Khomadussasutta๒๒ โขมทุสสสูตร
Evaṁ me sutaṁ—
evaṁ me → evamme (th) | evaṁ → evam (pts) | sutaṁ → sutam (pts)ข้าพเจ้าได้สดับมาอย่างนี้
ekaṁ samayaṁ bhagavā sakkesu viharati khomadussaṁ nāmaṁ sakyānaṁ nigamo.
khomadussaṁ nāmaṁ → khomadussannāma (sya-all) | nigamo → nigame (pts) | nāma → S1 Khomadussadannāma; S3 -dussantānāma. (pts note) | nigame → S3 nigamo. (pts note) | ekaṁ → ekam (pts)สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ นิคมของเจ้าศากยะชื่อโขมทุสสะ แคว้นสักกะ
Atha kho bhagavā pubbaṇhasamayaṁ nivāsetvā pattacīvaramādāya khomadussaṁ nigamaṁ piṇḍāya pāvisi.
pubbaṇhasamayaṁ → pubbanhasamayaṁ (bj) | nigamaṁ → (sya-all) | nigamaṁ → nāma nigamaṁ (bj: sīmu3) | nigamam → S1-3 -dussadam piṇḍaya (omitting nigamam). (pts note) | pattacīvaramādāya khomadussaṁ nigamaṁ → pattacīvaram ādāya khomadussam nigamam (pts)ครั้นเวลาเช้า พระผู้มีพระภาคทรงครองอันตรวาสก ถือบาตรและจีวร เสด็จเข้าไปบิณฑบาตยังโขมทุสสนิคม
Tena kho pana samayena khomadussakā brāhmaṇagahapatikā sabhāyaṁ sannipatitā honti kenacideva karaṇīyena, devo ca ekamekaṁ phusāyati.
kenacideva → kenaci deva (bjt) | kenacideva → kenacid eva (pts) | ekamekaṁ → ekam ekaṁ (pts)สมัยนั้น พราหมณ์และคหบดีชาวโขมทุสสนิคม ประชุมกันอยู่ในสภาด้วยกรณียกิจบางอย่าง และฝนก็กำลังตกประปรายอยู่
Atha kho bhagavā yena sā sabhā tenupasaṅkami.
tenupasaṅkami → ten-upasaṅkami (pts)ลำดับนั้น พระผู้มีพระภาคเสด็จเข้าไปยังสภานั้น
Addasaṁsu khomadussakā brāhmaṇagahapatikā bhagavantaṁ dūratova āgacchantaṁ.
Addasaṁsu → S1-3 addasāsuṁ. (pts note) | Khomadussakā → S1-3 -dussadakā (in S3 da being superadded). 6 S1 dussadake. (pts note) | + → kho (bjt, th) | brāhmaṇagahapatikā bhagavantaṁ dūratova āgacchantaṁ → brāhmaṇa-gahapatikā bhagavantam dūrato va āgacchantam (pts)พวกพราหมณ์และคหบดีชาวโขมทุสสนิคม ได้เห็นพระผู้มีพระภาคเสด็จมาแต่ไกล
Disvāna etadavocuṁ:
disvāna etadavocuṁ → disvā etad avocuṁ (pts)จึงได้กล่าวดังนี้ว่า
“ke ca muṇḍakā samaṇakā, ke ca sabhādhammaṁ jānissantī”ti?
jānissantīti → jānissantī ti (pts)“คนพวกไหนชื่อว่าสมณะโล้น และคนพวกไหนรู้จักธรรมของสภา”
Atha kho bhagavā khomadussake brāhmaṇagahapatike gāthāya ajjhabhāsi:
brāhmaṇagahapatike → brāhmaṇa-gahapatike (pts)ครั้งนั้น พระผู้มีพระภาคได้ตรัสกับพราหมณ์และคหบดีชาวโขมทุสสนิคม ด้วยพระคาถาว่า
“Nesā sabhā yattha na santi santo, santo na te ye na vadanti dhammaṁ;
nesā → n-esā (pts)ที่ใดไม่มีสัตบุรุษ ที่นั้นไม่ชื่อว่าสภา คนเหล่าใดไม่กล่าวธรรม คนเหล่านั้นไม่ชื่อว่าสัตบุรุษ Rāgañca dosañca pahāya mohaṁ, dhammaṁ vadantā ca bhavanti santo”ti.
rāgañca dosañca → rāgañ ca dosañ ca (pts) vadantā ca → vadantāva (bj) | ca → va (pts) | vadantāva → vadantā ca (bj: machasaṁ, syā, sīmu3) | santoti → santo ti (pts)เพราะพวกสัตบุรุษละราคะ โทสะ และโมหะได้แล้ว จึงกล่าวธรรมอยู่
Evaṁ vutte, khomadussakā brāhmaṇagahapatikā bhagavantaṁ etadavocuṁ:
Khomadussakā → S1-3 dussadaka-. (pts note) | brāhmaṇagahapatikā bhagavantaṁ etadavocuṁ → brāhmaṇa-gahapatikā bhagavantam etad avocuṁ (pts)เมื่อพระผู้มีพระภาคตรัสอย่างนี้แล้ว พราหมณ์และคหบดีชาวโขมทุสสนิคมได้ กราบทูลพระผู้มีพระภาคดังนี้ว่า
“abhikkantaṁ, bho gotama, abhikkantaṁ, bho gotama.
