Pañcakaṅgasutta๑๙ ปัญจกังคสูตร
Atha kho pañcakaṅgo thapati yenāyasmā udāyī tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā āyasmantaṁ udāyiṁ abhivādetvā ekamantaṁ nisīdi. Ekamantaṁ nisinno kho pañcakaṅgo thapati āyasmantaṁ udāyiṁ etadavoca:
thapati → ṭhapati (sya-all) | udāyī → udāyi (sya-all) | pañcakaṅgo → pañcaṅgo (bj: aṭṭhakathā) | āyasmantaṁ udāyiṁ → āyasmantam udāyim (pts) | ekamantaṁ → ekam antam (pts) | ekamantaṁ → ekam antaṁ (pts) | āyasmantaṁ udāyiṁ etadavoca → āyasmantam udāyim etad avoca (pts)ครั้งนั้น ช่างไม้ชื่อปัญจกังคะ เข้าไปหาท่านพระอุทายีถึงที่อยู่ ไหว้ แล้ว นั่ง ณ ที่สมควร ได้เรียนถามท่านพระอุทายีดังนี้ว่า
“kati nu kho, bhante udāyi, vedanā vuttā bhagavatā”ti?
bhagavatāti → bhagavatā ti (pts)“ท่านอุทายี พระ ผู้มีพระภาคตรัสเวทนาไว้เท่าไร”
“Tisso kho, thapati, vedanā vuttā bhagavatā.
thapati → gahapati (bj, sya-all)ท่านพระอุทายีตอบว่า “ช่างไม้ พระผู้มีพระภาคตรัสเวทนาไว้ ๓ ประการ คือ
Sukhā vedanā, dukkhā vedanā, adukkhamasukhā vedanā—๑. สุขเวทนา ๒. ทุกขเวทนา ๓. อทุกขมสุขเวทนา
imā kho, thapati, tisso vedanā vuttā bhagavatā”ti.
thapati → gahapati (bj, sya-all) | tisso → (pts) | imā → S1-3 imaṁ (pts note) | bhagavatāti → bhagavatā ti (pts)พระผู้มีพระภาคตรัสเวทนาไว้ ๓ ประการนี้
Evaṁ vutte, pañcakaṅgo thapati āyasmantaṁ udāyiṁ etadavoca:
thapati → ṭhapati (sya-all) | āyasmantaṁ udāyiṁ etadavoca → āyasmantam udāyim etad avoca (pts)เมื่อท่านพระอุทายีกล่าวอย่างนี้แล้ว ช่างไม้ชื่อปัญจกังคะได้กล่าวกับท่าน พระอุทายีดังนี้ว่า
“na kho, bhante udāyi, tisso vedanā vuttā bhagavatā.
udāyi → udāyī (pts)“ท่านอุทายี พระผู้มีพระภาคไม่ได้ตรัสเวทนาไว้ ๓ ประการ
Dve vedanā vuttā bhagavatā—
vedanā → bhantevedanā (bj)แต่พระผู้มีพระภาคตรัสเวทนาไว้ ๒ ประการ คือ
sukhā vedanā, dukkhā vedanā.๑. สุขเวทนา ๒. ทุกขเวทนา
Yāyaṁ, bhante, adukkhamasukhā vedanā, santasmiṁ esā paṇīte sukhe vuttā bhagavatā”ti.
sukhe → S1-3 paṇītesu (pts note) | yāyaṁ → yāyam (pts) | santasmiṁ → santasmim (pts) | bhagavatāti → bhagavatā ti (pts)ท่านผู้เจริญ อทุกขมสุขเวทนาพระผู้มีพระภาคตรัสไว้ในสุขที่สงบประณีต”
Dutiyampi kho āyasmā udāyī pañcakaṅgaṁ thapatiṁ etadavoca:
udāyī → udāyi (sya-all) | thapatiṁ → ṭhapatiṁ (sya-all) | dutiyampi → dutiyam pi (pts) | pañcakaṅgaṁ thapatiṁ etadavoca → pañcakaṅgam thapatim etad avoca (pts)แม้ครั้งที่ ๒ ท่านพระอุทายีก็ได้กล่าวกับช่างไม้ชื่อปัญจกังคะดังนี้ว่า
“na kho, thapati, dve vedanā vuttā bhagavatā.
thapati → gahapati (bj, sya-all) | thapati → S1-3 gahapati (pts note)“ช่างไม้ พระผู้มีพระภาคไม่ได้ตรัสเวทนาไว้ ๒ ประการ
Tisso vedanā vuttā bhagavatā.แต่พระผู้มีพระภาคตรัสเวทนาไว้ ๓ ประการ คือ
Sukhā vedanā, dukkhā vedanā, adukkhamasukhā vedanā—๑. สุขเวทนา ๒. ทุกขเวทนา ๓. อทุกขมสุขเวทนา
imā tisso vedanā vuttā bhagavatā”ti.
vedanā → S1-3 omit imā tisso vedanā (pts note) | bhagavatāti → bhagavatā ti (pts)พระผู้มีพระภาคตรัสเวทนาไว้ ๓ ประการนี้”
Dutiyampi kho pañcakaṅgo thapati āyasmantaṁ udāyiṁ etadavoca:
thapati → ṭhapati (sya-all) | kho → Missing in S1-3 (pts note) | dutiyampi → dutiyam pi (pts) | āyasmantaṁ udāyiṁ etadavoca → āyasmantam udāyim etad avoca (pts)แม้ครั้งที่ ๒ ช่างไม้ชื่อปัญจกังคะก็ได้กล่าวกับท่านพระอุทายีดังนี้ว่า
“na kho, bhante udāyi, tisso vedanā vuttā bhagavatā.“ท่าน อุทายี พระผู้มีพระภาคไม่ได้ตรัสเวทนาไว้ ๓ ประการ
Dve vedanā vuttā bhagavatā—แต่พระผู้มีพระภาคตรัส เวทนาไว้ ๒ ประการ คือ
sukhā vedanā, dukkhā vedanā.๑. สุขเวทนา ๒. ทุกขเวทนา
Yāyaṁ, bhante, adukkhamasukhā vedanā, santasmiṁ esā paṇīte sukhe vuttā bhagavatā”ti.
