Ānandasutta
Ānandasutta → atthattasuttaṁ (bj); ānando (or atthatto) (pts1ed)๑๐ อานันทสูตร
Atha kho vacchagotto paribbājako yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavatā saddhiṁ sammodi.
saddhiṁ → saddhim (pts)ครั้งนั้น วัจฉโคตรปริพาชกเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ได้ สนทนาปราศรัย
Sammodanīyaṁ kathaṁ sāraṇīyaṁ vītisāretvā ekamantaṁ nisīdi. Ekamantaṁ nisinno kho vacchagotto paribbājako bhagavantaṁ etadavoca:
sāraṇīyaṁ → sārāṇīyaṁ (bj, sya-all, pts) | sammodanīyaṁ → sammodanīyam (pts) | ekamantaṁ → ekam antam (pts) | ekamantaṁ → ekam antaṁ (pts) | bhagavantaṁ etadavoca → bhagavantam etad avoca (pts)พอเป็นที่บันเทิงใจ พอเป็นที่ระลึกถึงกันแล้ว นั่ง ณ ที่สมควร ได้ ทูลถามพระผู้มีพระภาคดังนี้ว่า
“kiṁ nu kho, bho gotama, atthattā”ti?
kiṁ nu → kinnu (bjt) | atthattāti → atthattā ti (pts)“ท่านพระโคดม อัตตามีอยู่หรือ”
Evaṁ vutte, bhagavā tuṇhī ahosi.เมื่อวัจฉโคตร ปริพาชกทูลถามอย่างนี้แล้ว พระผู้มีพระภาคได้ทรงนิ่งอยู่
“Kiṁ pana, bho gotama, natthattā”ti?
kiṁ → kim (pts) | gotama natthattāti → gotamo natthattā ti (pts)วัจฉโคตรปริพาชกจึง ทูลถามอีกว่า “ท่านพระโคดม อัตตาไม่มีหรือ”
Dutiyampi kho bhagavā tuṇhī ahosi.
dutiyampi → dutiyam pi (pts)แม้ครั้งที่ ๒ พระผู้มีพระภาคก็ได้ทรงนิ่งอยู่
Atha kho vacchagotto paribbājako uṭṭhāyāsanā pakkāmi.ลำดับนั้น วัจฉโคตรปริพาชก จึงลุกจากที่นั่งแล้วจากไป
Atha kho āyasmā ānando acirapakkante vacchagotte paribbājake bhagavantaṁ etadavoca:
bhagavantaṁ etadavoca → bhagavantam etad avoca (pts)ครั้นเมื่อวัจฉโคตรปริพาชกจากไปไม่นาน ท่านพระอานนท์ได้ทูลถามพระ ผู้มีพระภาคดังนี้ว่า
“kiṁ nu kho, bhante, bhagavā vacchagottassa paribbājakassa pañhaṁ puṭṭho na byākāsī”ti?
byākāsīti ahañcānanda → vyākāsīti ahañca ānanda (bj) | kiṁ nu → kinnu (bjt) | vacchagottassa → vacchagotassa (th) | pañhaṁ → pañham (pts)“ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ เพราะเหตุไร พระองค์ถูกวัจฉโคตร ปริพาชกทูลถามปัญหาแล้วจึงไม่ทรงพยากรณ์”
“Ahañcānanda, vacchagottassa paribbājakassa ‘atthattā’ti puṭṭho samāno ‘atthattā’ti byākareyyaṁ, ye te, ānanda, samaṇabrāhmaṇā sassatavādā tesametaṁ saddhiṁ abhavissa.
tesametaṁ saddhiṁ → tesametaṁ laddhi (bj) | saddhiṁ → tesametaṁ laddhi (cck: sī.) | ahañcānanda → ānanda (bjt) | byākareyyaṁ → vyākareyyaṁ (bjt) | ahañcānanda → ahañ ānanda (pts) | atthattāti → atthattā ti (pts) | atthattāti byākareyyaṁ → atthattā ti vyākareyyaṁ (pts) | tesametaṁ saddhiṁ → tesam etaṁ saddhim (pts)พระผู้มีพระภาคตรัสตอบว่า “อานนท์ เราถูกวัจฉโคตรปริพาชกถามว่า ‘อัตตามีอยู่หรือ’ ถ้าตอบว่า ‘อัตตามีอยู่’ คำตอบนั้นก็จักไปตรงกับลัทธิของพวก สมณพราหมณ์ผู้เป็นสัสสตทิฏฐิ (ความเห็นว่าเที่ยง)
Ahañcānanda, vacchagottassa paribbājakassa ‘natthattā’ti puṭṭho samāno ‘natthattā’ti byākareyyaṁ, ye te, ānanda, samaṇabrāhmaṇā ucchedavādā tesametaṁ saddhiṁ abhavissa.
