KalyāṇamittasuttaDe Bons Amis
Sāvatthinidānaṁ.
sāvatthinidānaṁ → sāvatthiyaṁ (bj); sāvatthiyaṁ viharati ekamantaṁ nisīdi (sya-all) | sāvatthinidānaṁ ekamantaṁ → (pts)A Sāvatthī.
Ekamantaṁ nisinno kho rājā pasenadi kosalo bhagavantaṁ etadavoca:
pasenadi kosalo → pasenadikosalo (th) | pasenadi kosalo bhagavantaṁ etadavoca → pasenadi-kosalo bhagavantam etad avoca (pts)Assis sur un côté, le roi Pasenadi dit au Bouddha;
“idha mayhaṁ, bhante, rahogatassa paṭisallīnassa evaṁ cetaso parivitakko udapādi:
evaṁ cetaso → evañcetaso (th) | mayhaṁ → mayham (pts) | evaṁ → evam (pts)« Juste à l’instant, sire, alors que j’étais en retraite privée, cette pensée m’est venue à l’esprit.
‘svākkhāto bhagavatā dhammo, so ca kho kalyāṇamittassa kalyāṇasahāyassa kalyāṇasampavaṅkassa, no pāpamittassa no pāpasahāyassa no pāpasampavaṅkassā’”ti.
svākkhāto → svākhyāto (pts) | pāpasahāyassa → papasahāyassa (pts) | Svākhyāto → SS. svākkhāto here and further on. (pts note) | ti → B. sampavaṅkassa. (pts note) | kalyāṇamittassa kalyāṇasahāyassa kalyāṇasampavaṅkassa → kalyāṇa-mittassa kalyāṇa-sahāyassa kalyāṇa-sampavaṅkassa (pts) | pāpamittassa → pāpa-mittassa (pts) | pāpasahāyassa → papa-sahāyassa (pts) | pāpasampavaṅkassāti → pāpasampavaṅkassā ti (pts)‘ L’enseignement est bien expliqué par le Bouddha. Mais c’est pour quelqu’un avec de bons amis, compagnons, et associés, pas pour quelqu’un avec de mauvais amis, compagnons, et associés.’ »
“Evametaṁ, mahārāja, evametaṁ, mahārāja.
evametaṁ → evam etam (pts)« C’est tellement vrai, grand roi ! C’est tellement vrai ! » dit le Bouddha. Et il répéta la déclaration du roi, en ajoutant :
Svākkhāto, mahārāja, mayā dhammo. So ca kho kalyāṇamittassa kalyāṇasahāyassa kalyāṇasampavaṅkassa, no pāpamittassa no pāpasahāyassa no pāpasampavaṅkassāti.
svākkhāto → svākhyāto (pts) | kalyāṇamittassa → kalyāṇa-mittassa (pts) | kalyāṇasampavaṅkassa → kalyāṇa-sampavaṅkassa (pts) | pāpamittassa → pāpa-mittassa (pts) | pāpasampavaṅkassāti → pāpa-sampavaṅkassā ti (pts)
Ekamidāhaṁ, mahārāja, samayaṁ sakkesu viharāmi nagarakaṁ nāma sakyānaṁ nigamo.
nagarakaṁ → nāgarakaṁ (bj) | nagarakaṁ nāma → (pts) | nigamo atha → nigame atho (pts) | nāgarakaṁ → nagarakaṁ (bj: machasaṁ, syā) | nāma → sakkaraṁ nāmāti pāṭhena bhavitabbaṁ (sya-all note) | idāhaṁ → So all the MSS. (pts note) | Sakkesu → S1 adds nāgarakaṇṇā; S2-3 nāgarakaṁ. (pts note) | Sakyānaṁ → S2 omits sakyānaṁ. (pts note) | nigame → B. nigāmo; S1 nigamo; S3 gāme; S2 game. The true reading of the whole is sakkaraṁ nāma sakyānaṁ nigame. (pts note) | ekamidāhaṁ → ekam idāhaṁ (pts) | samayaṁ → samayam (pts)« Grand roi, une fois je résidait dans le pays des Sakyans où il ont une ville appelée Ville.
