Ānandattherasutta
Ānandattherasutta → ānandasuttaṁ (bj); ānanda (pts1ed)๑๓ อานันทเถรสูตร
Ekaṁ samayaṁ āyasmā ca ānando āyasmā ca sāriputto sāvatthiyaṁ viharanti jetavane anāthapiṇḍikassa ārāme.
ānando → sārīputto (sya-all) | sāriputto → ānando (sya-all) | Ānando → S1-3 Sāriputto. (pts note) | Sāriputto → S1-3 Ānando. (pts note) | viharanti → S3 viharati. (pts note) | ekaṁ samayaṁ → ekam samayam (pts)สมัยหนึ่ง ท่านพระอานนท์และท่านพระสารีบุตรอยู่ ณ พระเชตวัน อารามของอนาถบิณฑิกเศรษฐี เขตกรุงสาวัตถี
Atha kho āyasmā sāriputto sāyanhasamayaṁ paṭisallānā vuṭṭhito yenāyasmā ānando tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā āyasmatā ānandena saddhiṁ sammodi.
sāriputto sāyanhasamayaṁ → sārīputto sāyaṇhasamayaṁ (sya-all) | yenāyasmā → yena āyasmā (sya-all) | sāyanhasamayaṁ paṭisallānā → sāyaṇhasamayam paṭisallāṇā (pts)ครั้นในเวลาเย็น ท่านพระสารีบุตร ออกจากที่หลีกเร้นแล้ว เข้าไปหาท่านพระอานนท์ถึงที่อยู่
Sammodanīyaṁ kathaṁ sāraṇīyaṁ vītisāretvā ekamantaṁ nisīdi. Ekamantaṁ nisinno kho āyasmā sāriputto āyasmantaṁ ānandaṁ etadavoca:
sāraṇīyaṁ → sārāṇīyaṁ (bj, sya-all) | sāriputto → sārīputto (sya-all) | kathaṁ sāraṇīyaṁ vītisāretvā ekamantaṁ → katham sārāṇīyaṁ vītisāretva ekam antaṁ (pts) | ekamantaṁ → ekam antam (pts) | āyasmantaṁ ānandaṁ etadavoca → āyasmantam ānandam etad avoca (pts)ได้สนทนาปราศรัยพอ เป็นที่บันเทิงใจ พอเป็นที่ระลึกถึงกันแล้วนั่ง ณ ที่สมควร ได้ถามท่านพระ อานนท์ดังนี้ว่า
“katinaṁ kho, āvuso ānanda, dhammānaṁ pahānā, katinaṁ dhammānaṁ samannāgamanahetu, evamayaṁ pajā bhagavatā byākatā sotāpannā avinipātadhammā niyatā sambodhiparāyaṇā”ti?
katinaṁ → katinnaṁ (bj); katīnam (pts) | sambodhiparāyaṇāti → sambodhiparāyanāti (sya-all, pts) | katīnam → B1 katinaṁ S1-3 katinnam. (pts note) | pajā → missing in B1. (pts note) | + → nu (th) | dhammānaṁ → dhammānam (pts) | evamayaṁ → evam ayam (pts) | byākatā → vyākatā (pts) | sambodhiparāyaṇāti → sambodhiparāyanā ti (pts)“ท่านอานนท์ เพราะละธรรมเท่าไร เพราะประกอบด้วยธรรมเท่าไร หมู่สัตว์นี้พระผู้มีพระภาคจึงทรงพยากรณ์ว่า ‘เป็นพระโสดาบัน ไม่มีทางตกต่ำ มี ความแน่นอนที่จะสำเร็จสัมโพธิในวันข้างหน้า”
“Catunnaṁ kho, āvuso, dhammānaṁ pahānā, catunnaṁ dhammānaṁ samannāgamanahetu, evamayaṁ pajā bhagavatā byākatā sotāpannā avinipātadhammā niyatā sambodhiparāyaṇāti.
