Pabbatūpamasutta
Pabbatūpamasutta → pabbatopamasuttaṁ (sya-all)Das Gleichnis vom Berg
Sāvatthinidānaṁ.
sāvatthinidānaṁ → sāvatthiyaṁ (bj) | sāvatthinidānaṁ ekamantaṁ → (pts) | sāvatthinidānaṁ → sāvatthīnidānaṁ atha kho rājā pasenadikosalo divādivassa yena bhagavā tenupasaṅkami upasaṅkamitvā bhagavantaṁ abhivādetvā ekamantaṁ nisīdi (th)In Sāvatthī.
Ekamantaṁ nisinnaṁ kho rājānaṁ pasenadiṁ kosalaṁ bhagavā etadavoca:
pasenadiṁ kosalaṁ → pasenadikosalaṁ (sya-all) | rājānaṁ pasenadiṁ kosalaṁ → rājānam pasenadikosalam (pts) | rājānaṁ pasenadiṁ kosalaṁ → rājānam pasenadi-kosalam (pts) | etadavoca → etad avoca (pts)König Pasenadi setzte sich zur Seite hin, und der Buddha sagte zu ihm:
“handa kuto nu tvaṁ, mahārāja, āgacchasi divā divassā”ti?
nu tvaṁ → tvam (pts) | divā divassāti → (pts) | divā divassāti → divādivassāti (th)„Nun, großer König, woher kommst du mitten am Tag?“
“Yāni tāni, bhante, raññaṁ khattiyānaṁ muddhāvasittānaṁ issariyamadamattānaṁ kāmagedhapariyuṭṭhitānaṁ janapadatthāvariyappattānaṁ mahantaṁ pathavimaṇḍalaṁ abhivijiya ajjhāvasantānaṁ rājakaraṇīyāni bhavanti, tesu khvāhaṁ, etarahi ussukkamāpanno”ti.
pathavimaṇḍalaṁ → paṭhavimaṇḍalaṁ (bj); paṭhavīmaṇḍalaṁ (sya-all); pathavīmaṇḍalam (pts) | bhavanti tesu khvāhaṁ → santi tesvāhaṁ (bj) | tesu khvāhaṁ → tesvāhaṁ (sya-all, pts) | rājakaraṇīyāni → rājakaraṇīyāṇi (pts) | santi → bhavanti (bj: syā, machasaṁ) | tesvāhaṁ → tesubbāhaṁ (bj: machasaṁ) | raññam → S2 rañño corrected to raññam in S3, perhaps also in S1. (pts note) | bhavanti → SS. santi. (pts note) | ussukkamāpannoti → ussukkaṁ āpannoti (bjt, th) | raññaṁ khattiyānaṁ muddhāvasittānaṁ issariyamadamattānaṁ kāmagedhapariyuṭṭhitānaṁ janapadatthāvariyappattānaṁ → raññam khattiyānam muddhāvasittānam issariyamada-mattānaṁ kāma-gedha-pariyuṭṭhitānaṁ janapadatthāvariyappattānam (pts) | rājakaraṇīyāni → rāja-karaṇīyāṇi (pts) | tesu khvāhaṁ → tesvāham (pts) | ussukkamāpannoti → ussukkam āpanno ti (pts)„Herr, es gibt gesalbte adlige Könige, die von Herrschaft betört und von Gier nach Sinnenfreuden besessen sind. Sie haben für das Land Sicherheit gewonnen und residieren in einem großen eroberten Territorium. Heute war ich damit beschäftigt, die Pflichten eines solchen Königs zu erfüllen.“
“Taṁ kiṁ maññasi, mahārāja,
kiṁ maññasi → kimmaññasi (bjt) | kiṁ → kim (pts)„Was denkst du, großer König?
idha te puriso āgaccheyya puratthimāya disāya saddhāyiko paccayiko.Angenommen, ein vertrauenswürdiger und verlässlicher Mann käme von Osten.
So taṁ upasaṅkamitvā evaṁ vadeyya:
taṁ → tam (pts) | evaṁ → evam (pts)Er begäbe sich zu dir und meldete:
‘yagghe, mahārāja, jāneyyāsi, ahaṁ āgacchāmi puratthimāya disāya.
jāneyyāsi → jāneyya (sya-all) | jāneyyāsi → SS. jāneyya always. (pts note) | ahaṁ → aham (pts)‚Bitte, großer König, du solltest wissen: Ich komme von Osten.
