Karajakāyasutta๒๑๙ กรชกายสูตร
“Nāhaṁ, bhikkhave, sañcetanikānaṁ kammānaṁ katānaṁ upacitānaṁ appaṭisaṁveditvā byantībhāvaṁ vadāmi,
appaṭisaṁveditvā byantībhāvaṁ → appaṭisaṁviditvā vyantībhāvaṁ (bj); appaṭisaṁviditvā byantibhāvaṁ (sya-all, pts) | appaṭisaṁviditvā → appaṭisaṁveditvā (bj: machasaṁ) | appaṭisaṁveditvā byantībhāvaṁ → appaṭisaṁviditvā vyantibhāvaṁ (pts)ภิกษุทั้งหลาย เรายังไม่รู้วิบากกรรม จะไม่กล่าวถึงความสิ้นสุดแห่ง กรรมที่สัตว์เจตนาทำขึ้น สั่งสมขึ้น
tañca kho diṭṭheva dhamme upapajje vā apare vā pariyāye.
tañca → tañce (bj) | diṭṭheva → diṭṭhe vā (bj) | upapajje → upapajjaṁ (pts) | upapajje → upapajjaṁ vā (bj: sīmu, machasaṁ) | upapajjaṁ → S. -jje. (pts note) | apare → T. -reṇa. (pts note) | tañca → tañ ca (pts) | diṭṭheva → diṭṭh eva (pts)ก็วิบากนั้นเองที่สัตว์พึงเสวยในปัจจุบันก็มี ใน อัตภาพถัดไปก็มี หรือในอัตภาพต่อ ๆ ไปก็มี
Na tvevāhaṁ, bhikkhave, sañcetanikānaṁ kammānaṁ katānaṁ upacitānaṁ appaṭisaṁveditvā dukkhassantakiriyaṁ vadāmi.
appaṭisaṁveditvā → appaṭisaṁviditvā (bj, sya-all) | appaṭisaṁveditvā dukkhassantakiriyaṁ vadāmi → appaṭisaṁviditvā dukkhass antakiriyaṁ vaḍāmi (pts) | appaṭisaṁviditvā → M. Ph. -veditvā. (pts note)เรายังไม่รู้วิบากกรรม จะไม่กล่าวถึง การทำที่สุดแห่งทุกข์ของกรรมที่สัตว์เจตนาทำขึ้น สั่งสมขึ้น
Sa kho so, bhikkhave, ariyasāvako evaṁ vigatābhijjho vigatabyāpādo asammūḷho sampajāno paṭissato mettāsahagatena cetasā ekaṁ disaṁ pharitvā viharati tathā dutiyaṁ tathā tatiyaṁ tathā catutthaṁ. Iti uddhamadho tiriyaṁ sabbadhi sabbattatāya sabbāvantaṁ lokaṁ mettāsahagatena cetasā vipulena mahaggatena appamāṇena averena abyāpajjena pharitvā viharati.