Atha kho, mahārāja, ānando bhikkhu yenāhaṁ tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā maṁ abhivādetvā ekamantaṁ nisīdi. Ekamantaṁ nisinno kho, mahārāja, ānando bhikkhu maṁ etadavoca:
atha → atho (pts) | ekamantaṁ → ekam antaṁ (pts) | ekamantaṁ → ekam antam (pts) | maṁ etadavoca → mam etad avoca (pts)Alors le moine Ānanda vint vers moi, s’inclina, s’assit sur un côté, et dit :
‘upaḍḍhamidaṁ, bhante, brahmacariyassa—yadidaṁ kalyāṇamittatā kalyāṇasahāyatā kalyāṇasampavaṅkatā’ti.
upaḍḍhamidaṁ → upaḍḍham idam (pts) | yadidaṁ kalyāṇamittatā kalyāṇasahāyatā kalyāṇasampavaṅkatāti → yad idaṁ kalyāṇa-mittatā kalyāṇa-sahāyatā kalyāṇasampavaṅkatā ti (pts)‘ Sire, de bons amis, compagnons, et associés sont la moitié de la vie spirituelle. ’
Evaṁ vuttāhaṁ, mahārāja, ānandaṁ bhikkhuṁ etadavocaṁ:
mahārāja → S3 etaṁ mahaṁ (with erasure); S2 Eva . . . rāja, the interval being left empty. (pts note) | avocam → S3 avocuṁ. (pts note) | evaṁ vuttāhaṁ → evam vuttāham (pts) | ānandaṁ bhikkhuṁ etadavocaṁ → ānandam bhikkhum etad avocam (pts)Quand il eut parlé, je lui dit :
‘mā hevaṁ, ānanda, mā hevaṁ, ānanda.
mā hevaṁ ānanda → (sya-all) | hevaṁ → h-evam (pts)‘ Non pas, Ānanda ! Non pas, Ānanda !
Sakalameva hidaṁ, ānanda, brahmacariyaṁ—yadidaṁ kalyāṇamittatā kalyāṇasahāyatā kalyāṇasampavaṅkatā.
Ānanda → SS. omit Ānanda. (pts note) | sakalameva hidaṁ → sakalam eva h-idam (pts) | yadidaṁ kalyāṇamittatā kalyāṇasahāyatā kalyāṇasampavaṅkatā → yad idaṁ kalyāṇa mittatā kalyāṇa-sahāyatā kalyāṇa-sampavaṅkatā kalyaṇamittassa (pts)De bons amis, compagnons, et associés sont la totalité de la vie spirituelle.
Kalyāṇamittassetaṁ, ānanda, bhikkhuno pāṭikaṅkhaṁ kalyāṇasahāyassa kalyāṇasampavaṅkassa ariyaṁ aṭṭhaṅgikaṁ maggaṁ bhāvessati ariyaṁ aṭṭhaṅgikaṁ maggaṁ bahulīkarissati.
bahulīkarissati → bahulīkarissatīti (bj, sya-all) | pāṭikaṅkhaṁ → pāṭikaṅkhaṁ kalyāṇamittassa (sya-all, pts) | ariyaṁ aṭṭhaṅgikaṁ maggaṁ → ariyam atthaṅgikam maggam (pts) | bhāvessati → bhāveyya (bj: sīmu) | kalyāṇamittassetaṁ → kalyāṇamittassidaṁ (sya-all: sī.) | etam → SS. -idaṁ. (pts note) | bahulī-karissati → SS. -karissatīti. (pts note)Un membre monastique avec de bons amis, compagnons, et associés, peut s’attendre à développer et cultiver le noble chemin octuple.
Kathañca, ānanda, bhikkhu kalyāṇamitto kalyāṇasahāyo kalyāṇasampavaṅko ariyaṁ aṭṭhaṅgikaṁ maggaṁ bhāveti, ariyaṁ aṭṭhaṅgikaṁ maggaṁ bahulīkaroti?
bhāveti → antaritapāṭho na dissate PTS potthake (bj note) | kathañca → kathañ ca (pts) | kalyāṇamitto → kalyāṇa-mitto (pts) | kalyāṇasampavaṅko ariyaṁ → kalyāṇa-sampavaṅko ariyam (pts) | bhāveti ariyaṁ aṭṭhaṅgikaṁ maggaṁ bahulīkaroti → bahulī-karoti idha ānanda (pts)Et comment un membre monastique avec de bons amis développe et cultive le noble chemin octuple ?
