Ekadhammasutta๑ เอกธัมมสูตร
Sāvatthinidānaṁ.
sāvatthinidānaṁ → sāvatthī (sya-all)เรื่องเกิดขึ้นที่กรุงสาวัตถี
Tatra kho …pe… etadavoca:
avoca → S1-3 tatra -- voca -- (pts note) | etadavoca → etad avoca (pts)ณ ที่นั้นแล พระผู้มีพระภาค ฯลฯ จึงได้ตรัสเรื่องนี้ว่า
“ekadhammo, bhikkhave, bhāvito bahulīkato mahapphalo hoti mahānisaṁso.
mahānisaṁso → mahāṇisaṁso (pts) | Ekadhammo → S1-3 eko dhammo. (pts note) | hoti → missing in S1-3. (pts note)“ภิกษุทั้งหลาย ธรรมอันเป็นเอกที่ภิกษุเจริญ ทำให้มากแล้ว มีผลมาก มีอานิสงส์มาก
Katamo ekadhammo?
ekadhammo → S1-3 eko. (pts note)ธรรมอันเป็นเอก คืออะไร
Ānāpānassati.
Ānāpānassati → ānāpānasati (bj, pts1ed) | ānāpānasati → ānapānassati (bj: syā) | Ānāpānassati → ānāpānasati (cck: sī. pī.)คือ อานาปานสติ
Kathaṁ bhāvitā ca, bhikkhave, ānāpānassati kathaṁ bahulīkatā mahapphalā hoti mahānisaṁsā?
mahānisaṁsā → B1 mahapphalo . . . mahānisaṁso; S3 adds hoti. (pts note) | ānāpānassati → ānāpānasati (bjt) | kathaṁ → katham (pts) | ānāpānassati kathaṁ → ānāpānasati katham (pts)อานาปานสติที่ภิกษุเจริญอย่างไร ทำให้มากแล้วอย่างไร จึงมีผลมาก มีอานิสงส์มาก
Idha, bhikkhave, bhikkhu araññagato vā rukkhamūlagato vā suññāgāragato vā nisīdati pallaṅkaṁ ābhujitvā ujuṁ kāyaṁ paṇidhāya parimukhaṁ satiṁ upaṭṭhapetvā.
ābhujitvā → B1 ābhū- always, S1 ābhuñjitvā. (pts note) | pallaṅkaṁ → pallaṅkam (pts) | kāyaṁ → kāyam (pts) | parimukhaṁ satiṁ → parimukham satim (pts)คือ ภิกษุในธรรมวินัยนี้ไปสู่ป่าก็ดี ไปสู่โคนไม้ก็ดี ไปสู่เรือนว่างก็ดี นั่งคู้ บัลลังก์ ตั้งกายตรง ดำรงสติไว้เฉพาะหน้า
So satova assasati, satova passasati.
satova → sato (bahūsu) tatiyapārājikepi (cck note) | va → S1 omits va S3 sato va. (pts note)มีสติหายใจเข้า มีสติหายใจออก อานาปานสติ ๑๖ ขั้น
Dīghaṁ vā assasanto ‘dīghaṁ assasāmī’ti pajānāti, dīghaṁ vā passasanto ‘dīghaṁ passasāmī’ti pajānāti;
dīghaṁ assasāmīti → dīgham assasāmī ti (pts) | dīghaṁ passasāmīti → dīgham passasāmī ti (pts)๑. เมื่อหายใจเข้ายาวก็รู้ชัดว่าหายใจเข้ายาว เมื่อหายใจออกยาวก็รู้ชัดว่าหายใจออกยาว
rassaṁ vā assasanto ‘rassaṁ assasāmī’ti pajānāti, rassaṁ vā passasanto ‘rassaṁ passasāmī’ti pajānāti;
rassaṁ passasāmīti → rassam passāmī ti (pts) | vā → missing in S1. (pts note) | rassaṁ assasāmīti → rassam assasāmī ti (pts)๒. เมื่อหายใจเข้าสั้นก็รู้ชัดว่าหายใจเข้าสั้น เมื่อหายใจออกสั้นก็รู้ชัดว่าหายใจออกสั้น
‘sabbakāyappaṭisaṁvedī assasissāmī’ti sikkhati, ‘sabbakāyappaṭisaṁvedī passasissāmī’ti sikkhati;
sabbakāyappaṭisaṁvedī → sabbakāyapaṭisaṁvedī (bjt, th, pts)๓. สำเหนียกว่า จะรู้ชัดกองลมทั้งปวง หายใจเข้า สำเหนียกว่า จะรู้ชัดกองลมทั้งปวง หายใจออก
‘passambhayaṁ kāyasaṅkhāraṁ assasissāmī’ti sikkhati, ‘passambhayaṁ kāyasaṅkhāraṁ passasissāmī’ti sikkhati.๔. สำเหนียกว่า จะระงับกายสังขาร หายใจเข้า สำเหนียกว่า จะระงับกายสังขาร หายใจออก
‘Pītippaṭisaṁvedī assasissāmī’ti sikkhati, ‘pītippaṭisaṁvedī passasissāmī’ti sikkhati;
pītippaṭisaṁvedī → cittasaṅkhārapaṭisaṁvedī (pts) | pītippaṭisaṁvedī → pītipaṭisaṁvedī (bjt, th, pts) | pītippaṭisaṁvedī passasissāmīti → pītipaṭisaṁvedī passasissamīti (pts)๕. สำเหนียกว่า จะรู้ชัดปีติ หายใจเข้า สำเหนียกว่า จะรู้ชัดปีติ หายใจออก
‘sukhappaṭisaṁvedī assasissāmī’ti sikkhati, ‘sukhappaṭisaṁvedī passasissāmī’ti sikkhati;
sukhappaṭisaṁvedī → sukhapaṭisaṁvedī (bjt, th, pts) | sukhappaṭisaṁvedī → sukhapatisaṁvedī (pts)๖. สำเหนียกว่า จะรู้ชัดสุข หายใจเข้า สำเหนียกว่า จะรู้ชัดสุข หายใจออก
‘cittasaṅkhārappaṭisaṁvedī assasissāmī’ti sikkhati, ‘cittasaṅkhārappaṭisaṁvedī passasissāmī’ti sikkhati;
cittasaṅkhārappaṭisaṁvedī → cittasaṅkhārapaṭisaṁvedī (bjt, th, pts)๗. สำเหนียกว่า จะรู้ชัดจิตตสังขาร หายใจเข้า สำเหนียกว่า จะรู้ชัดจิตตสังขาร หายใจออก
‘passambhayaṁ cittasaṅkhāraṁ assasissāmī’ti sikkhati, ‘passambhayaṁ cittasaṅkhāraṁ passasissāmī’ti sikkhati.