ahañcānanda → ahañca ānanda (bj) | saddhiṁ → laddhi (bj) | byākareyyaṁ → vyākareyyaṁ (bjt, pts) | ahañcānanda → ahan ānanda (pts) | tesametaṁ saddhiṁ → tesam etaṁ saddhim (pts)และเราถูกวัจฉโคตรปริพาชก ถามว่า ‘อัตตาไม่มีหรือ’ ถ้าตอบว่า ‘อัตตาไม่มี’ คำตอบนั้นก็จักไปตรงกับลัทธิ ของพวกสมณพราหมณ์ผู้เป็นอุจเฉททิฏฐิ (ความเห็นว่าขาดสูญ)
Ahañcānanda, vacchagottassa paribbājakassa ‘atthattā’ti puṭṭho samāno ‘atthattā’ti byākareyyaṁ, api nu me taṁ, ānanda, anulomaṁ abhavissa ñāṇassa uppādāya:
ahañcānanda → ahañca ānanda (bj) | taṁ ānanda anulomaṁ → tam anulomam (pts) | ñāṇassa → B2 ñāṇaṁ (pts note) | upādāya → B1 uppādāya (pts note) | byākareyyaṁ api nu me taṁ → vyākareyyaṁ apinu metaṁ (bjt) | me taṁ → metaṁ (th) | ahañcānanda → ahañ ānanda (pts) | atthattāti → atthattā ti (pts) | atthattāti byākareyyaṁ → atthattā ti vyākareyyaṁ (pts)อนึ่ง เราถูก วัจฉโคตรปริพาชกถามว่า ‘อัตตามีอยู่หรือ’ ถ้าตอบว่า ‘อัตตามีอยู่’ คำตอบนั้นก็ จักอนุโลมแก่ความเกิดขึ้นแห่งญาณของเราว่า
‘sabbe dhammā anattā’”ti?
dhammā → upādāya sabbo dhammo (bj: sī.pævi, sī.pavi)‘ธรรมทั้งปวงเป็นอนัตตา’ บ้างหรือ”
“No hetaṁ, bhante”.
hetaṁ → hetam (pts)“ไม่อนุโลม พระพุทธเจ้าข้า”
“Ahañcānanda, vacchagottassa paribbājakassa ‘natthattā’ti puṭṭho samāno ‘natthattā’ti byākareyyaṁ, sammūḷhassa, ānanda, vacchagottassa paribbājakassa bhiyyo sammohāya abhavissa:
ahañcānanda → ahañca ānanda (bj) | byākareyyaṁ → bayākareyyaṁ (sya-all) | byākareyyaṁ sammūḷhassa → vyākareyyaṁ sammuḷhassa (pts) | paribbājakassa bhiyyo → bhīyyo (pts) | ānanda → ahañcānanda (bj: sīmu) | bhiyyo sammohāya → bhiyyosammohāya (th) | ahañcānanda → ahañ ānanda (pts)“อานนท์ อนึ่ง เราถูกวัจฉโคตรปริพาชกถามว่า ‘อัตตาไม่มีหรือ’ ถ้าตอบว่า ‘อัตตาไม่มี’ คำตอบนั้นก็จักมีเพื่อความงมงายยิ่งขึ้นแก่วัจฉโคตรปริพาชกผู้งมงาย อยู่แล้วว่า
‘ahuvā me nūna pubbe attā, so etarahi natthī’”ti.
so → B1 attāso; B2 attā || so; S1-3 attasā (pts note) | ahuvā → ahu vā (th, pts)‘เมื่อก่อนอัตตาของเราได้มีแล้วแน่นอน บัดนี้อัตตานั้นไม่มี”