Tatthaddasaṁ mahantaṁ pabbataṁ abbhasamaṁ, sabbe pāṇe nippothento āgacchati.
nippothento → nippoṭhento (bj); nipphoṭento (pts) | nippoṭhento → nippoṭhento (bj: machasaṁ, syā) | nippothento → nipuphoṭento. ba. nipphothenuto (sya-all: sī. yu.) | nipphoṭento → B. nipphothento always. (pts note) | tatthaddasaṁ mahantaṁ → tatth-addasaṁ mahantam (pts) | abbhasamaṁ → abbhasamam (pts)Dort sah ich einen riesigen Berg, der bis zu den Wolken reichte. Er bewegte sich hierher und zermalmte dabei alle Geschöpfe.
Yaṁ te, mahārāja, karaṇīyaṁ, taṁ karohī’ti.
yaṁ te → yante (th)So tue also, großer König, was getan werden muss!‘
Atha dutiyo puriso āgaccheyya pacchimāya disāya …pe…
pacchimāya → dakkhiṇāya (bj, sya-all) | la → SS. pe. (pts note) | + → dakkhiṇāya disāya (bjt)Dann käme ein zweiter vertrauenswürdiger und verlässlicher Mann von Westen …
atha tatiyo puriso āgaccheyya uttarāya disāya …
uttarāya → pacchimāya (bj, sya-all)ein dritter von Norden …
atha catuttho puriso āgaccheyya dakkhiṇāya disāya saddhāyiko paccayiko.
dakkhiṇāya → uttarāya (bj, sya-all)und ein vierter von Süden.
So taṁ upasaṅkamitvā evaṁ vadeyya:
taṁ → tam (pts)Er begäbe sich zu dir und meldete:
‘yagghe, mahārāja, jāneyyāsi, ahaṁ āgacchāmi dakkhiṇāya disāya.
dakkhiṇāya → uttarāya (bj, sya-all) | jāneyyāsi → jāneyya (sya-all) | ahaṁ → aham (pts)‚Bitte, großer König, du solltest wissen: Ich komme von Süden.
Tatthaddasaṁ mahantaṁ pabbataṁ abbhasamaṁ sabbe pāṇe nippothento āgacchati.
nippothento → nippoṭhento (bj); nipphoṭento (pts) | nippoṭhento → nippoṭhento (bj: machasaṁ, syā)Dort sah ich einen riesigen Berg, der bis zu den Wolken reichte. Er bewegte sich hierher und zermalmte dabei alle Geschöpfe.
Yaṁ te, mahārāja, karaṇīyaṁ taṁ karohī’ti.
mahārāja karaṇīyaṁ → maharāja karaṇīyam (pts) | yaṁ te → yante (th)So tue also, großer König, was getan werden muss!‘
Evarūpe te, mahārāja, mahati mahabbhaye samuppanne dāruṇe manussakkhaye dullabhe manussatte kimassa karaṇīyan”ti?
manussakkhaye → manussakāye (mr) | mahārāja → maharāja (pts) | dāruṇe → dārune (pts) | manussakkhaye → manussakāye (cck: ka.) | manussakkhaye → evaṁ ba. manussakāye (sya-all: sī. yu.) | mahati → SS. mahatī. (pts note) | manussakkhaye → B. manussakāye. (pts note) | kimassa karaṇīyanti → kim assa karaṇīyan ti (pts)Wenn so eine unheilvolle Bedrohung aufkäme – ein entsetzlicher Verlust von Menschenleben, wo doch die menschliche Geburt so selten ist – was würdest du tun?“
“Evarūpe me, bhante, mahati mahabbhaye samuppanne dāruṇe manussakkhaye dullabhe manussatte kimassa karaṇīyaṁ aññatra dhammacariyāya aññatra samacariyāya aññatra kusalakiriyāya aññatra puññakiriyāyā”ti?
aññatra → (bj, pts) | me → (pts) | kimassa karaṇīyaṁ → kim assa karanīyam (pts) | aññatra puññakiriyāyāti → puññakiriyāyā ti (pts) | puññakiriyāyāti → aññatra samacariyāya aññatra kusalakiriyāya aññatra puññakiriyāyāti (bj: machasaṁ, syā) | kusalakiriyāya → B. kusalacariyāya always. (pts note) | ti → Before each of these words, B. repeats aññatra. (pts note)„Herr, was könnte ich anderes tun, als prinzipientreues und moralisches Verhalten zu üben und zu tun, was tauglich und gut ist?“
“Ārocemi kho te, mahārāja, paṭivedemi kho te, mahārāja, adhivattati kho taṁ, mahārāja, jarāmaraṇaṁ.
paṭivedemi → pativedayāmi (bj) | pativedayāmi → paṭivedemi (bj: machasaṁ, syā, PTS, sī.pævi, sī.pavi) | kho → SS. omit kho. (pts note) | taṁ → tam (pts)„Ich sage dir, großer König, ich kündige dir an: Alter und Tod kommen auf dich zu.