assasissāmīti → assāsissāmīti (pts) | cittasaṅkhāraṁ → cittasaṅkhāram (pts)๘. สำเหนียกว่า จะระงับจิตตสังขาร หายใจเข้า สำเหนียกว่า จะระงับจิตตสังขาร หายใจออก
‘Cittappaṭisaṁvedī assasissāmī’ti sikkhati, ‘cittappaṭisaṁvedī passasissāmī’ti sikkhati;
sikkhati → S1 repeats here the first number of this number cittasaṅkhāra. (pts note) | cittappaṭisaṁvedī → cittapaṭisaṁvedī (bjt, th, pts) | cittappaṭisaṁvedī passasissāmīti → cittapaṭisaṁvedī passasissamīti (pts)๙. สำเหนียกว่า จะรู้ชัดจิต หายใจเข้า สำเหนียกว่า จะรู้ชัดจิต หายใจออก
‘abhippamodayaṁ cittaṁ assasissāmī’ti sikkhati, ‘abhippamodayaṁ cittaṁ passasissāmī’ti sikkhati;
Abhippamodayaṁ → S1 -modeyaṁ. (pts note) | cittaṁ → cittam (pts)๑๐. สำเหนียกว่า จะยังจิตให้บันเทิง หายใจเข้า สำเหนียกว่า จะยังจิตให้บันเทิง หายใจออก
‘samādahaṁ cittaṁ assasissāmī’ti sikkhati, ‘samādahaṁ cittaṁ passasissāmī’ti sikkhati;๑๑. สำเหนียกว่า จะตั้งจิตมั่น หายใจเข้า สำเหนียกว่า จะตั้งจิตมั่น หายใจออก
‘vimocayaṁ cittaṁ assasissāmī’ti sikkhati, ‘vimocayaṁ cittaṁ passasissāmī’ti sikkhati;
cittaṁ → cittam (pts)๑๒. สำเหนียกว่า จะเปลื้องจิต หายใจเข้า สำเหนียกว่า จะเปลื้องจิต หายใจออก
‘aniccānupassī assasissāmī’ti sikkhati.๑๓. สำเหนียกว่า จะพิจารณาเห็นว่าไม่เที่ยง หายใจเข้า
‘Aniccānupassī passasissāmī’ti sikkhati;สำเหนียกว่า จะพิจารณาเห็นว่าไม่เที่ยง หายใจออก
‘virāgānupassī assasissāmī’ti sikkhati, ‘virāgānupassī passasissāmī’ti sikkhati;๑๔. สำเหนียกว่า จะพิจารณาเห็นความคลายออกได้ หายใจเข้า สำเหนียกว่า จะพิจารณาเห็นความคลายออกได้ หายใจออก
‘nirodhānupassī assasissāmī’ti sikkhati, ‘nirodhānupassī passasissāmī’ti sikkhati;๑๕. สำเหนียกว่า จะพิจารณาเห็นความดับไป หายใจเข้า สำเหนียกว่า จะพิจารณาเห็นความดับไป หายใจออก
‘paṭinissaggānupassī assasissāmī’ti sikkhati, ‘paṭinissaggānupassī passasissāmī’ti sikkhati.
assasissāmīti sikkhati → assasissāmītī (pts)๑๖. สำเหนียกว่า จะพิจารณาเห็นความสละคืน หายใจเข้า สำเหนียกว่า จะพิจารณาเห็นความสละคืน หายใจออก
Evaṁ bhāvitā kho, bhikkhave, ānāpānassati evaṁ bahulīkatā mahapphalā hoti mahānisaṁsā”ti.
ānāpānassati → ānāpānasati (bjt) | evaṁ → evam (pts) | ānāpānassati evaṁ → ānāpānasati evam (pts)ภิกษุทั้งหลาย อานาปานสติที่บุคคลเจริญอย่างนี้แล ทำให้มากแล้วอย่างนี้ จึงมีผลมาก มีอานิสงส์มาก”
Paṭhamaṁ.
paṭhamaṁ → sāvatthi ārāme tatra voca ānāpānasati (pts)เอกธัมมสูตรที่ ๑ จบ