Mānatthaddhasutta๑๕ มานัตถัทธสูตร
Sāvatthinidānaṁ.
sāvatthinidānaṁ → sāvatthiyaṁ (bj)เรื่องเกิดขึ้นที่กรุงสาวัตถี
Tena kho pana samayena mānatthaddho nāma brāhmaṇo sāvatthiyaṁ paṭivasati.
paṭivasati → pativasati (pts) | Mānatthaddho → B. Mānathaddho always. (pts note)สมัยนั้น พราหมณ์ชื่อมานัตถัทธะ(กระด้างเพราะถือตัว) พำนักอยู่ในกรุงสาวัตถี
So neva mātaraṁ abhivādeti, na pitaraṁ abhivādeti, na ācariyaṁ abhivādeti, na jeṭṭhabhātaraṁ abhivādeti.
neva mātaraṁ → n-eva mātaram (pts) | pitaraṁ → pitaram (pts) | ācariyaṁ → ācariyam (pts) | jeṭṭhabhātaraṁ → jeṭṭhabhātaram (pts)เขาไม่ไหว้มารดา บิดา อาจารย์ และพี่ชายเลย
Tena kho pana samayena bhagavā mahatiyā parisāya parivuto dhammaṁ deseti.
mahatiyā → mahatiya (pts) | deseti → desesi (pts) | desesi → S1 deseti. (pts note)สมัยนั้น พระผู้มีพระภาคมีบริษัท หมู่ใหญ่แวดล้อม ทรงแสดงธรรมอยู่
Atha kho mānatthaddhassa brāhmaṇassa etadahosi:
etadahosi → etad ahosi (pts)ครั้งนั้น มานัตถัทธพราหมณ์ได้มีความคิดดังนี้ว่า
“ayaṁ kho samaṇo gotamo mahatiyā parisāya parivuto dhammaṁ deseti.“พระสมณโคดมนี้มีบริษัท หมู่ใหญ่แวดล้อมทรงแสดงธรรมอยู่
Yannūnāhaṁ yena samaṇo gotamo tenupasaṅkameyyaṁ.
yannūnāhaṁ → yaṁnūnāhaṁ (my) | yannūnāhaṁ → yaṁ nūnāham (pts)ทางที่ดีเราจะเข้าไปเฝ้าพระสมณโคดมถึงที่ประทับ
Sace maṁ samaṇo gotamo ālapissati, ahampi taṁ ālapissāmi.
ahampi taṁ → aham pi tam (pts)ถ้าพระสมณโคดมจักทักทายเรา เราก็จักทักทายท่าน
No ce maṁ samaṇo gotamo ālapissati, ahampi nālapissāmī”ti.
+ → taṁ (th) | ahampi nālapissāmīti → aham pi taṁ nālapissāmī ti (pts)ถ้าพระสมณโคดมไม่ทักทายเรา เราก็จักไม่ทักทายท่าน”
Atha kho mānatthaddho brāhmaṇo yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā tuṇhībhūto ekamantaṁ aṭṭhāsi.
tuṇhībhūto → (sya-all) | tuṇhībhūto → ‘tuṇhībhūto’ iti natthi (bj: syā) | ekamantaṁ → ekam antam (pts)ลำดับนั้น มานัตถัทธพราหมณ์เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับแล้วยืน นิ่งอยู่ ณ ที่สมควร
Atha kho bhagavā taṁ nālapi.
taṁ nālapi → nālapati (sya-all) | nālapi → nālapati (bj: sīmu, syā)ครั้งนั้น พระผู้มีพระภาคไม่ทรงทักทาย
Atha kho mānatthaddho brāhmaṇo:มานัตถัทธพราหมณ์ ต้องการจะกลับจากที่นั้นด้วยคิดว่า
“nāyaṁ samaṇo gotamo kiñci jānātī”ti tatova puna nivattitukāmo ahosi.