Idhānanda, bhikkhu sammādiṭṭhiṁ bhāveti vivekanissitaṁ virāganissitaṁ nirodhanissitaṁ vossaggapariṇāmiṁ, sammāsaṅkappaṁ bhāveti … sammāvācaṁ bhāveti … sammākammantaṁ bhāveti … sammāājīvaṁ bhāveti … sammāvāyāmaṁ bhāveti … sammāsatiṁ bhāveti … sammāsamādhiṁ bhāveti vivekanissitaṁ virāganissitaṁ nirodhanissitaṁ vossaggapariṇāmiṁ.
idhānanda → idha ānanda (pts) | vossaggapariṇāmiṁ sammāsaṅkappaṁ → vossaggapariṇamiṁ sammāsaṅkappam (pts) | bhāveti sammāsatiṁ → sammāsatim (pts) | sammādiṭṭhiṁ → sammā-diṭṭhim (pts) | virāganissitaṁ nirodhanissitaṁ vossaggapariṇāmiṁ sammāsaṅkappaṁ → virāga-nissitam nirodha-nissitaṁ vossaggapariṇamiṁ sammā-saṅkappam (pts) | sammāvācaṁ → sammāvācam (pts) | sammākammantaṁ → sammā-kammantam (pts) | sammāājīvaṁ → sammā-ājīvam (pts) | + → sammā-satim (pts) | sammāsatiṁ → sammā-samādhiṁ (pts) | sammāsamādhiṁ bhāveti vivekanissitaṁ virāganissitaṁ nirodhanissitaṁ → viveka-nissitaṁ virāga-nissitaṁ nirodha-nissitaṁ (pts)C’est quand un membre monastique développe la vision juste, l’intention juste, la parole juste, l’action juste, les moyens d’existence justes, l’effort juste, l’attention juste, et l’immersion juste, qui reposent sur l’isolement, l’effacement, et la cessation, et arrive à maturité dans le renoncement.
Evaṁ kho, ānanda, bhikkhu kalyāṇamitto kalyāṇasahāyo kalyāṇasampavaṅko ariyaṁ aṭṭhaṅgikaṁ maggaṁ bhāveti, ariyaṁ aṭṭhaṅgikaṁ maggaṁ bahulīkaroti.
ariyaṁ aṭṭhaṅgikaṁ maggaṁ → ariyam atthaṅgikam maggam (pts)C’est ainsi qu’un membre monastique avec de bons amis développe et cultive le noble chemin octuple.
Tadamināpetaṁ, ānanda, pariyāyena veditabbaṁ yathā sakalamevidaṁ brahmacariyaṁ—yadidaṁ kalyāṇamittatā kalyāṇasahāyatā kalyāṇasampavaṅkatāti.
tadamināpetaṁ → tadimināpetaṁ (sya-all) | yadidaṁ kalyāṇamittatā → yadidam kālyāṇamittatā (pts) | tadamināpetaṁ → etam (pts) | veditabbaṁ → veditabbam (pts) | sakalamevidaṁ → sakalam ev-idam (pts) | yadidaṁ kalyāṇamittatā kalyāṇasahāyatā kalyāṇasampavaṅkatāti → yad-idam kālyāṇamittatā kalyāṇa-sahāyatā kalyāṇa-sampavaṅkatā ti mamaṁ (pts)Et voici une autre façon de comprendre comment de bons amis sont la totalité de la vie spirituelle.
Mamañhi, ānanda, kalyāṇamittaṁ āgamma jātidhammā sattā jātiyā parimuccanti, jarādhammā sattā jarāya parimuccanti, byādhidhammā sattā byādhito parimuccanti, maraṇadhammā sattā maraṇena parimuccanti, sokaparidevadukkhadomanassupāyāsadhammā sattā sokaparidevadukkhadomanassupāyāsehi parimuccanti.
byādhito → vyādhinā (bj); vyādhiyā (pts) | parimuccanti → parimuccantīti (sya-all) | vyādhinā → vyādhito (bj: machasaṁ, syā); vyādhiyā (bj: PTS) | hi → SS. omit hi. (pts note) | vyādhiyā → B. vyādhito. (pts note) | parimuccanti → SS. parimuccantīti. (pts note) | mamañhi → mamaṁ hi (bjt) | byādhidhammā → vyādhidhammā (bjt, pts) | kalyāṇamittaṁ → kalyāṇa-mittam (pts) | maraṇadhammā → maraṇa-dhammā (pts) | sokaparidevadukkhadomanassupāyāsadhammā → soka-parideva-dukkha-domanass-upāyāsa-dhammā (pts) | sokaparidevadukkhadomanassupāyāsehi → soka-paridevadukkha-domanass-upāyāsehi (pts)Car, en comptant sur moi comme un bon ami, les êtres sensibles qui sont sujets à la renaissance, la vieillessse, la mort, la désolation, la lamentation, la peine, le chagrin, et la détresse, sont libérés de toutes ces choses.