sukhe → S1-3 paṇītesu kho here and further on (pts note) | yāyaṁ → yāyam (pts) | bhagavatāti → bhagavatā ti (pts)ท่านผู้เจริญ อทุกขมสุขเวทนาพระผู้มีพระภาคตรัสไว้ในสุขที่สงบประณีต”
Tatiyampi kho āyasmā udāyī pañcakaṅgaṁ thapatiṁ etadavoca:
udāyī → udāyi (sya-all) | thapatiṁ → ṭhapatiṁ (sya-all) | thapatiṁ → thapati (bjt) | tatiyampi → tatiyam pi (pts) | thapatiṁ etadavoca → thapatim etad avoca (pts)แม้ครั้งที่ ๓ ท่านพระอุทายีก็ได้กล่าวกับช่างไม้ชื่อปัญจกังคะดังนี้ว่า
“na kho, thapati, dve vedanā vuttā bhagavatā.
thapati → gahapati (bj, sya-all) | thapati → S1-3 gahapati (pts note)“ช่างไม้ พระผู้มีพระภาคไม่ได้ตรัสเวทนาไว้ ๒ ประการ
Tisso vedanā vuttā bhagavatā.แต่พระผู้มีพระภาคตรัสเวทนาไว้ ๓ ประการ คือ
Sukhā vedanā, dukkhā vedanā, adukkhamasukhā vedanā—๑. สุขเวทนา ๒. ทุกขเวทนา ๓. อทุกขมสุขเวทนา
imā tisso vedanā vuttā bhagavatā”ti.
bhagavatāti → bhagavatā ti (pts)พระผู้มีพระภาคตรัสเวทนาไว้ ๓ ประการนี้”
Tatiyampi kho pañcakaṅgo thapati āyasmantaṁ udāyiṁ etadavoca:
thapati → ṭhapati (sya-all) | udāyiṁ → udāyī (sya-all) | tatiyampi → tatiyam pi (pts) | āyasmantaṁ udāyiṁ etadavoca → āyasmantam udāyim etad avoca (pts)แม้ครั้งที่ ๓ ช่างไม้ชื่อปัญจกังคะก็ได้กล่าวกับท่านพระอุทายีดังนี้ว่า
“na kho, bhante udāyi, tisso vedanā vuttā bhagavatā.“ท่าน อุทายี พระผู้มีพระภาคไม่ได้ตรัสเวทนาไว้ ๓ ประการ
Dve vedanā vuttā bhagavatā—แต่พระผู้มีพระภาคตรัส เวทนาไว้ ๒ ประการ คือ
sukhā vedanā, dukkhā vedanā.๑. สุขเวทนา ๒. ทุกขเวทนา
Yāyaṁ, bhante, adukkhamasukhā vedanā, santasmiṁ esā paṇīte sukhe vuttā bhagavatā”ti.
yāyaṁ → yāyam (pts) | bhagavatāti → bhagavatā ti (pts)ท่านผู้เจริญ อทุกขมสุขเวทนาพระผู้มีพระภาคตรัสไว้ในสุขที่สงบประณีต”
Neva sakkhi āyasmā udāyī pañcakaṅgaṁ thapatiṁ saññāpetuṁ, na panāsakkhi pañcakaṅgo thapati āyasmantaṁ udāyiṁ saññāpetuṁ.
sakkhi → kho asakkhi (bj, pts); asakkhi (sya-all) | panāsakkhi → pana asakkhi (bj) | udāyī → udāyi (sya-all) | thapatiṁ → ṭhapatiṁ (sya-all) | thapati → ṭhapati (sya-all) | asakkhi → B1 neva asakkhi; B2 nevasakkhi (pts note) | panāsakkhi → S1-3 pana asakkhi (pts note) | thapatiṁ → thapatim (pts) | āyasmantaṁ → āyasmantam (pts)ท่านพระอุทายีไม่สามารถให้ช่างไม้ชื่อปัญจกังคะยินยอมได้ ช่างไม้ชื่อ ปัญจกังคะก็ไม่สามารถให้ท่านพระอุทายียินยอมได้
Assosi kho āyasmā ānando āyasmato udāyissa pañcakaṅgena thapatinā saddhiṁ imaṁ kathāsallāpaṁ.
thapatinā → ṭhapatinā (sya-all) | saddhiṁ → saddhim (pts)ท่านพระอานนท์ได้ยินการ สนทนาปราศรัยนี้ของท่านพระอุทายีกับช่างไม้ชื่อปัญจกังคะ
Atha kho āyasmā ānando yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā ekamantaṁ nisīdi.
ekamantaṁ → ekam antaṁ (pts)ครั้งนั้น ท่านพระอานนท์จึงเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับแล้ว
Ekamantaṁ nisinno kho āyasmā ānando yāvatako āyasmato udāyissa pañcakaṅgena thapatinā saddhiṁ ahosi kathāsallāpo taṁ sabbaṁ bhagavato ārocesi.
thapatinā → ṭhapatinā (sya-all) | taṁ → tampi (sya-all) | taṁ sabbaṁ → tam pi sabbam (pts) | kathāsallāpo → S3 kathā allāpo (pts note) | ekamantaṁ → ekam antaṁ (pts) | saddhiṁ → saddhim (pts)นั่ง ณ ที่สมควร ได้กราบทูลถึงการสนทนาปราศรัยของท่านพระอุทายีกับช่างไม้ชื่อปัญจกังคะ ทั้งหมดนั้นแด่พระผู้มีพระภาค
“Santameva, ānanda, pariyāyaṁ pañcakaṅgo thapati udāyissa bhikkhuno nābbhanumodi;
santameva → santaṁ yeva kho (bj); santam eva kho (pts) | thapati → ṭhapati (sya-all) | eva → S1-3 santaṁyeva (pts note)พระผู้มีพระภาคได้ตรัสว่า “อานนท์ ช่างไม้ชื่อปัญจกังคะไม่คล้อยตาม บรรยาย ที่มีอยู่ของอุทายีภิกษุ
santañca panānanda, pariyāyaṁ udāyī bhikkhu pañcakaṅgassa thapatino nābbhanumodi.