Adhivattamāne ce te, mahārāja, jarāmaraṇe kimassa karaṇīyan”ti?
ce → ca (bj, sya-all, pts) | kimassa karaṇīyanti → kim assa karaṇīyan ti (pts)Da Alter und Tod auf dich zukommen, was willst du tun?“
“Adhivattamāne ca me, bhante, jarāmaraṇe kimassa karaṇīyaṁ aññatra dhammacariyāya samacariyāya kusalakiriyāya puññakiriyāya?
dhammacariyāya → dhammacariyāya aññatra (sya-all) | samacariyāya → samacariyāya aññatra (sya-all) | kusalakiriyāya → kusalakiriyāya aññatra (sya-all) | puññakiriyāya → Same remarks as above. (pts note) | kimassa karaṇīyaṁ → kim assa karaṇīyam (pts)„Herr, was kann ich anderes tun, als prinzipientreues und moralisches Verhalten zu üben und zu tun, was tauglich und gut ist?
Yāni tāni, bhante, raññaṁ khattiyānaṁ muddhāvasittānaṁ issariyamadamattānaṁ kāmagedhapariyuṭṭhitānaṁ janapadatthāvariyappattānaṁ mahantaṁ pathavimaṇḍalaṁ abhivijiya ajjhāvasantānaṁ hatthiyuddhāni bhavanti;
pathavimaṇḍalaṁ → paṭhavimaṇḍalaṁ (bj); paṭhavīmaṇḍalaṁ (sya-all) | yāni → yāni pi (pts) | raññaṁ → raññam (pts) | muddhāvasittānaṁ issariyamadamattānaṁ kāmagedhapariyuṭṭhitānaṁ janapadatthāvariyappattānaṁ mahantaṁ pathavimaṇḍalaṁ → muddhāvasittānam issariyamada-mattānaṁ kāma-gedha-pariyuṭṭhitānaṁ janapadatthāvariyappattānam mahantam pathavi-maṇḍalam (pts) | ajjhāvasantānaṁ hatthiyuddhāni → ajjhāvasantānam hatthi-yuddhāni (pts)Herr, es gibt gesalbte adlige Könige, die von Herrschaft betört und von Gier nach Sinnenfreuden besessen sind. Sie haben für das Land Sicherheit gewonnen und residieren in einem großen eroberten Territorium. Solche Könige führen eine Schlacht mit Elefanten,
tesampi, bhante, hatthiyuddhānaṁ natthi gati natthi visayo adhivattamāne jarāmaraṇe.
tesampi → tesam pi (pts) | hatthiyuddhānaṁ → hatthi-yuddhānam (pts)
Yānipi tāni, bhante, raññaṁ khattiyānaṁ muddhāvasittānaṁ …pe…
yānipi → yāni pi (pts) | khattiyānaṁ muddhāvasittānaṁ → khattiyānam muddhāvasittānam (pts)
ajjhāvasantānaṁ assayuddhāni bhavanti …pe…
ajjhāvasantānaṁ → (bj) | ajjhāvasantānaṁ assayuddhāni → ajjhāvasantānam assa-yuddhāni (pts)mit Reitertruppen,
rathayuddhāni bhavanti …pe…
rathayuddhāni → ratha-yuddhāni (pts)mit Streitwagen
pattiyuddhāni bhavanti;
pattiyuddhāni → patti-yuddhāni (pts)oder mit Fußsoldaten.
tesampi, bhante, pattiyuddhānaṁ natthi gati natthi visayo adhivattamāne jarāmaraṇe.
gati → S2-3 omit natthigati. (pts note) | tesampi → tesam pi (pts) | pattiyuddhānaṁ → patti-yuddhānam (pts)Aber es gibt keinen Platz und keinen Rahmen für eine Schlacht mit Elefanten, Reitertruppen, Streitwagen oder Fußsoldaten, wenn Alter und Tod auf einen zukommen.
Santi kho pana, bhante, imasmiṁ rājakule mantino mahāmattā, ye pahonti āgate paccatthike mantehi bhedayituṁ.
pahonti → yesaṁ honti (mr) | pahonti → yesaṁ honti (cck: ka.) | pahonti → B. yesaṁ honti. (pts note) | bhedayituṁ → S1-3 add here tesam pi bhedayitum. (pts note)An diesem königlichen Hof gibt es Oberminister, die weisen Rat wissen und in der Lage sind, einen herankommenden Feind mit weisem Rat zu spalten.