Iminā kho etaṁ, ānanda, pariyāyena veditabbaṁ yathā sakalamevidaṁ brahmacariyaṁ—yadidaṁ kalyāṇamittatā kalyāṇasahāyatā kalyāṇasampavaṅkatā’ti.
sakalamevidaṁ → sakalamevahidaṁ (bj) | kalyāṇasampavaṅkatāti tasmātiha → kalyaṇasampavaṅkatāti tasmāt iha (pts) | etam → SS. evaṁ. (pts note) | kalyaṇa-sampavaṅkatāti → This intercalated sutta is the second of the first vaggo of the Magga-Saṁyutta (the first of the fifth and last section of this Nikāya,-- the Mahāvaggo); it is entitled Upaḍḍha. Already published (Journal Asiatique, Janvier, 1873, p. 55, 6). (pts note) | sakalamevidaṁ → sakalam ev-idaṁ (pts) | yadidaṁ kalyāṇamittatā kalyāṇasahāyatā kalyāṇasampavaṅkatāti → yad idaṁ kalyāṇa-mittatā kalyāṇa-sahāyatā kalyaṇa-sampavaṅkatāti (pts)Ceci est une autre façon de comprendre comment de bons amis sont la totalité de la vie spirituelle. ’
Tasmātiha te, mahārāja, evaṁ sikkhitabbaṁ:
tasmātiha → tasmāt iha (pts)Ainsi, grand roi, vous devez vous entraîner comme ceci :
‘kalyāṇamitto bhavissāmi kalyāṇasahāyo kalyāṇasampavaṅko’ti.
ti → All this phrase is omitted by S3. (pts note) | kalyāṇasahāyo kalyāṇasampavaṅkoti → kalyāṇa-sahāyo kalyāṇa-sampavaṅko ti evaṁ (pts)‘ J’aurai de bons amis, compagnions, et associés. ’
Evañhi te, mahārāja, sikkhitabbaṁ.
evañhi → evaṁ hi (bjt, th) | evañhi → hi (pts)C’est ainsi que vous devez vous entraîner.
Kalyāṇamittassa te, mahārāja, kalyāṇasahāyassa kalyāṇasampavaṅkassa ayaṁ eko dhammo upanissāya vihātabbo—
kalyāṇamittassa → kalyāṇa-mittassa (pts) | kalyāṇasahāyassa kalyāṇasampavaṅkassa ayaṁ → kalyāṇa-sahāyassa kalyāṇa-sampavaṅkassa ayam (pts)Quand vous avez de bons amis, compagnions, et associés, vous devrez vivre soutenu par une chose :
appamādo kusalesu dhammesu.la diligence dans les qualités habiles.
Appamattassa te, mahārāja, viharato appamādaṁ upanissāya, itthāgārassa anuyantassa evaṁ bhavissati:
anuyantassa → (bj); anuyāyantassa (sya-all) | anuyantassa evaṁ → evam (pts) | itthāgārassa → itthāgārassa anuyantassa (bj: machasaṁ); anuyāyantassa (bj: syā) | appamādaṁ → appamādam (pts)Quand vous êtes diligent, soutenu par la diligence, vos dames du harem,
‘rājā kho appamatto viharati, appamādaṁ upanissāya.
appamādaṁ → appamādam (pts)
Handa mayampi appamattā viharāma, appamādaṁ upanissāyā’ti.