udāyī → udāyi (sya-all) | thapatino → ṭhapatino (sya-all) | santañca → santaṁ ca (th, pts) | pariyāyaṁ → pariyāyam (pts)ส่วนอุทายีภิกษุก็ไม่คล้อยตามบรรยายที่มีอยู่ของ ช่างไม้ชื่อปัญจกังคะ
Dvepi mayā, ānanda, vedanā vuttā pariyāyena.
dvepi → dve pi (pts)อานนท์ เรากล่าวเวทนา ๒ ประการไว้โดยบรรยายก็มี
Tissopi mayā vedanā vuttā pariyāyena.
tissopi → tisso (th) | tissopi → tisso pi (pts)กล่าวเวทนา ๓ ประการ ไว้โดยบรรยายก็มี
Pañcapi mayā vedanā vuttā pariyāyena.
pañcapi → pañca pi (pts)กล่าวเวทนา ๕ ประการไว้โดยบรรยายก็มี
Chapi mayā vedanā vuttā pariyāyena.
chapi → cha pi (pts)กล่าวเวทนา ๖ ประการ ไว้โดยบรรยายก็มี
Aṭṭhārasāpi mayā vedanā vuttā pariyāyena.
aṭṭhārasāpi → aṭṭharasā pi (pts)กล่าวเวทนา ๑๘ ประการไว้โดยบรรยายก็มี
Chattiṁsāpi mayā vedanā vuttā pariyāyena.
chattiṁsāpi → chattiṁsā pi (pts)กล่าวเวทนา ๓๖ ประการไว้โดยบรรยายก็มี
Aṭṭhasatampi mayā vedanā vuttā pariyāyena.
aṭṭhasatampi → aṭṭhasataṁpi (th) | aṭṭhasatampi → aṭṭhasatam pi (pts)กล่าวเวทนา ๑๐๘ ประการไว้โดยบรรยายก็มี
Evaṁ pariyāyadesito kho, ānanda, mayā dhammo.
pariyāyadesito kho → pariyāyena desito (sya-all) | kho → (pts) | pariyāyadesito → pariyāyena (bj: sī.pævi, sī.pavi) | dhammo → This phrase is omitted by S1; S3 has instead of it: tisso pi mayā vedanā vuttā (pts note) | evaṁ → evam (pts)ธรรมอันเราแสดงไว้แล้วโดยบรรยายอย่างนี้
Evaṁ pariyāyadesite kho, ānanda, mayā dhamme ye aññamaññassa subhāsitaṁ sulapitaṁ, na samanumaññissanti, na samanujānissanti, na samanumodissanti, tesaṁ etaṁ pāṭikaṅkhaṁ—bhaṇḍanajātā kalahajātā vivādāpannā aññamaññaṁ mukhasattīhi vitudantā viharissantīti.
viharissantīti → viharissanti (sya-all, pts1ed, mr) | tesaṁ → nesaṁ (bj) | pariyāyadesite → pariyāyena desite (sya-all) | viharissantīti evaṁ → viharissanti evam (pts) | nesaṁ → tesaṁ (bj: sī.pævi, sī.pavi) | viharissantīti → viharissanti (cck: sī. pī. ka.) | pariyāyadesite → S1-3 pariyāyenadesite (pts note) | pariyāyadesite → pariyāya desite (bjt) | tesaṁ etaṁ pāṭikaṅkhaṁ → tesam etam pāṭikaṅkham (pts) | aññamaññaṁ → aññamaññam (pts)เมื่อธรรมอันเราแสดงไว้แล้วโดย บรรยายอย่างนี้ ชนเหล่าใดจักไม่สำคัญ ไม่รู้ ไม่ชื่นชมตามคำที่เรากล่าวเจรจาดีแล้ว แก่กันและกัน ชนเหล่านั้นพึงหวังได้ว่า จักบาดหมางกัน ทะเลาะกัน วิวาทกัน ใช้หอกคือปากทิ่มแทงกันอยู่
Evaṁ pariyāyadesito kho, ānanda, mayā dhammo.
kho ānanda → (pts) | pariyāyadesito → B1-2 insert kho Ānanda (pts note) | evaṁ → evam (pts)ธรรมอันเราแสดงไว้แล้วโดยบรรยายอย่างนี้
Evaṁ pariyāyadesite kho, ānanda, mayā dhamme ye aññamaññassa subhāsitaṁ sulapitaṁ samanumaññissanti samanujānissanti samanumodissanti, tesaṁ etaṁ pāṭikaṅkhaṁ—samaggā sammodamānā avivadamānā khīrodakībhūtā aññamaññaṁ piyacakkhūhi sampassantā viharissantīti.
tesaṁ → nesaṁ (bj) | viharissantīti → viharissanti (sya-all, pts) | khīrodakībhūtā → S1 khirodanī (pts note) | pariyāyadesite → pariyāya desite (bjt) | khīrodakībhūtā → khīrodakī bhūtā (bjt) | evaṁ → evam (pts) | tesaṁ etaṁ → tesam etam (pts) | aññamaññaṁ → aññamaññam (pts)เมื่อธรรมอันเราแสดงแล้วโดย บรรยายอย่างนี้ ชนเหล่าใดจักสำคัญ รู้ ชื่นชมตามคำที่เรากล่าวเจรจาดีแล้วแก่ กันและกัน ชนเหล่านั้นพึงหวังได้ว่า จักพร้อมเพรียงกัน ชื่นชมกัน ไม่วิวาทกัน เป็นเหมือนน้ำนมกับน้ำ มองดูกันด้วยนัยน์ตาที่เปี่ยมด้วยความรักอยู่ กามสุข (สุขที่เกิดจากกามคุณ)
Pañcime, ānanda, kāmaguṇā.อานนท์ กามคุณ ๕ ประการนี้
Katame pañca?