Tesampi, bhante, mantayuddhānaṁ natthi gati natthi visayo adhivattamāne jarāmaraṇe.
gati → SS. omit natthi gati here and further on. (pts note) | tesampi → tesam pi (pts) | mantayuddhānaṁ → manta-yuddhānam (pts)Aber es gibt keinen Platz und keinen Rahmen für eine Schlacht mit Diplomatie, wenn Alter und Tod auf einen zukommen.
Saṁvijjati kho pana, bhante, imasmiṁ rājakule pahūtaṁ hiraññasuvaṇṇaṁ bhūmigatañceva vehāsaṭṭhañca, yena mayaṁ pahoma āgate paccatthike dhanena upalāpetuṁ.
pana → SS. omit pana. (pts note) | pahutaṁ → B. bahutam. (pts note) | pahūtaṁ hiraññasuvaṇṇaṁ bhūmigatañceva → pahutaṁ suvaṇṇam bhūmigatañ c-eva (pts) | mayaṁ → mayam (pts)An diesem königlichen Hof gibt es Goldmünzen und ungemünztes Gold in Fülle, das unter und über der Erde verwahrt ist. Mithilfe dieses Vermögens können wir einen herankommenden Feind bestechen.
Tesampi, bhante, dhanayuddhānaṁ natthi gati natthi visayo adhivattamāne jarāmaraṇe.
tesampi → tesam pi (pts) | dhanayuddhānaṁ → dhana-yuddhānam (pts)Aber es gibt keinen Platz und keinen Rahmen für eine Schlacht mit Geld, wenn Alter und Tod auf einen zukommen.
Adhivattamāne ca me, bhante, jarāmaraṇe kimassa karaṇīyaṁ aññatra dhammacariyāya samacariyāya kusalakiriyāya puññakiriyāyā”ti?
dhammacariyāya → dhammacariyāya aññatra (sya-all) | samacariyāya → samacariyāya aññatra (sya-all) | kusalakiriyāya → kusalakiriyāya aññatra (sya-all) | kimassa karaṇīyaṁ → kim assa karaṇīyam (pts) | puññakiriyāyāti → puññakiriyāyā ti (pts)Wenn Alter und Tod auf mich zukommen, was kann ich anderes tun, als prinzipientreues und moralisches Verhalten zu üben und zu tun, was tauglich und gut ist?“
“Evametaṁ, mahārāja, evametaṁ, mahārāja.
mahārāja → (sya-all) | evametaṁ → evam etam (pts)„Das ist wirklich wahr, großer König! Das ist wirklich wahr!
Adhivattamāne jarāmaraṇe kimassa karaṇīyaṁ aññatra dhammacariyāya samacariyāya kusalakiriyāya puññakiriyāyā”ti?
adhivattamāne → adhivattamāne ca te (bj, sya-all) | dhammacariyāya → dhammacariyāya aññatra (sya-all) | samacariyāya → samacariyāya aññatra (sya-all) | kusalakiriyāya → kusalakiriyāya aññatra (sya-all) | te → B. omits ca te. (pts note) | kimassa karaṇīyaṁ → kim assa karaṇīyam (pts)Wenn Alter und Tod auf dich zukommen, was kannst du anderes tun, als prinzipientreues und moralisches Verhalten zu üben und zu tun, was tauglich und gut ist?“
Idamavoca bhagavā …pe…
+ → idaṁ vatvā sugato athāparaṁ etadavoca (bjt) | idamavoca → idam avoca (pts)Das sagte der Buddha.
satthā:Und der Heilige, der Lehrer, fuhr fort:
“Yathāpi selā vipulā, nabhaṁ āhacca pabbatā;
yathāpi → yathā pi (pts) nabhaṁ → nabham (pts)„Wie riesige Berge aus massivem Fels, die gegen den Himmel drücken, Samantānupariyāyeyyuṁ, nippothento catuddisā.