appamādaṁ upanissāyāti → appamādam upanissayā ti (pts) | mayampi → mayaṁpi (th) | mayampi → mayam pi (pts)
Appamattassa te, mahārāja, viharato appamādaṁ upanissāya, khattiyānampi anuyantānaṁ evaṁ bhavissati:
anuyantānaṁ → anuyuttānaṁ (bj) | khattiyānampi anuyantānaṁ evaṁ → khattiyānam pi anuyuttānaṁ evam (pts) | anuyuttānaṁ → anuyuttānaṁ (bj: syā, machasaṁ) | anuyuttānaṁ → B. anuyantānam (Cf. Devaputta-S. III. 3. 5) omitted by S2. (pts note) | appamādaṁ → appamādam (pts)vos vassaux aristocrates,
‘rājā kho appamatto viharati appamādaṁ upanissāya.
appamādaṁ → appamādam (pts)
Handa mayampi appamattā viharāma, appamādaṁ upanissāyā’ti.
mayampi → mayaṁpi (th) | mayampi → mayam pi (pts) | appamādaṁ upanissāyāti → appamādam upanissāyā ti (pts)
Appamattassa te, mahārāja, viharato appamādaṁ upanissāya, balakāyassapi evaṁ bhavissati:
balakāyassapi evaṁ → negamajānapadassa pi evam (pts) | negamajānapadassa → B. nigamajanapadassa. (pts note) | appamādaṁ → appamādam (pts)vos troupes,
‘rājā kho appamatto viharati appamādaṁ upanissāya.
appamādaṁ → appamādam (pts)
Handa mayampi appamattā viharāma, appamādaṁ upanissāyā’ti.
mayampi → mayaṁpi (th) | mayampi → mayam pi (pts) | appamādaṁ upanissāyāti → appamādam upanissāyā ti (pts)
Appamattassa te, mahārāja, viharato appamādaṁ upanissāya, negamajānapadassapi evaṁ bhavissati:
negamajānapadassapi → negamajānapadassāpi (bj, sya-all) | negamajānapadassāpi → jānapadassapi (bj: machasaṁ, PTS) | negamajānapadassapi → negama jānapadassāpi (th) | appamādaṁ → appamādam (pts)et le peuple des villes et des campagnes penseront :
‘rājā kho appamatto viharati, appamādaṁ upanissāya.‘ Le roi vit diligent, soutenu par la diligence.
Handa mayampi appamattā viharāma, appamādaṁ upanissāyā’ti?
mayampi → mayaṁpi (th)Nous ferions mieux de vivre diligents, soutenus par la diligence ! ’
Appamattassa te, mahārāja, viharato appamādaṁ upanissāya, attāpi gutto rakkhito bhavissati—Quan vous êtes diligent, soutenu par la diligence, alors non seulement vous-même,
itthāgārampi guttaṁ rakkhitaṁ bhavissati, kosakoṭṭhāgārampi guttaṁ rakkhitaṁ bhavissatī”ti.
pi → S2-3 omit kosa. (pts note) | itthāgārampi → itthāgāram pi (pts) | rakkhitaṁ → rakkhitam (pts) | kosakoṭṭhāgārampi → kosakoṭṭhāgāram pi (pts)mais vos dames du harem, et vos trésor et entrepôts seront bien gardés et protégés. »
Idamavoca …pe…C’est ce que le Bouddha dit…
“Bhoge patthayamānena, uḷāre aparāpare;« Pour celui qui désire une grande richesse encore et encore, Appamādaṁ pasaṁsanti, puññakiriyāsu paṇḍitā;
appamādaṁ → appamādam (pts) puññakiriyāsu → puññakriyāsu (pts) | puñña-kriyāsu → SS. kiriyāsu. (pts note)le sage fait l’éloge de la diligence dans l’accomplissement du mérite. Appamatto ubho atthe, adhiggaṇhāti paṇḍito.
adhiggaṇhāti → adhigaṇhāti (bjt, pts)En étant diligent, une personne avisée assure à la fois deux gains :Diṭṭhe dhamme ca yo attho, yo cattho samparāyiko;
diṭṭhe → diṭṭheva dhamme (bj: sīmu) cattho → c-attho (pts)les gains dans cette vie, et dans les vies à venir. Atthābhisamayā dhīro, paṇḍitoti pavuccatī”ti.
atthābhisamayā dhīro → atthābhisamayādhīro (pts) pavuccatīti → pavuccatīti sāvatthi nidānaṁ (pts) | pavuccatīti → Already published (Journal Asiatique, Janv. 1874, p. 80-1). (pts note) | paṇḍitoti → paṇḍito ti (pts)Attentifs, comprenant le sens, on dit qu’ils sont avisés. »