sambodhiparāyaṇāti → sambodhiparāyanāti (sya-all, pts) | pahānā → missing in S1 which puts pahānāhanda before catunnaṁ kho S3 omits the whole. (pts note) | catunnam → S1-3 insert here kho āvuso. (pts note) | dhammānaṁ → dhammānam (pts) | evamayaṁ → evam ayam (pts) | byākatā → vyākatā (pts) | sambodhiparāyaṇāti → sambodhiparāyanā ti (pts)ท่านพระอานนท์ตอบว่า “ผู้มีอายุ เพราะละธรรม ๔ ประการ เพราะประกอบ ด้วยธรรม ๔ ประการ หมู่สัตว์นี้พระผู้มีพระภาคจึงทรงพยากรณ์ว่า ‘เป็นพระ โสดาบัน ไม่มีทางตกต่ำ มีความแน่นอนที่จะสำเร็จสัมโพธิในวันข้างหน้า’
Katamesaṁ catunnaṁ?ธรรม ๔ ประการ อะไรบ้าง
Yathārūpena kho, āvuso, buddhe appasādena samannāgato assutavā puthujjano kāyassa bhedā paraṁ maraṇā apāyaṁ duggatiṁ vinipātaṁ nirayaṁ upapajjati tathārūpassa buddhe appasādo na hoti.
appasādo → aveccappasādo (sya-all) | assutavā → assutāvā (pts) | apāyaṁ → āpāyam (pts) | appasādo → aveccappasādena (bj: syā) | apasādena → S1-3 aveccappasādena. (pts note) | vinipātaṁ → missing in S1. (pts note) | upapajjati → S uppajjati always. (pts note) | paraṁ maraṇā → parammaraṇā (bjt) | paraṁ → param (pts) | nirayaṁ → nirayam (pts)คือ ปุถุชนผู้ไม่ได้สดับ ๑. ประกอบด้วยความไม่เลื่อมใสเช่นใดในพระพุทธเจ้า หลังจาก ตายแล้ว จะไปเกิดในอบาย ทุคติ วินิบาต นรก ความไม่ เลื่อมใสเช่นนั้นในพระพุทธเจ้าหามีแก่ปุถุชนนั้นไม่
Yathārūpena ca kho, āvuso, buddhe aveccappasādena samannāgato sutavā ariyasāvako kāyassa bhedā paraṁ maraṇā sugatiṁ saggaṁ lokaṁ upapajjati tathārūpassa buddhe aveccappasādo hoti—
āvuso → avuso (pts) | Yathārūpena → S1-3 -rūpe. (pts note) | kho → so all the MSS. S1-3 omit buddhe. (pts note) | paraṁ maraṇā → parammaraṇā (bjt) | paraṁ → param (pts) | lokaṁ → lokam (pts)ส่วนอริยสาวก ผู้ได้สดับ ประกอบด้วยความเลื่อมใสอันไม่หวั่นไหวเช่นใดใน พระพุทธเจ้า หลังจากตายแล้ว จะไปเกิดในสุคติโลกสวรรค์ ความเลื่อมใสอันไม่หวั่นไหวเช่นนั้นในพระพุทธเจ้าย่อมมีแก่อริยสาวกนั้นว่า
itipi so bhagavā …pe… satthā devamanussānaṁ buddho bhagavāti.
itipi → iti pi (pts) | + → pa-pe (pts) | devamanussānaṁ → devamanussānam (pts) | bhagavāti → bhagavā ti (pts)‘แม้เพราะเหตุนี้ พระผู้มีพระภาคพระองค์นั้น ฯลฯ เป็นศาสดาของเทวดาและมนุษย์ทั้งหลาย เป็นพระพุทธเจ้า เป็นพระผู้มีพระภาค’
Yathārūpena ca kho, āvuso, dhamme appasādena samannāgato assutavā puthujjano kāyassa bhedā paraṁ maraṇā apāyaṁ duggatiṁ vinipātaṁ nirayaṁ upapajjati tathārūpassa dhamme appasādo na hoti.
