vā thambhaṁ vā upanisīdati; nipajjati cepi tameva khīlaṁ vā thambhaṁ vā upanipajjati.
gaddulabaddho → gaddūlabandho (sya-all) | upanibaddho → upanibandho (sya-all) | thambhe → thambe (pts) | upagacchati → upanigacchati (bj: sīmu8, sī.pavi) | upanippajjati → This phrase is omitted by S1-3 which have only nipajjati so written (pts note) | cepi tameva → ce pi tam eva (pts) | cepi tameva → ce pi taṁ eva (pts) | nipajjati cepi tameva khīlaṁ → nippajjati ce pi tam eva khīlam (pts)สุนัขที่เขาผูกไว้ด้วยเชือก ล่ามไว้ที่หลักหรือเสาที่แข็งแรง ถ้าแม้สุนัขนั้นเดินก็เดินใกล้หลักหรือเสานั้นเอง ถ้าแม้สุนัขนั้นยืน ก็ยืนใกล้หลักหรือเสานั้นเอง ถ้าแม้สุนัขนั้นหมอบ ก็หมอบใกล้หลักหรือเสานั้นเอง ถ้าแม้สุนัขนั้นนอน ก็นอนใกล้หลักหรือเสานั้นเอง แม้ฉันใด
Evameva kho, bhikkhave, assutavā puthujjano rūpaṁ ‘etaṁ mama, esohamasmi, eso me attā’ti samanupassati.
evameva → evam eva (pts) | rūpaṁ etaṁ → rūpam etam (pts) | esohamasmi → eso ham asmi (pts)ปุถุชนผู้ไม่ได้สดับก็ฉันนั้นเหมือนกัน พิจารณาเห็นรูปว่า ‘นั่นของเรา เราเป็นนั่น นั่นเป็นอัตตาของเรา’
Vedanaṁ …
+ → etaṁ mama (bjt) | vedanaṁ → vedanam (pts)... เวทนา
saññaṁ …
+ → etaṁ mama (bjt)... สัญญา
saṅkhāre …
+ → etaṁ mama (bjt)...สังขาร ...
viññāṇaṁ ‘etaṁ mama, esohamasmi, eso me attā’ti samanupassati.
viññāṇaṁ etaṁ → viññāṇam etam (pts) | esohamasmi → eso ham asmi (pts)พิจารณาเห็นวิญญาณว่า ‘นั่นของเรา เราเป็นนั่น นั่นเป็นอัตตาของเรา’
So gacchati cepi ime pañcupādānakkhandhe upagacchati;
ime → imeva (bj, sya-all) | pañcupādānakkhandhe → S1-3 add va or ca (pts note) | cepi → ce pi (pts)ปุถุชนนั้น ถ้าแม้เขาเดินก็เดินใกล้อุปาทานขันธ์ ๕ ประการนี้เอง
tiṭṭhati cepi ime pañcupādānakkhandhe upatiṭṭhati;
ime → imeva (sya-all) | cepi → ce pi (pts)ถ้าแม้เขายืนก็ยืนใกล้อุปาทานขันธ์ ๕ ประการนี้เอง
nisīdati cepi ime pañcupādānakkhandhe upanisīdati;
ime → imeva (bj, sya-all) | cepi → ce pi (pts)ถ้าแม้เขานั่งก็นั่งใกล้อุปาทานขันธ์ ๕ประการนี้เอง
nipajjati cepi ime pañcupādānakkhandhe upanipajjati.
ime → imeva (bj, sya-all)ถ้าแม้เขานอนก็นอนใกล้อุปาทานขันธ์ ๕ ประการนี้เอง ความเศร้าหมองและความผ่องแผ้วแห่งจิต
Tasmātiha, bhikkhave, abhikkhaṇaṁ sakaṁ cittaṁ paccavekkhitabbaṁ:
bhikkhave → bhikkhave bhikkhunā (bj) | abhikkhaṇaṁ → bhikkhave abhikkhaṇaṁ (bj: machasaṁ, syā, sī.pavi) | tasmātiha → tasmā tiha (th)ภิกษุทั้งหลาย เพราะเหตุนั้นแล เธอทั้งหลายควรพิจารณาจิตของตนเนือง ๆ ว่า
‘dīgharattamidaṁ cittaṁ saṅkiliṭṭhaṁ rāgena dosena mohenā’ti.