katame → katamā (pts)กามคุณ ๕ ประการ อะไรบ้าง คือ
Cakkhuviññeyyā rūpā iṭṭhā kantā manāpā piyarūpā kāmūpasaṁhitā rajanīyā …pe…
piyarūpā → pīyarūpā (pts) | + → sotaviññeyyā saddā (bjt) | + → ghānaviññeyyā gandhā jivhāviññeyyā rasā (bjt) | kāmūpasaṁhitā rajanīyā → kāmūpasañhitā rajaniyā (th) | rajanīyā → rajanīya (pts)๑. รูปที่พึงรู้แจ้งทางตาที่น่าปรารถนา น่าใคร่ น่าพอใจ ชวนให้รัก ชักให้ใคร่ พาใจให้กำหนัด ฯลฯ
kāyaviññeyyā phoṭṭhabbā iṭṭhā kantā manāpā piyarūpā kāmūpasaṁhitā rajanīyā.
phoṭṭhabbā → poṭṭhabbā (pts) | kāmūpasaṁhitā rajanīyā → kāmūpasañhitā rajaniyā (th)๕. โผฏฐัพพะที่พึงรู้แจ้งทางกายที่น่าปรารถนา น่าใคร่ น่าพอใจ ชวน ให้รัก ชักให้ใคร่ พาใจให้กำหนัด
Ime kho, ānanda, pañca kāmaguṇā.
pañca kāmaguṇā → pañcakāmaguṇā (pts)กามคุณ ๕ ประการนี้
Yaṁ kho, ānanda, ime pañca kāmaguṇe paṭicca uppajjati sukhaṁ somanassaṁ—สุขโสมนัสที่เกิดขึ้นเพราะอาศัยกามคุณ ๕ ประการนี้
idaṁ vuccati kāmasukhaṁ.
idaṁ → idam (pts)เราเรียกว่า กามสุข
Ye kho, ānanda, evaṁ vadeyyuṁ:ชนเหล่าใดพึงกล่าวอย่างนี้ว่า
‘etapparamaṁ santaṁ sukhaṁ somanassaṁ paṭisaṁvedentī’ti—
etapparamaṁ → etaṁ paramaṁ (bj, cck, sya-all) | etapparamaṁ santaṁ → etam paramaṁ sattā (pts) | sattā → B1-2 santam always (pts note) | etapparamaṁ → etaṁparamaṁ (my) | somanassaṁ paṭisaṁvedentīti → somanassam paṭisaṁvedentī ti (pts)“ชนทั้งหลายย่อมเสวยสุขโสมนัสที่สงบอย่าง ยิ่งนี้”
idaṁ nesāhaṁ nānujānāmi.
nesāhaṁ → nesāham (pts)เราก็ไม่คล้อยตามคำของชนเหล่านั้น
Taṁ kissa hetu?ข้อนั้นเพราะเหตุไร
Atthānanda, etamhā sukhā aññaṁ sukhaṁ abhikkantatarañca paṇītatarañca.
abhikkantatarañca → abhikkantataraṁ ceva (bj) | abhikkantatarañca → S1-3 -ceva instead of ca (pts note) | sukhaṁ → sukham (pts)เพราะยังมีสุขอื่นที่ดีกว่าและประณีตกว่าสุขนี้ สุขอื่นที่ดีกว่าและประณีตกว่า
Katamañcānanda, etamhā sukhā aññaṁ sukhaṁ abhikkantatarañca paṇītatarañca?
katamañcānanda → kataṁ cānanda (pts) | kataṁ → S1-3 katamā (pts note) | sukhaṁ abhikkantatarañca → sukham abhikkantataraṁ ca (pts)อานนท์ สุขอื่นที่ดีกว่าและประณีตกว่าสุขนี้ เป็นอย่างไร
Idhānanda, bhikkhu vivicceva kāmehi vivicca akusalehi dhammehi savitakkaṁ savicāraṁ vivekajaṁ pītisukhaṁ paṭhamaṁ jhānaṁ upasampajja viharati.
paṭhamaṁ jhānaṁ → paṭhamajjhānaṁ (sya-all); pathamaṁ jhānam (pts)คือ ภิกษุในธรรมวินัยนี้สงัดจากกามและจากอกุศลธรรมแล้ว บรรลุปฐมฌาน ที่มีวิตก วิจาร ปีติ และสุขอันเกิดจากวิเวกอยู่
Idaṁ kho, ānanda, etamhā sukhā aññaṁ sukhaṁ abhikkantatarañca paṇītatarañca.
sukhaṁ abhikkantatarañca paṇītatarañca → sukham abhikkantataraṁ ca paṇītataraṁ ca (pts)สุขอื่นที่ดีกว่าและประณีตกว่าสุขนี้ เป็นอย่างนี้แล
Ye kho, ānanda, evaṁ vadeyyuṁ:ชนเหล่าใดพึงกล่าวอย่างนี้ว่า
‘etapparamaṁ santaṁ sukhaṁ somanassaṁ paṭisaṁvedentī’ti—
etapparamaṁ → etaṁ paramaṁ (bj, cck, sya-all) | etapparamaṁ santaṁ → etam paramaṁ sattā (pts) | etapparamaṁ → etaṁparamaṁ (my) | sukhaṁ somanassaṁ → sukhaṁsomanassaṁ (bjt) | somanassaṁ → somanassam (pts)“ชนทั้งหลายย่อมเสวยสุขโสมนัสที่สงบอย่าง ยิ่งนี้”
idaṁ nesāhaṁ nānujānāmi.เราก็ไม่คล้อยตามคำของชนเหล่านั้น
Taṁ kissa hetu?ข้อนั้นเพราะเหตุไร
Atthānanda, etamhā sukhā aññaṁ sukhaṁ abhikkantatarañca paṇītatarañca.
sukhaṁ abhikkantatarañca → sukham abhikkantataraṁ ca (pts)เพราะยังมีสุขอื่นที่ดีกว่าและประณีตกว่าสุขนี้
Katamañcānanda, etamhā sukhā aññaṁ sukhaṁ abhikkantatarañca paṇītatarañca?