ca → (sya-all, pts) | appasādena → aveccappasādena (sya-all) | appasādo → aveccappasādo (sya-all, pts) | tathārūpassa → tathārupassa (pts) | appasādo → aveccappasādena (bj: syā) | vinipātaṁ → missing in S1. (pts note) | paraṁ maraṇā → parammaraṇā (bjt) | bhedā paraṁ maraṇā apāyaṁ duggatiṁ → bhe maapāyaṁ dug (pts) | nirayaṁ → nirayam (pts)๒. ประกอบด้วยความไม่เลื่อมใสเช่นใดในพระธรรม หลังจากตายแล้ว จะไปเกิดในอบาย ทุคติ วินิบาต นรก ความไม่เลื่อมใสเช่น นั้นในพระธรรมหามีแก่ปุถุชนนั้นไม่
Yathārūpena ca kho, āvuso, dhamme aveccappasādena samannāgato sutavā ariyasāvako kāyassa bhedā paraṁ maraṇā sugatiṁ saggaṁ lokaṁ upapajjati tathārūpassa dhamme aveccappasādo hoti—
paraṁ maraṇā → parammaraṇā (bjt) | bhedā paraṁ maraṇā → bhe ma (pts) | lokaṁ → lokam (pts)ส่วนอริยสาวกผู้ได้สดับ ประกอบด้วยความเลื่อมใสอันไม่หวั่นไหวเช่นใดในพระธรรม หลังจากตายแล้ว จะไปเกิดในสุคติโลกสวรรค์ ความเลื่อมใสอัน ไม่หวั่นไหวเช่นนั้นในพระธรรมย่อมมีแก่พระอริยสาวกนั้นว่า
svākkhāto bhagavatā dhammo …pe… viññūhīti.
viññūhīti → (sya-all) | svākkhāto → svākhyāto (pts) | svākhyāto → S1-3 svākkhāto. (pts note) | dhammo → S1-3 insert paccattaṁ veditabbo. (pts note) | + → la-pe (pts)‘พระธรรมเป็นธรรมที่พระผู้มีพระภาคตรัสไว้ดีแล้ว ฯลฯ อัน วิญญูชนพึงรู้เฉพาะตน’
Yathārūpena ca kho, āvuso, saṅghe appasādena samannāgato assutavā puthujjano kāyassa bhedā paraṁ maraṇā apāyaṁ duggatiṁ vinipātaṁ nirayaṁ upapajjati tathārūpassa saṅghe appasādo na hoti.
ca → (bj, sya-all, pts) | appasādo → aveccappasādo (sya-all, pts) | appasādena → S1-3 aveccappasādena. (pts note) | aveccappasādo → B1-2 appasādo. (pts note) | paraṁ maraṇā → parammaraṇā (bjt) | saṅghe → saṁghe (ms2005) | bhedā paraṁ maraṇā apāyaṁ → bhe ma apāyam (pts) | nirayaṁ → nirayam (pts)๓. ประกอบด้วยความไม่เลื่อมใสเช่นใดในพระสงฆ์ หลังจากตายแล้ว จะไปเกิดในอบาย ทุคติ วินิบาต นรก ความไม่เลื่อมใสเช่น นั้นในพระสงฆ์หามีแก่ปุถุชนนั้นไม่
Yathārūpena ca kho, āvuso, saṅghe aveccappasādena samannāgato sutavā ariyasāvako kāyassa bhedā paraṁ maraṇā sugatiṁ saggaṁ lokaṁ upapajjati tathārūpassa saṅghe aveccappasādo hoti—
paraṁ maraṇā → parammaraṇā (bjt) | saṅghe → saṁghe (ms2005) | bhedā paraṁ maraṇā → bhe ma (pts) | lokaṁ → lokam (pts)ส่วนอริยสาวกผู้ได้สดับ ประกอบด้วยความเลื่อมใสอันไม่หวั่นไหวเช่นใดในพระสงฆ์ หลังจากตายแล้ว จะไปเกิดในสุคติโลกสวรรค์ ความเลื่อมใส อันไม่หวั่นไหวเช่นนั้นในพระสงฆ์ย่อมมีแก่อริยสาวกนั้นว่า
suppaṭipanno bhagavato sāvakasaṅgho …pe… anuttaraṁ puññakkhettaṁ lokassāti.