samantānupariyāyeyyuṁ nippothento → samantā anupariyeyyuṁ nippoṭhento (bj); samantā anupariyeyyuṁ nippothentā (sya-all); samantānupariyeyyuṁ nipphoṭento (pts) | anupariyeyyuṁ → samantānupariyāpeyyuṁ (bj: machasaṁ) | samantānupariyeyyuṁ → S1-3 samantā anupariyeyyuṁ. (pts note) nippoṭhento → nippothento (bj: machasaṁ) | nippothento → nippothentā (th) | nippothento → nipphoṭento (pts)die von allen Seiten herankommen und die vier Himmelsrichtungen zermalmen:Evaṁ jarā ca maccu ca, adhivattanti pāṇine;
maccu → maraṇaṁ (bj: sī.pævi) | ca → S3 maraṇañ ca. (pts note) | evaṁ → evam (pts) pāṇine → pāṇino (bj, sya-all, km, pts1ed) | pāṇine → pāṇino (pts) | pāṇino → pāṇine (bj: machasaṁ) | pāṇine → pāṇino (cck: sī. syā. kaṁ. pī.) | adhivattanti → S2 has only evam-ttanti pāṇino, the place of the omitted words remaining empty. (pts note) | pāṇino → B. pāṇine. (pts note)So kommen auch Alter und Tod auf alle lebenden Geschöpfe zu – Khattiye brāhmaṇe vesse, sudde caṇḍālapukkuse;
caṇḍālapukkuse → caṇḍāla-pukkuse (pts)auf Adlige, Brahmanen, Landarbeiter, hilfsarbeiter, Leichenarbeiter und Lumpensammler. Na kiñci parivajjeti, sabbamevābhimaddati.
Na kiñci → na kañci (?) | kiñci → na kañci (cck: ?) | kiñci → kañcītipi pāṭhena bhavitabbaṁ (sya-all note) sabbamevābhimaddati → sabbam evābhimaddati (pts)Sie verschonen nichts, zermalmen alles unter sich.Na tattha hatthīnaṁ bhūmi, na rathānaṁ na pattiyā;
hatthīnaṁ → hatthīnaṁ (bj: machasaṁ, syā, PTS) | hatthīnam → S2 hatthīna. (pts note) rathānaṁ → rathānam (pts)Kein Platz, auf dem Elefanten stehen können, auch keine Streitwagen oder Fußsoldaten. Na cāpi mantayuddhena, sakkā jetuṁ dhanena vā.
mantayuddhena → manta-yuddhena (pts)Sie können nicht mit weiser Diplomatie oder mit Geld bezwungen werden.Tasmā hi paṇḍito poso, sampassaṁ atthamattano;
atthamattano → attham attano (pts)Daher wird ein kluger Mensch, der sieht, was gut für ihn ist, Buddhe dhamme ca saṅghe ca, dhīro saddhaṁ nivesaye.
saṅghe → saṁghe (ms2005)bedächtig sein Vertrauen auf den Buddha, die Lehre und den Saṅgha richten.Yo dhammaṁ cari kāyena, vācāya uda cetasā;
dhammaṁ cari → dhammacārī (bj, sya-all, km, pts1ed); dhammacāri (pts2ed) | dhammaṁ cari → dhammacārī (pts) | dhammacārī → dhammaṁ cari (bj: machasaṁ) | cari → dhammacārī (cck: sī. syā. kaṁ. pī.)Jeder, der mit Körper, Sprache und Geist in der Lehre lebt, Idheva naṁ pasaṁsanti, pecca sagge pamodatī”ti.
idheva naṁ → idh-eva nam (pts) pecca → pacca (pts) | pamodatīti → SS. sagge ca modatīti. (pts note) | + → kosalavaggo (bjt)wird in diesem Leben gepriesen und erfreut sich danach im Himmel.“
Tatiyo vaggo.
vaggo → tatruddānaṁ (bj) | tatiyo vaggo → kosalasaṁyuttaṁ samattaṁ (th) | tatiyo vaggo → kosala-saṁyuttaṁ samattaṁ tass-uddāmaṁ (pts)
Puggalo ayyikā loko, issattaṁ pabbatūpamā;
ayyikā → ayyakā (bj, pts) | Ayyakā → B. Āyyikā. (pts note) issattaṁ → issatthaṁ (bj, sya-all, km, pts2ed) | issattaṁ pabbatūpamā → issatthaṁ pabbatūpamaṁ (bj); issatthaṁ pabbatopamaṁ (sya-all) | issattaṁ pabbatūpamā desitaṁ → issattam pabbatopamaṁ desitam (pts) | issattaṁ → issatthaṁ (cck: sī. syā. kaṁ.) Desitaṁ buddhaseṭṭhena, imaṁ kosalapañcakanti.
desitaṁ → desitam (pts) kosalapañcakanti → kosalapañcakaṁ (th) | kosalapañcakanti → kosalam pañcakaṁ (pts)
Kosalasaṁyuttaṁ samattaṁ.Die Verbundenen Lehrreden mit dem Kosaler sind abgeschlossen.