sukhaṁ abhikkantatarañca paṇītatarañca → sukham abhikkantataraṁ ca panītataraṁ ca (pts)สุขอื่นที่ดีกว่าและประณีตกว่าสุขนี้ เป็นอย่างไร
Idhānanda, bhikkhu, vitakkavicārānaṁ vūpasamā ajjhattaṁ sampasādanaṁ cetaso ekodibhāvaṁ avitakkaṁ avicāraṁ samādhijaṁ pītisukhaṁ dutiyaṁ jhānaṁ upasampajja viharati.
dutiyaṁ jhānaṁ → dutiyajjhānaṁ (sya-all) | ekodibhāvaṁ avitakkaṁ → ekodibhāvam avitakkam (pts) | pītisukhaṁ → pītisukham (pts) | jhānaṁ → jhānam (pts)คือ เพราะวิตกวิจารระงับไป ภิกษุในธรรมวินัยนี้บรรลุทุติยฌานมีความ ผ่องใสในภายใน มีภาวะที่จิตเป็นหนึ่งผุดขึ้น ไม่มีวิตก ไม่มีวิจาร มีแต่ปีติและสุข อันเกิดจากสมาธิอยู่
Idaṁ kho, ānanda, etamhā sukhā aññaṁ sukhaṁ abhikkantatarañca paṇītatarañca.
sukhaṁ abhikkantatarañca paṇītatarañca → sukham abhikkantataraṁ ca paṇītataraṁ ca (pts)สุขอื่นที่ดีกว่าและประณีตกว่าสุขนี้ เป็นอย่างนี้แล
Ye kho, ānanda, evaṁ vadeyyuṁ:ชนเหล่าใดพึงกล่าวอย่างนี้ว่า
‘etapparamaṁ santaṁ sukhaṁ somanassaṁ paṭisaṁvedentī’ti—
etapparamaṁ → etaṁ paramaṁ (bj, cck, sya-all) | etapparamaṁ santaṁ → etam paramaṁ sattā (pts) | etapparamaṁ → etaṁparamaṁ (my) | somanassaṁ paṭisaṁvedentīti → somanassam paṭisaṁvedentī ti (pts)“ชนทั้งหลายย่อมเสวยสุขโสมนัสที่สงบอย่าง ยิ่งนี้”
idaṁ nesāhaṁ nānujānāmi.เราก็ไม่คล้อยตามคำของชนเหล่านั้น
Taṁ kissa hetu?ข้อนั้นเพราะเหตุไร
Atthānanda, etamhā sukhā aññaṁ sukhaṁ abhikkantatarañca paṇītatarañca.
sukhaṁ abhikkantatarañca paṇītatarañca → sukham abhikkantataraṁ ca paṇītataraṁ ca (pts)เพราะยังมีสุขอื่นที่ดีกว่าและประณีตกว่าสุขนี้
Katamañcānanda, etamhā sukhā aññaṁ sukhaṁ abhikkantatarañca paṇītatarañca?
katamañcānanda → katamaṁ cānanda (pts) | sukhaṁ abhikkantatarañca paṇītatarañca → sukham abhikkantataraṁ ca paṇītataraṁ ca (pts)สุขอื่นที่ดีกว่าและประณีตกว่าสุขนี้ เป็นอย่างไร
Idhānanda, bhikkhu pītiyā ca virāgā upekkhako ca viharati sato ca sampajāno, sukhañca kāyena paṭisaṁvedeti, yaṁ taṁ ariyā ācikkhanti: ‘upekkhako satimā sukhavihārī’ti tatiyaṁ jhānaṁ upasampajja viharati.
tatiyaṁ jhānaṁ → tatiyajjhānaṁ (sya-all) | paṭisaṁvedeti → S1 patisaṁvedi; S3 -vediyati (pts note) | yaṁ taṁ → yantaṁ (bjt, th) | + → taṁ (bjt) | upekkhako → upekhako (pts) | sukhañca → sukhaṁ ca (pts) | yaṁ taṁ → yantam (pts) | jhānaṁ → jhānam (pts)คือ เพราะปีติจางคลายไป ภิกษุในธรรมวินัยนี้มีอุเบกขา มีสติสัมปชัญญะ เสวยสุขด้วยนามกาย บรรลุตติยฌานที่พระอริยะทั้งหลายสรรเสริญว่า ‘ผู้มีอุเบกขา มีสติอยู่เป็นสุข’
Idaṁ kho, ānanda, etamhā sukhā aññaṁ sukhaṁ abhikkantatarañca paṇītatarañca.
aññaṁ sukhaṁ abhikkantatarañca paṇītatarañca → aññam sukham abhikkantataraṁ ca paṇītataraṁ ca (pts)สุขอื่นที่ดีกว่าและประณีตกว่าสุขนี้ เป็นอย่างนี้แล
Ye kho, ānanda, evaṁ vadeyyuṁ:
ye → ye ca (pts) | evaṁ → evam (pts)ชนเหล่าใดพึงกล่าวอย่างนี้ว่า
‘etapparamaṁ santaṁ sukhaṁ somanassaṁ paṭisaṁvedentī’ti—
etapparamaṁ → etaṁ paramaṁ (bj, cck, sya-all) | etapparamaṁ santaṁ → etaṁ paramaṁ sattā (pts) | etapparamaṁ → etaṁparamaṁ (my)“ชนทั้งหลายย่อมเสวยสุขโสมนัสที่สงบอย่าง ยิ่งนี้”
idaṁ nesāhaṁ nānujānāmi.เราก็ไม่คล้อยตามคำนี้ของชนเหล่านั้น
Taṁ kissa hetu?ข้อนั้นเพราะเหตุไร
Atthānanda, etamhā sukhā aññaṁ sukhaṁ abhikkantatarañca paṇītatarañca.
sukhaṁ abhikkantatarañca paṇītatarañca → sukham abhikkantataram ca paṇītataraṁ ca (pts)เพราะยังมีสุขอื่นที่ดีกว่าและประณีตกว่าสุขนี้
Katamañcānanda, etamhā sukhā aññaṁ sukhaṁ abhikkantatarañca paṇītatarañca?