suppaṭipanno → supaṭipanno (bjt, th, pts) | sāvakasaṅgho → sāvakasaṁgho (ms2005) | anuttaraṁ → la-pe anuttaram (pts) | lokassāti → lokassā ti (pts)‘พระ สงฆ์สาวกของพระผู้มีพระภาค เป็นผู้ปฏิบัติดี ฯลฯ เป็นนา บุญอันยอดเยี่ยมของโลก’
Yathārūpena ca kho, āvuso, dussīlyena samannāgato assutavā puthujjano kāyassa bhedā paraṁ maraṇā apāyaṁ duggatiṁ vinipātaṁ nirayaṁ upapajjati tathārūpassa dussīlyaṁ na hoti.
ca → (bj, sya-all, pts) | nirayaṁ upapajjati → nirayam uppajjati (pts) | dussīlyaṁ na → dussīlena (pts) | dussīlyena → S1-3 dussīlena. (pts note) | dussīlena → B1-2 dussīlyaṁna. (pts note) | paraṁ maraṇā → parammaraṇā (bjt) | bhedā paraṁ maraṇā apāyaṁ → bhe ma (pts)๔. ประกอบด้วยความเป็นผู้ทุศีลเช่นใด หลังจากตายแล้ว จะไป เกิดในอบาย ทุคติ วินิบาต นรก ความเป็นผู้ทุศีลเช่นนั้นหามี แก่ปุถุชนนั้นไม่
Yathārūpehi ca kho, āvuso, ariyakantehi sīlehi samannāgato sutavā ariyasāvako kāyassa bhedā paraṁ maraṇā sugatiṁ saggaṁ lokaṁ upapajjati tathārūpāni ariyakantāni sīlāni honti akhaṇḍāni …pe…
tathārūpāni → tathārūpānissa (bj, sya-all); tathārūpassa (pts) | sutavā → (sya-all) | tathārūpassa → S3 tathārūpāssa S1 yathārūpassa B1-2 tathārūpānissa. (pts note) | paraṁ maraṇā → parammaraṇā (bjt) | akhaṇḍāni → akkhaṇḍāni (th) | bhedā paraṁ maraṇā → bhe ma (pts) | lokaṁ → lokam (pts) | + → la-pe (pts)ส่วนอริยสาวกผู้ประกอบด้วยศีลที่พระอริยะ ชอบใจเช่นใด หลังจากตายแล้ว จะไปเกิดในสุคติโลกสวรรค์ ศีลที่พระอริยะชอบใจ ไม่ขาด ฯลฯ
samādhisaṁvattanikāni.เป็นไปเพื่อสมาธิเช่นนั้น ย่อมมีแก่อริยสาวกนั้น
Imesaṁ kho, āvuso, catunnaṁ dhammānaṁ pahānā imesaṁ catunnaṁ dhammānaṁ samannāgamanahetu evamayaṁ pajā bhagavatā byākatā sotāpannā avinipātadhammā niyatā sambodhiparāyaṇā”ti.
sambodhiparāyaṇāti tatiyaṁ → sambodhiparāyanāti (sya-all, pts) | pahānā → S3 omits imesaṁ kho- (pts note) | byākatā → vyākatā (bjt, pts) | catunnaṁ dhammānaṁ → catunnam dhammānam (pts) | evamayaṁ → evam ayam (pts) | sambodhiparāyaṇāti → sambodhiparāyanā (pts)อาวุโส เพราะละธรรม ๔ ประการนี้ เพราะประกอบด้วยธรรม ๔ ประการนี้ หมู่สัตว์นี้พระผู้มีพระภาคจึงทรงพยากรณ์ว่า ‘เป็นพระโสดาบัน ไม่มีทางตกต่ำ มี ความแน่นอนที่จะสำเร็จสัมโพธิในวันข้างหน้า”