jānātīti tatova puna nivattitukāmo → jānātī ti tato punanivattitukāmo (pts) | tato → B. adds va. (pts note) | jānātīti tatova puna nivattitukāmo → jānātī ti tato puna-nivattitu-kāmo (pts)“พระสมณโคดมนี้ไม่รู้อะไร”
Atha kho bhagavā mānatthaddhassa brāhmaṇassa cetasā cetoparivitakkamaññāya mānatthaddhaṁ brāhmaṇaṁ gāthāya ajjhabhāsi:
cetoparivitakkamaññāya → ceto-parivitakkam aññāya (pts)ทีนั้น พระผู้มีพระภาคทรงทราบความคิดคำนึงของมานัตถัทธพราหมณ์ด้วย พระทัยแล้ว ได้ตรัสกับมานัตถัทธพราหมณ์ด้วยพระคาถาว่า
“Na mānaṁ brāhmaṇa sādhu, atthikassīdha brāhmaṇa;
mānaṁ brāhmaṇa → māna brūhaṇā (bj) | sādhu → na mānaṁ brāhmaṇa sādhu (bj: sīmu7, machasaṁ, syā, PTS); na mānaṁ brūhaṇaṁ sādhu (bj: sī.pævi, sī.pavi) | brāhmaṇa → S1-3 brūhanā. (pts note) atthikassīdha → atthi kassīdha (th, pts)พราหมณ์ ในโลกนี้ใครที่ยังมีมานะไม่ดีเลย Yena atthena āgacchi, tamevamanubrūhaye”ti.
āgacchi → āgañchi (bj, sya-all) | āgañchi → āgacchi (bj: machasaṁ, PTS) | āgacchi → S1-3 āgañchi. (pts note) tamevamanubrūhayeti → anubrūhasi (bj: sī.pævi, sī.pavi) | ti → S1-3 anubrūhasīti. (pts note) | tamevamanubrūhayeti → tam evam anubrūhaye ti (pts)บุคคลมาด้วยประโยชน์ใด พึงเพิ่มพูนประโยชน์นั้นไว้
Atha kho mānatthaddho brāhmaṇo:ครั้งนั้น มานัตถัทธพราหมณ์คิดว่า
“cittaṁ me samaṇo gotamo jānātī”ti tattheva bhagavato pādesu sirasā nipatitvā bhagavato pādāni mukhena ca paricumbati pāṇīhi ca parisambāhati, nāmañca sāveti:
ca → (bj, sya-all) | nipatitvā → nipativā (pts) | mukhena → mukhena ca (bj: machasaṁ, PTS) | pādesu → S1-3 pāde. (pts note) | nāmañca → nāmaṁ ca (th) | cittaṁ → cittam (pts) | jānātīti tattheva → jānātī ti tatth-eva (pts) | nāmañca → nāmañ ca (pts)“พระสมณโคดมทรงทราบจิตของเรา” จึงหมอบลงด้วยศีรษะที่ใกล้พระยุคลบาทพระผู้มีพระภาค ณ ที่นั้นเอง จุมพิตพระ ยุคลบาทพระผู้มีพระภาคและนวดด้วยมือ ประกาศชื่อว่า
“mānatthaddhāhaṁ, bho gotama, mānatthaddhāhaṁ, bho gotamā”ti.
mānatthaddhāhaṁ → mānatthaddhohaṁ (bj) | mānatthaddhāhaṁ → mānatthaddhāham (pts) | gotamāti → gotamā ti (pts)“ข้าแต่พระโคดมผู้เจริญ ข้าพระองค์ชื่อมานัตถัทธะ ข้าแต่พระโคดมผู้เจริญ ข้าพระองค์ชื่อมานัตถัทธะ”
Atha kho sā parisā abbhutavittajātā ahosi:
abbhutavittajātā → abbhutacittajātā (bj, km, pts1ed, pts2ed); abbhūtacittajātā (sya-all); acchariyabbhutacittajātā (mr) | abbhutavittajātā → abbhutacittajātā (cck, pts) | abbhutacittajātā → abbhutacittajātā (cck: sī. syā. kaṁ. pī.); acchariyabbhutacittajātā (cck: ka.) | abbhutacittajātā → So C. only; B. and S3 vitta-; S1 is doubtful. (pts note)ครั้งนั้น บริษัทนั้นเกิดประหลาดใจว่า
“acchariyaṁ vata bho, abbhutaṁ vata bho.