katamañ → S1-3 katamā (pts note) | katamañcānanda → katamañ cānanda (pts) | sukhaṁ abhikkantatarañca paṇītatarañca → sukham abhikkantataraṁ ca paṇītataran ca (pts)สุขอื่นที่ดีกว่าและประณีตกว่าสุขนี้ เป็นอย่างไร
Idhānanda, bhikkhu sukhassa ca pahānā dukkhassa ca pahānā pubbeva somanassadomanassānaṁ atthaṅgamā adukkhamasukhaṁ upekkhāsatipārisuddhiṁ catutthaṁ jhānaṁ upasampajja viharati.
atthaṅgamā → atthagamā (bj) | catutthaṁ jhānaṁ → catutthajjhānaṁ (sya-all) | upekkhāsatipārisuddhiṁ → upekkhāsati pārisuddhiṁ (bjt) | somanassadomanassānaṁ atthaṅgamā adukkhamasukhaṁ upekkhāsatipārisuddhiṁ → somanassadomanassānam atthagamā adukkhamasukham upekhāsatipārisuddhiṁ (pts) | jhānaṁ → jhānam (pts)คือ เพราะละสุขและทุกข์ได้ เพราะโสมนัสและโทมนัสดับไปก่อน ภิกษุใน ธรรมวินัยนี้บรรลุจตุตถฌานที่ไม่มีทุกข์ ไม่มีสุข มีสติบริสุทธิ์เพราะอุเบกขาอยู่
Idaṁ kho, ānanda, etamhā sukhā aññaṁ sukhaṁ abhikkantatarañca paṇītatarañca.
ca → S1-3 inserts here -pe- (pts note) | idaṁ kho → idam (pts) | sukhaṁ abhikkantatarañca paṇītatarañca → sukham abhikkantataraṁ ca paṇītataraṁ ca (pts)สุขอื่นที่ดีกว่าและประณีตกว่าสุขนี้ เป็นอย่างนี้แล
Ye kho, ānanda, evaṁ vadeyyuṁ:ชนเหล่าใดพึงกล่าวอย่างนี้ว่า
‘etapparamaṁ santaṁ sukhaṁ somanassaṁ paṭisaṁvedentī’ti—
etapparamaṁ → etaṁ paramaṁ (bj, cck, sya-all) | etapparamaṁ santaṁ → etam paramaṁ sattā (pts) | etapparamaṁ → etaṁparamaṁ (my) | somanassaṁ → somanassam (pts)“ชนทั้งหลายย่อมเสวยสุขโสมนัสที่สงบอย่าง ยิ่งนี้”
idaṁ nesāhaṁ nānujānāmi.เราก็ไม่คล้อยตามคำของชนเหล่านั้น
Taṁ kissa hetu?ข้อนั้นเพราะเหตุไร
Atthānanda, etamhā sukhā aññaṁ sukhaṁ abhikkantatarañca paṇītatarañca.
sukhaṁ abhikkantatarañca paṇītatarañca → sukham abhikkantataraṁ ca paṇītataraṁ ca (pts)เพราะยังมีสุขอื่นที่ดีกว่าและประณีตกว่าสุขนี้
Katamañcānanda, etamhā sukhā aññaṁ sukhaṁ abhikkantatarañca paṇītatarañca?
katamañcānanda → katamaṁ ānanda (sya-all) | katamaṁ → S1-3 katamā (pts note) | katamañcānanda → katamaṁ cānanda (pts) | aññaṁ sukhaṁ abhikkantatarañca paṇītatarañca → aññam sukham abhikkantataraṁ ca paṇītataraṁ ca (pts)สุขอื่นที่ดีกว่าและประณีตกว่าสุขนี้ เป็นอย่างไร
Idhānanda, bhikkhu sabbaso rūpasaññānaṁ samatikkamā, paṭighasaññānaṁ atthaṅgamā, nānattasaññānaṁ amanasikārā, ‘ananto ākāso’ti ākāsānañcāyatanaṁ upasampajja viharati.
atthaṅgamā → atthagamā (bj) | Anatto → B1-2 ananto; S1-3 anatto (which might be ananto, but seems rather to be anatto) (pts note) | rūpasaññānaṁ → rūpa saññānaṁ (bjt) | paṭighasaññānaṁ atthaṅgamā nānattasaññānaṁ amanasikārā ananto ākāsoti ākāsānañcāyatanaṁ → paṭighasaññānam atthagamā nānattasaññānam amanasikarā anatto ākāso ti ākāsānañcāyatanam (pts)คือ ภิกษุในธรรมวินัยนี้ บรรลุอากาสานัญจายตนฌานอยู่โดยกำหนดว่า “อากาศหาที่สุดมิได้” เพราะล่วงรูปสัญญา ดับปฏิฆสัญญา ไม่กำหนดนานัตตสัญญา โดยประการทั้งปวง
Idaṁ kho, ānanda, etamhā sukhā aññaṁ sukhaṁ abhikkantatarañca paṇītatarañca.สุขอื่นที่ดีกว่าและประณีตกว่าสุขนี้ เป็นอย่างนี้แล
Ye kho, ānanda, evaṁ vadeyyuṁ:
+ → ca (pts)ชนเหล่าใดพึงกล่าวอย่างนี้ว่า
‘etapparamaṁ santaṁ sukhaṁ somanassaṁ paṭisaṁvedentī’ti—
etapparamaṁ → etaṁ paramaṁ (bj, cck, sya-all) | etapparamaṁ → etaṁparamaṁ (my) | etapparamaṁ santaṁ → etaṁ paramaṁ sattā (pts) | somanassaṁ → somanassam (pts)“ชนทั้งหลายย่อมเสวยสุขโสมนัสที่สงบอย่าง ยิ่งนี้”
idaṁ nesāhaṁ nānujānāmi.
idaṁ → Missing in S1-3 (pts note)เราก็ไม่คล้อยตามคำของชนเหล่านั้น
Taṁ kissa hetu?ข้อนั้นเพราะเหตุไร
Atthānanda, etamhā sukhā aññaṁ sukhaṁ abhikkantatarañca paṇītatarañca.เพราะยังมีสุขอื่นที่ดีกว่าและประณีตกว่าสุขนี้
Katamañcānanda, etamhā sukhā aññaṁ sukhaṁ abhikkantatarañca paṇītatarañca?
katamañcānanda → katamaṁ ānanda (sya-all) | katamañ → S1-3 katamā (pts note) | katamañcānanda → katamañ cānanda (pts)สุขอื่นที่ดีกว่าและประณีตกว่าสุขนี้ เป็นอย่างไร
Idhānanda, bhikkhu sabbaso ākāsānañcāyatanaṁ samatikkamma, ‘anantaṁ viññāṇan’ti viññāṇañcāyatanaṁ upasampajja viharati.