abhikkantaṁ → abhikkantam (pts)“ข้าแต่พระโคดมผู้เจริญ พระภาษิตของพระองค์ ชัดเจนไพเราะยิ่งนัก ข้าแต่พระโคดมผู้เจริญ พระภาษิตของพระองค์ชัดเจนไพเราะ ยิ่งนัก
Seyyathāpi, bho gotama, nikkujjitaṁ vā ukkujjeyya, paṭicchannaṁ vā vivareyya, mūḷhassa vā maggaṁ ācikkheyya, andhakāre vā telapajjotaṁ dhāreyya: ‘cakkhumanto rūpāni dakkhantī’ti; evamevaṁ bhotā gotamena anekapariyāyena dhammo pakāsito.
dakkhantīti → dakkhinti (bj) | dakkhantīti evamevaṁ → dakkhinti evam eva (pts) | evamevaṁ → evameva (th) | nikkujjitaṁ → nikujjitaṁ (pts) | ukkujjeyya → ukujjeyya (pts) | maggaṁ → maggam (pts)พระโคดมผู้เจริญทรงประกาศธรรมโดยปริยายเป็นอันมาก เหมือนบุคคล หงายของที่คว่ำ เปิดของที่ปิด บอกทางแก่คนหลงทาง หรือตามประทีปในที่มืด ด้วยตั้งใจว่า ‘คนมีตาดีจักเห็นรูปได้’
Ete mayaṁ bhavantaṁ gotamaṁ saraṇaṁ gacchāma dhammañca bhikkhusaṅghañca.
mayaṁ bhavantaṁ → mayam bhagavantaṁ (pts) | bhikkhusaṅghañca → bhikkhusaṁghañca (ms2005) | dhammañca bhikkhusaṅghañca → dhammañ ca bhikkhusaṅghañ ca (pts)ฉะนั้น พวกข้าพระองค์เหล่านี้ขอถึงพระโคดม ผู้เจริญ พร้อมทั้งพระธรรมและพระสงฆ์เป็นสรณะ
Upāsake no bhavaṁ gotamo dhāretu ajjatagge pāṇupete saraṇaṁ gate”ti.
saraṇaṁ gateti → saraṇaṅgateti (th) | gateti → gate ti (pts)ขอพระโคดมผู้เจริญโปรดทรงจำ พวกข้าพระองค์ว่าเป็นอุบาสกผู้ถึงสรณะ ตั้งแต่วันนี้เป็นต้นไปจนตลอดชีวิต” โขมทุสสสูตรที่ ๑๒ จบ
Upāsakavaggo dutiyo.
+ → tatruddānaṁ (bjt)
Tassuddānaṁรวมพระสูตรที่มีในวรรคนี้ คือ
Kasi udayo devahito, aññataramahāsālaṁ;
kasi → tatruddānaṁ kasī (bj); kasī (sya-all) aññatara-Mahāsālaṁ → S1-3 Lūkhapāpureṇa. (pts note) | aññataramahāsālaṁ → aññatara mahāsāḷaṁ (bjt)๑. กสิภารทวาชสูตร ๒. อุทยสูตร ๓. เทวหิตสูตร ๔. มหาสาลสูตร Mānatthaddhaṁ paccanīkaṁ, navakammi kaṭṭhahāraṁ;
mānatthaddhaṁ paccanīkaṁ navakammi → mānatthaddhañca paccanikañca navakammaṁ (sya-all) | mānatthaddhaṁ → mānathaddhaṁ (my) navakammi kaṭṭhahāraṁ → navakammikakaṭṭhahāraṁ (cck) | navakammakaṭṭhahārakaṁ → navakammikaṭṭhahāraṁ (bj: machasaṁ) | navakammi kaṭṭhahāraṁ → paccanīkañca navakammakaṭṭhahārakaṁ (bjt) | navakammi → navakammaṁ (th)๕. มานัตถัทธสูตร ๖. ปัจจนีกสูตร ๗. นวกัมมิกสูตร ๘. กัฏฐหารสูตร Mātuposakaṁ bhikkhako, saṅgāravo ca khomadussena dvādasāti.
mātuposako → mātuposakaṁ (bj: machasaṁ) ca → (bj, pts) | saṅgāravo ca → saṅgaravo (sya-all) | + → brāhmaṇa-saṁyuttaṁ samattaṁ (pts)๙. มาตุโปสกสูตร ๑๐. ภิกขกสูตร ๑๑. สังครวสูตร ๑๒. โขมทุสสสูตร