saṅkiliṭṭhaṁ → saṁkiliṭṭhaṁ (my, bjt, ms2005) | dīgharattamidaṁ → dīgharattam idaṁ (pts) | saṅkiliṭṭhaṁ → saṁkiliṭṭham (pts) | mohenāti → mohenā ti (pts)‘จิตนี้เศร้าหมองแล้วด้วยราคะ โทสะ โมหะ เป็นเวลานาน’
Cittasaṅkilesā, bhikkhave, sattā saṅkilissanti;
Cittasaṁkilesā → S1-3 Cittaṁ saṁ- (pts note) | saṅkilissanti → saṁkilissanti (my, bjt, pts)สัตว์ทั้งหลายเศร้าหมองเพราะจิตเศร้าหมอง
cittavodānā sattā visujjhanti.
cittavodānā → S1 cittaṁ vo- (pts note)สัตว์ทั้งหลายบริสุทธิ์เพราะจิตผ่องแผ้ว
Diṭṭhaṁ vo, bhikkhave, caraṇaṁ nāma cittan”ti?
caraṇaṁ nāma → caraṇannāma (th)ภาพจิตรกรรมที่เขาเขียนไว้ เธอทั้งหลายเห็นแล้วหรือ”
“Evaṁ, bhante”.
evaṁ bhante → evambhante (bjt, th) | evaṁ → evam (pts)ภิกษุทั้งหลายกราบทูลว่า “เห็นแล้ว พระพุทธเจ้าข้า”
“Tampi kho, bhikkhave, caraṇaṁ nāma cittaṁ citteneva cittitaṁ. Tenapi kho, bhikkhave, caraṇena cittena cittaññeva cittataraṁ.
nāma → (bj) | cittitaṁ → cintitaṁ (sya-all) | caraṇaṁ → caranaṁ (pts) | cittitaṁ tenapi → cintitaṁ tena pi (pts) | caraṇaṁ → caraṇaṁ nāma (bj: machasaṁ, syā, PTS) | nāma → Omitted by S1-3 (pts note) | tampi → tam pi (pts)“ภิกษุทั้งหลาย แม้ภาพจิตรกรรมที่เขาเขียนไว้นั้น จิตรกรก็คิดด้วยจิตนั่นเองจิตนั่นเองวิจิตรกว่าภาพจิตรกรรมที่เขาเขียนไว้นั้น
Tasmātiha, bhikkhave, abhikkhaṇaṁ sakaṁ cittaṁ paccavekkhitabbaṁ:
bhikkhave → bhikkhave bhikkhunā (bj) | tasmātiha → tasmā tiha (th)เพราะเหตุนั้นแล เธอทั้งหลายควรพิจารณาจิตของตนเนือง ๆ ว่า
‘dīgharattamidaṁ cittaṁ saṅkiliṭṭhaṁ rāgena dosena mohenā’ti.
idam → S1-3 cidaṁ (pts note) | saṅkiliṭṭhaṁ → saṁkiliṭṭhaṁ (my, bjt, ms2005) | dīgharattamidaṁ → dīgharattam idam (pts)‘จิตนี้เศร้าหมองแล้วด้วยราคะ โทสะ โมหะ เป็นเวลานาน’
Cittasaṅkilesā, bhikkhave, sattā saṅkilissanti;
Cittasaṁkilesā → S1 citte saṁkilesā (pts note) | saṅkilissanti → saṁkilissanti (my, bjt, pts)สัตว์ทั้งหลายเศร้าหมองเพราะจิตเศร้าหมอง
cittavodānā sattā visujjhanti.สัตว์ทั้งหลายบริสุทธิ์เพราะจิตผ่องแผ้ว
Nāhaṁ, bhikkhave, aññaṁ ekanikāyampi samanupassāmi evaṁ cittaṁ yathayidaṁ, bhikkhave, tiracchānagatā pāṇā.