Anattam → B1-2 anantam (see note 2) (pts note) | ākāsānañcāyatanaṁ → ākāsānānañcāyatanaṁ (pts) | viññāṇañcāyatanaṁ → viññāṇañcāyatanam (pts)คือ ภิกษุในธรรมวินัยนี้ล่วงอากาสานัญจายตนฌานโดยประการทั้งปวง บรรลุ วิญญาณัญจายตนฌานโดยกำหนดว่า “วิญญาณหาที่สุดมิได้”
Idaṁ kho, ānanda, etamhā sukhā aññaṁ sukhaṁ abhikkantatarañca paṇītatarañca.
abhikkantatarañca → abhikkantatarañcagha (sya-all)สุขอื่นที่ดีกว่าและประณีตกว่าสุขนี้ เป็นอย่างนี้แล
Ye kho, ānanda, evaṁ vadeyyuṁ:ชนเหล่าใดพึงกล่าวอย่างนี้ว่า
‘etapparamaṁ santaṁ sukhaṁ somanassaṁ paṭisaṁvedentī’ti—
etapparamaṁ → etaṁ paramaṁ (bj, cck, sya-all) | etapparamaṁ → etaṁparamaṁ (my) | etapparamaṁ santaṁ → etam paramam sattā (pts) | somanassaṁ → somanassam (pts)“ชนทั้งหลายย่อมเสวยสุขโสมนัสที่สงบอย่าง ยิ่งนี้”
idaṁ nesāhaṁ nānujānāmi.
nesāhaṁ → nesāham (pts)เราก็ไม่คล้อยตามคำของชนเหล่านั้น
Taṁ kissa hetu?ข้อนั้นเพราะเหตุไร
Atthānanda, etamhā sukhā aññaṁ sukhaṁ abhikkantatarañca paṇītatarañca.เพราะยังมีสุขอื่นที่ดีกว่าและประณีตกว่าสุขนี้
Katamañcānanda, etamhā sukhā aññaṁ sukhaṁ abhikkantatarañca paṇītatarañca?สุขอื่นที่ดีกว่าและประณีตกว่าสุขนี้ เป็นอย่างไร
Idhānanda, bhikkhu sabbaso viññāṇañcāyatanaṁ samatikkamma, ‘natthi kiñcī’ti ākiñcaññāyatanaṁ upasampajja viharati.
ākiñcaññāyatanaṁ → ākiñcaññāyatanam (pts)คือ ภิกษุในธรรมวินัยนี้ล่วงวิญญาณัญจายตนฌานโดยประการทั้งปวง บรรลุ อากิญจัญญายตนฌานโดยกำหนดว่า “ไม่มีอะไร”
Idaṁ kho, ānanda, etamhā sukhā aññaṁ sukhaṁ abhikkantatarañca paṇītatarañca.
sukhaṁ abhikkantatarañca → sukham abhikkantataraṁ ca (pts)สุขอื่นที่ดีกว่าและประณีตกว่าสุขนี้ เป็นอย่างนี้แล
Ye kho, ānanda, evaṁ vadeyyuṁ:ชนเหล่าใดพึงกล่าวอย่างนี้ว่า
‘etapparamaṁ santaṁ sukhaṁ somanassaṁ paṭisaṁvedentī’ti—
etapparamaṁ → etaṁ paramaṁ (bj, cck, sya-all) | paramaṁ → S1-3 etaparamā (pts note) | etapparamaṁ → etaṁparamaṁ (my) | etapparamaṁ santaṁ → etam paramaṁ sattā (pts) | somanassaṁ → somanassam (pts)“ชนทั้งหลายย่อมเสวยสุขโสมนัสที่สงบอย่าง ยิ่งนี้”
idaṁ nesāhaṁ nānujānāmi.เราก็ไม่คล้อยตามคำของชนเหล่านั้น
Taṁ kissa hetu?ข้อนั้นเพราะเหตุไร
Atthānanda, etamhā sukhā aññaṁ sukhaṁ abhikkantatarañca paṇītatarañca.
katamaṁ → S3 katamā; S1 katama (pts note)เพราะยังมีสุขอื่นที่ดีกว่าและประณีตกว่าสุขนี้
Katamañcānanda, etamhā sukhā aññaṁ sukhaṁ abhikkantatarañca paṇītatarañca?
sukhaṁ abhikkantatarañca paṇītatarañca → sukham abhikkantataraṁ ca paṇītataraṁ ca (pts)สุขอื่นที่ดีกว่าและประณีตกว่าสุขนี้ เป็นอย่างไร
Idhānanda, bhikkhu sabbaso ākiñcaññāyatanaṁ samatikkamma nevasaññānāsaññāyatanaṁ upasampajja viharati.คือ ภิกษุในธรรมวินัยนี้ล่วงอากิญจัญญายตนฌานโดยประการทั้งปวง บรรลุ เนวสัญญานาสัญญายตนฌานอยู่
Idaṁ kho, ānanda, etamhā sukhā aññaṁ sukhaṁ abhikkantatarañca paṇītatarañca.