abbhutaṁ → abbhūtaṁ (sya-all) | abbhutaṁ → abbhutam (pts)“น่าอัศจรรย์จริง ไม่เคยปรากฏ
Ayañhi mānatthaddho brāhmaṇo neva mātaraṁ abhivādeti, na pitaraṁ abhivādeti, na ācariyaṁ abhivādeti, na jeṭṭhabhātaraṁ abhivādeti;
ayañhi → ayaṁ hi (bjt, pts) | neva mātaraṁ → n-eva mātaram (pts) | pitaraṁ → pitaram (pts) | ācariyaṁ → ācariyam (pts) | jeṭṭhabhātaraṁ → jeṭṭhabhātaram (pts)มานัตถัทธพราหมณ์นี้ไม่ไหว้มารดา บิดา อาจารย์ และพี่ชาย
atha ca pana samaṇe gotame evarūpaṁ paramanipaccakāraṁ karotī”ti.
paramanipaccakāraṁ → paramanipaccākāraṁ (bj) | samaṇe gotame → samaṇo gotamo (sya-all) | paramanipaccakāraṁ karotīti → paramaṁ nipaccākāraṁ karotī ti (pts) | paramanipaccākāraṁ → nipaccakāraṁ (bj: machasaṁ, syā) | nipaccākāraṁ → B. S1 nippacca-. (pts note)แต่พระสมณโคดม ทรงทำคนเช่นนี้ให้ทำการนอบน้อมได้เป็นอย่างดียิ่ง”
Atha kho bhagavā mānatthaddhaṁ brāhmaṇaṁ etadavoca:
etadavoca → etad avoca (pts)ขณะนั้น พระผู้มีพระภาคตรัสกับมานัตถัทธพราหมณ์ว่า
“alaṁ, brāhmaṇa, uṭṭhehi, sake āsane nisīda.“พอละ พราหมณ์ เชิญลุกขึ้นนั่งบนที่นั่งของตนเถิด
Yato te mayi cittaṁ pasannan”ti.
pasannanti → pasannan ti (pts)เพราะท่านมีจิตเลื่อมใสในเราแล้ว”
Atha kho mānatthaddho brāhmaṇo sake āsane nisīditvā bhagavantaṁ gāthāya ajjhabhāsi:ลำดับนั้น มานัตถัทธพราหมณ์นั่งบนที่นั่งของตนแล้ว ได้ทูลถามพระผู้มี พระภาคด้วยคาถาว่า
“Kesu na mānaṁ kayirātha, kesu cassa sagāravo;
kayirātha → mānaṁ na (bj: sīmu3) | mānaṁ → S1-3 mānam na here and further on. (pts note) | kayirātha → B. kayirā. (pts note) kesu cassa → kathaṁ svassa (sya-all) | cassa → assa (pts) | cassa → kesu assa (bj: PTS); kathaṁsvassa (bj: syā) | assa → S1-3 kesvassa. (pts note)บุคคลไม่ควรทำมานะในใคร ควรมีความเคารพในใคร Kyassa apacitā assu, kyassu sādhu supūjitā”ti.