ekanikāyampi → ekanikāyaṁpi (th) | nāhaṁ → nāham (pts) | aññaṁ ekanikāyampi → aññam ekanikāyaṁ pi (pts) | evaṁ cittaṁ yathayidaṁ → evaṁcittaṁ yathayidam (pts)เราไม่พิจารณาเห็นสัตว์อื่นแม้เพียงหมู่เดียวซึ่งวิจิตรเหมือนอย่างสัตว์ดิรัจฉานนี้เลย
tepi kho, bhikkhave, tiracchānagatā pāṇā citteneva cittitā, tehipi kho, bhikkhave, tiracchānagatehi pāṇehi cittaññeva cittataraṁ.
cittitā → cintitā (sya-all) | cittitā tehipi → cittatā tehi pi (pts) | cittitā → cīttatā (bj: sī.pavi, PTS) | tepi → te pi (pts)สัตว์ดิรัจฉานแม้เหล่านั้นจิตรกรก็คิดด้วยจิตนั่นเอง จิตนั่นเองวิจิตรกว่าสัตว์ดิรัจฉานแม้เหล่านั้น
Tasmātiha, bhikkhave, abhikkhaṇaṁ sakaṁ cittaṁ paccavekkhitabbaṁ:
bhikkhave → bhikkhave bhikkhunā (bj, pts) | abhikkhaṇaṁ → bhikkhave abhikkhaṇaṁ (bj: machasaṁ, syā) | tasmātiha → tasmā tiha (th) | cittaṁ → cittam (pts)เพราะเหตุนั้น เธอทั้งหลายควรพิจารณาจิตของตนเนือง ๆว่า
‘dīgharattamidaṁ cittaṁ saṅkiliṭṭhaṁ rāgena dosena mohenā’ti.
saṅkiliṭṭhaṁ → saṁkiliṭṭhaṁ (my, bjt, ms2005) | dīgharattamidaṁ → dīgharattam idaṁ (pts)‘จิตนี้เศร้าหมองแล้วด้วยราคะ โทสะ โมหะ เป็นเวลานาน’
Cittasaṅkilesā, bhikkhave, sattā saṅkilissanti;
cittasaṅkilesā → cittasaṁkilesā (my, bjt, ms2005, pts) | saṅkilissanti → saṁkilissanti (my, bjt, pts)สัตว์ทั้งหลายเศร้าหมองเพราะจิตเศร้าหมอง
cittavodānā sattā visujjhanti.สัตว์ทั้งหลายบริสุทธิ์เพราะจิตผ่องแผ้ว
Seyyathāpi, bhikkhave, rajako vā cittakārako vā rajanāya vā lākhāya vā haliddiyā vā nīliyā vā mañjiṭṭhāya vā suparimaṭṭhe phalake vā bhittiyā vā dussapaṭṭe vā itthirūpaṁ vā purisarūpaṁ vā abhinimmineyya sabbaṅgapaccaṅgiṁ;
mañjiṭṭhāya → mañjeṭṭhāya (bj, sya-all, km); mañjeṭṭhiyā (pts1ed) | vā → vā sati (bj, sya-all); (bj, sya-all); va (pts) | nīliyā → nīlāya (bj, sya-all) | suparimaṭṭhe → suparimaṭṭe vā (bj, sya-all) | sabbaṅgapaccaṅgiṁ → sabbaṅgapaccaṅgaṁ (bj) | itthirūpaṁ → itthīrūpaṁ (sya-all) | sabbaṅgapaccaṅgiṁ evameva → sabbaṅgapaccaṅgaṁ evaṁ (sya-all) | mañjiṭṭhāya → mañjeṭṭhiyā (pts) | vā → panīliyā vā (bj: machasaṁ, PTS) | mañjeṭṭhāya → mañjiṭṭhāya (bj: machasaṁ); mañjeṭṭhiyā (bj: PTS) | suparimaṭṭe → suparimaṭṭhe (bj: machasaṁ, PTS) | mañjiṭṭhāya → mañjeṭṭhāya (cck: sī. syā. kaṁ.); mañjeṭṭhiyā (cck: pī.) | suparimaṭṭe → evaṁ. ba.suparimatthe (sya-all: sī.) | dussapaṭe → dussavattheti vā pāṭho (sya-all note) | vā → S1-3 insert nāsati (pts note) | vā → S1 omits vā, S3 yavā (pts note) | nīliyā → B paniliyā (pts note) | mañjeṭṭhiyā → B mañjaṭṭhāya (pts note) | suparimaṭṭhe → S1-3 suparimaṭṭe (pts note) | vā → B inserts koci (pts note) | nīliyā → nīlāya vā mañjeṭṭhāya (bjt, th)ภิกษุทั้งหลาย ช่างย้อมหรือจิตรกร เมื่อมีเครื่องย้อมก็ดี ครั่งก็ดี ขมิ้นก็ดีสีเขียวก็ดี สีแดงก็ดี พึงเขียนรูปสตรีหรือรูปบุรุษมีอวัยวะน้อยใหญ่ครบทุกส่วลงบนแผ่นกระดาน ฝา หรือแผ่นผ้าที่เกลี้ยงเกลา แม้ฉันใด
evameva kho, bhikkhave, assutavā puthujjano rūpaññeva abhinibbattento abhinibbatteti, vedanaññeva …pe… saññaññeva … saṅkhāreyeva … viññāṇaññeva abhinibbattento abhinibbatteti.
saṅkhāreyeva viññāṇaññeva → saṅkhāreva viññāṇaṁ yeva (pts) | eva → Missing in S1-3 (pts note) | saṅkhāreyeva → saṅkhāre yeva (my, th) | viññāṇaññeva → viññāṇaṁyeva (bjt) | evameva → evaṁ (th) | evameva → evam eva (pts)ปุถุชนผู้ไม่ได้สดับก็ฉันนั้นเหมือนกัน เมื่อจะให้เกิด ก็ให้รูปนั่นเองเกิด ... เวทนา ... สัญญา ... สังขาร... เมื่อจะให้เกิด ก็ให้วิญญาณนั่นเองเกิด
Taṁ kiṁ maññatha, bhikkhave,
kiṁ maññatha → kimmaññatha (bjt)ภิกษุทั้งหลาย เธอทั้งหลายจะเข้าใจความข้อนั้นว่าอย่างไร
rūpaṁ niccaṁ vā aniccaṁ vā”ti?
vāti → vā ti (pts)รูปเที่ยงหรือไม่เที่ยง”
“Aniccaṁ, bhante”.“ไม่เที่ยง พระพุทธเจ้าข้า”
“Vedanā …“เวทนา ...
saññā …สัญญา ...
saṅkhārā …สังขาร ...
viññāṇaṁ …pe…
+ → niccaṁ vā aniccaṁ vā ti aniccaṁ bhante (bjt)วิญญาณเที่ยงหรือไม่เที่ยง” “ไม่เที่ยง พระพุทธเจ้าข้า”
“tasmātiha, bhikkhave …pe…
tasmātiha → tasmā tiha (th)“ภิกษุทั้งหลาย เพราะเหตุนั้นแล ฯลฯ
evaṁ passaṁ …pe…อริยสาวกผู้ได้สดับเห็นอยู่อย่างนี้ ฯลฯ
nāparaṁ itthattāyāti pajānātī”ti.
nāparaṁ → nāparam (pts)รู้ชัดว่า ... ไม่มีกิจอื่นเพื่อความเป็นอย่างนี้อีกต่อไป”
Aṭṭhamaṁ.
aṭṭhamaṁ → savatthi tatra voca (pts)ทุติยคัททูลพัทธสูตรที่ ๘ จบ