sukhaṁ abhikkantatarañca paṇītatarañca → sukham abhikkantataraṁ ca paṇitataraṁ ca (pts)สุขอื่นที่ดีกว่าและประณีตกว่าสุขนี้ เป็นอย่างนี้แล
Ye kho, ānanda, evaṁ vadeyyuṁ:
ye → ye ca (bj, pts)ชนเหล่าใดพึงกล่าวอย่างนี้ว่า
‘etapparamaṁ santaṁ sukhaṁ somanassaṁ paṭisaṁvedentī’ti—
etapparamaṁ → etaṁ paramaṁ (bj, cck, sya-all) | etapparamaṁ santaṁ → etam paramaṁ sattā (pts) | etapparamaṁ → etaṁparamaṁ (my) | somanassaṁ → somanassam (pts)“ชนทั้งหลายย่อมเสวยสุขโสมนัสที่สงบอย่าง ยิ่งนี้”
idaṁ nesāhaṁ nānujānāmi.เราก็ไม่คล้อยตามคำของชนเหล่านั้น
Taṁ kissa hetu?ข้อนั้นเพราะเหตุไร
Atthānanda, etamhā sukhā aññaṁ sukhaṁ abhikkantatarañca paṇītatarañca.
Katamaṁ → S1-3 katamā (pts note) | sukhaṁ abhikkantatarañca paṇītatarañca → sukham abhikkantataraṁ ca paṇītatarañ ca katamaṁ (pts)เพราะยังมีสุขอื่นที่ดีกว่าและประณีตกว่าสุขนี้
Katamañcānanda, etamhā sukhā aññaṁ sukhaṁ abhikkantatarañca paṇītatarañca?
katamañcānanda → cānanda (pts) | sukhaṁ abhikkantatarañca paṇītatarañca → sukham abhikkantataraṁ ca paṇītataraṁ ca (pts)สุขอื่นที่ดีกว่าและประณีตกว่าสุขนี้ เป็นอย่างไร
Idhānanda, bhikkhu sabbaso nevasaññānāsaññāyatanaṁ samatikkamma saññāvedayitanirodhaṁ upasampajja viharati.
saññāvedayitanirodhaṁ → saññāvedayitanirodham (pts)คือ ภิกษุในธรรมวินัยนี้ ล่วงเนวสัญญานาสัญญายตนฌานโดยประการทั้งปวง บรรลุสัญญาเวทยิตนิโรธอยู่
Idaṁ kho, ānanda, etamhā sukhā aññaṁ sukhaṁ abhikkantatarañca paṇītatarañca.
sukhaṁ abhikkantatarañca paṇītatarañca → sukham abhikkantataraṁ ca paṇitataraṁ ca (pts)สุขอื่นที่ดีกว่าและประณีตกว่าสุขนี้ เป็นอย่างนี้แล
Ṭhānaṁ kho panetaṁ, ānanda, vijjati yaṁ aññatitthiyā paribbājakā evaṁ vadeyyuṁ:
panetaṁ → panetam (pts) | yaṁ → yam (pts)เป็นไปได้ที่อัญเดียรถีย์ปริพาชกทั้งหลายพึงกล่าวอย่างนี้ว่า
‘saññāvedayitanirodhaṁ samaṇo gotamo āha, tañca sukhasmiṁ paññapeti.
paññapeti → paññāpeti (bj) | sukhasmim → B2 sukhasminti (pts note) | paññāpeti → S1-3 paññayati (pts note) | saññāvedayitanirodhaṁ → saññāvedayitanirodham (pts) | tañca sukhasmiṁ paññapeti → taṁ ca sukhasmim paññāpeti (pts)“เป็นไปได้หรือ เป็นไปได้อย่างไรที่พระสมณโคดมกล่าวสัญญาเวทยิตนิโรธ และบัญญัติสัญญาเวทยิตนิโรธนั้นไว้ในสุข”
Tayidaṁ kiṁsu, tayidaṁ kathaṁsū’ti?
tayidaṁ → tayidam (pts)
Evaṁvādino, ānanda, aññatitthiyā paribbājakā evamassu vacanīyā:
assu → S1-3 assa (pts note) | evaṁvādino → evaṁ vādino (pts) | evamassu → evam assu (pts)อานนท์ อัญเดียรถีย์ปริพาชกทั้งหลายผู้กล่าวอย่างนี้ เธอทั้งหลายพึงค้านว่า
‘na kho, āvuso, bhagavā sukhaññeva vedanaṁ sandhāya sukhasmiṁ paññapeti.
paññapeti → paññāpeti (bj) | sukhasmiṁ paññapeti → sukhasmim paññāpeti (pts) | sukhaññeva → sukhaṁ yeva (bjt)“ท่านทั้งหลาย พระผู้มีพระภาคไม่ได้ทรงหมายถึงสุขเวทนา บัญญัติสัญญาเวทยิตนิโรธนั้นไว้ในสุขเลย
Yattha yattha, āvuso, sukhaṁ upalabbhati, yahiṁ yahiṁ, taṁ taṁ tathāgato sukhasmiṁ paññapetī’”ti.
yahiṁ yahiṁ → yaṁ hi yaṁ hi sukhaṁ (bj); yahiṁ yahiṁ sukhaṁ (cck, sya1ed, km, mr); yamhi yamhi sukhaṁ (pts1ed) | yattha āvuso → yatthāvuso (bj, sya-all) | paññapetīti navamaṁ → paññāpetīti (bj) | yahiṁ → yahiṁ sukhaṁ (sya-all) | upalabbhati yahiṁ yahiṁ → (pts) | sukhasmiṁ paññapetīti navamaṁ → sukhasmim paññāpetīti dve pi (pts) | yahiṁ → yaṁ hiyaṁ hi sukhaṁ (sī. pī.), yahiṁ yahiṁ sukhaṁ (syā. kaṁ. ka.) ma. ni. 2.91 (cck note) | yaṁhi → B1-2 yahiṁ yahiṁ (pts note) | taṁ → S1-3 taṁ once (pts note)บุคคลย่อมประสบสุขในฐานะใด ๆ มีสุขในฐานะใด ๆ พระตถาคตจึงทรงบัญญัติฐานะนั้น ๆ ไว้ในสุข”