Kyassa → S1-3 kyāssa. (pts note) | apacitā → S1 apacitaṁ; C. apacitiṁ. (pts note) kyassu → kyassa (bj, sya-all); kyāssu (pts) | supūjitāti → supūjitā bhagavā (bj) | kyassa → kyassu (bj: machasaṁ, PTS) | ti → S1-3 kesvassu sādhu supūjitāti, and further on tesvassu-. (pts note) | supūjitāti → supūjitā ti (pts)พึงยำเกรงในใคร บูชาใครด้วยดีแล้วจึงจะเป็นการดี“Mātari pitari cāpi, atho jeṭṭhamhi bhātari;
mātari → mātarī (sya-all) | cāpi → vāpi (sya-all, pts) | cāpi → dvāpi (bj: machasaṁ)พระผู้มีพระภาคตรัสตอบว่า บุคคลไม่ควรทำมานะในมารดา บิดา พี่ชาย Ācariye catutthamhi, tesu na mānaṁ kayirātha;
catutthaṁhi → catutthamhi (bj: sabbattha) na mānaṁ kayirātha tesu → (sya-all)และในอาจารย์เป็นที่ ๔ Tesu assa sagāravo, tyassa apacitā assu;
tyassa → tyassu (bj)พึงมีความเคารพในบุคคลเหล่านั้น พึงยำเกรงในบุคคลเหล่านั้น Tyassu sādhu supūjitā.
tyassu → tecassu (bj, sya-all) | supūjitā → pūjitā (bj, sya-all) | tyassu → tyassa (bj: sīmu7) | pūjitā → tyassu sādhu supūjitā (bj: machasaṁ, PTS) | supūjitā → One pada ought to have been omitted in all the MSS. (pts note) | tyassu → te cassu (th)บูชาบุคคลเหล่านั้นด้วยดีแล้วจึงเป็นการดีArahante sītībhūte, katakicce anāsave;
sītībhūte → sītibhūte (bj, pts) | sītibhūte → sītiṁbhūte (bj: syā)บุคคลพึงทำลายมานะ ไม่ควรกระด้าง พึงนอบน้อมพระอรหันต์ ผู้เยือกเย็น ทำกิจเสร็จแล้ว ไม่มีอาสวะ Nihacca mānaṁ athaddho, te namasse anuttare”ti.
athaddho te namasse → atthaddho tena anusayena (sya-all) | mānaṁ athaddho → mānam atthaddho (pts) namasse anuttareti → namassa anuttare (bj); namassa anuttare ti (pts) | namassa → namasse (bj: machasaṁ) | namassa → B. namasse. (pts note) | te namasse → tena anusayena (th)ไม่มีผู้อื่นยิ่งกว่านั้น
Evaṁ vutte, mānatthaddho brāhmaṇo bhagavantaṁ etadavoca:
etadavoca → etadavoca abhikkantaṁ bho gotama (sya-all) | bhagavantaṁ etadavoca → bhagavantam etad avoca (pts)เมื่อพระผู้มีพระภาคตรัสอย่างนี้แล้ว มานัตถัทธพราหมณ์ได้กราบทูลพระผู้มี พระภาคดังนี้ว่า
“abhikkantaṁ, bho gotama …pe…
+ → abhikkantaṁ bho gotama (th) | + → abhikkantam bho gotama (pts)“ข้าแต่พระโคดมผู้เจริญ พระภาษิตของพระองค์ชัดเจนไพเราะยิ่งนัก ข้าแต่พระโคดมผู้เจริญ พระภาษิตของพระองค์ชัดเจนไพเราะยิ่งนัก ฯลฯ
upāsakaṁ maṁ bhavaṁ gotamo dhāretu ajjatagge pāṇupetaṁ saraṇaṁ gatan”ti.
gatanti → gatan ti sāvatthi nidānaṁ (pts) | saraṇaṁ gatanti → saraṇaṅgatanti (th) | maṁ → mam (pts)ขอพระ โคดมผู้เจริญโปรดทรงจำข้าพระองค์ว่าเป็นอุบาสกผู้ถึงสรณะ ตั้งแต่วันนี้เป็นต้นไป จนตลอดชีวิต” มานัตถัทธสูตรที่ ๕ จบ