catutthaṁ → catutthiṁ (?) | paṭissato → patissato (bj, sya-all, pts) | abyāpajjena → abyāpajjhena (sya-all, pts) | sabbattatāya → sabbatthatāya (pts) | catutthaṁ → tathā catutthiṁ (bj: machasaṁ) | sabbattatāya → sabbatthatāya (bj: sīmu) | catutthaṁ → catutthiṁ (cck: ?) | sabbatthatāya → T. -kāya; M6. S. sabbattatāya. (pts note) | vigatabyāpādo → vigatavyāpādo (bjt, pts) | sa kho → sakho (th) | evaṁ vigatābhijjho → evaṁvigatābhijjho (th) | uddhamadho → uddhaṁ adho (pts) | abyāpajjena → avyāpajjhena (pts)อริยสาวกนั้นนั่นแล ปราศจากอภิชฌา ปราศจากพยาบาท ไม่ลุ่มหลง มีสัมปชัญญะ มีสติมั่นคง มี เมตตาจิตแผ่ไปตลอดทิศที่ ๑ ทิศที่ ๒ ทิศที่ ๓ ทิศที่ ๔ ทิศเบื้องบน ทิศเบื้องล่าง ทิศเฉียง แผ่ไปตลอดโลกทั่วทุกหมู่เหล่าในที่ทุกสถาน ด้วยเมตตาจิตอันไพบูลย์ เป็นมหัคคตะ ไม่มีขอบเขต ไม่มีเวร ไม่มีความเบียดเบียนอยู่
So evaṁ pajānāti:อริยสาวกนั้นย่อม รู้ชัดอย่างนี้ว่า
‘pubbe kho me idaṁ cittaṁ parittaṁ ahosi abhāvitaṁ, etarahi pana me idaṁ cittaṁ appamāṇaṁ subhāvitaṁ. Yaṁ kho pana kiñci pamāṇakataṁ kammaṁ, na taṁ tatrāvasissati na taṁ tatrāvatiṭṭhatī’ti.
ahosi → hoti (sya-all) | tatrāvatiṭṭhatīti → tatrāvatiṭṭhati (sya-all) | parittaṁ → M6 pariyantaṁ. (pts note) | ahosi → T. M7. S. hoti. (pts note) | taṁ → omitted by T. M7. (pts note) | tatrāvatiṭṭhatī → T. M6. M7 tatrāpa- (pts note) | ti → omitted by S. (pts note) | tatrāvatiṭṭhatīti → tatrāvatiṭṭhatī ti (pts)‘เมื่อก่อน จิตของเรานี้เป็นปริตตจิต ยังไม่ได้อบรม แต่บัดนี้ เป็น อัปปมาณจิต ได้อบรมดีแล้ว กามาวจรกรรมอย่างใดอย่างหนึ่งนั้น ย่อมไม่เหลืออยู่ ไม่ตั้งอยู่ในจิตของเรา’
Taṁ kiṁ maññatha, bhikkhave,ภิกษุทั้งหลาย เธอทั้งหลายเข้าใจเรื่องนั้นอย่างไร
daharatagge ce so ayaṁ kumāro mettaṁ cetovimuttiṁ bhāveyya, api nu kho pāpakammaṁ kareyyā”ti?
ayaṁ → ce ayaṁ (sya-all) | api nu kho → api nu so (?) | so → (sya-all) | mettaṁ cetovimuttiṁ → mettācetovimuttiṁ (sya-all, pts) | ayaṁ → ce ayaṁ (bj: syā) | ayaṁ → ce ayaṁ (cck: syā.) | kho → api nu so (cck: ?) | dahara-t-agge → M. Ph. dahara-d-agge. (pts note) | so → T. va taṁ sa; M6 taṁ; M7 na; omitted by S. (pts note) | ayaṁ → M6. M7 sāyaṁ; T. yaṁ. (pts note) | mettācetovimuttiṁ → M. Ph. mettaṁ ceto-; T. continues: itthiyā vā, as below. (pts note) | cetovimuttiṁ → ceto vimuttiṁ (bjt) | api nu → apinu (th) | kareyyāti → kareyyā ti (pts)คือ หาก เด็กนี้พึงเจริญเมตตาเจโตวิมุตติตั้งแต่เวลายังเป็นเด็กอยู่ เขาจะพึงทำบาปกรรมได้ หรือ”
“No hetaṁ, bhante”.
hetaṁ → h etaṁ (pts)ภิกษุทั้งหลายกราบทูลว่า “ไม่ใช่อย่างนั้น พระพุทธเจ้าข้า”
“Akarontaṁ kho pana pāpakammaṁ api nu kho dukkhaṁ phuseyyā”ti?
api nu → apinu (th) | phuseyyāti → phuseyyā ti (pts)“ทุกข์พึงถูกต้องบุคคลผู้ไม่ทำบาปกรรมเลยหรือ”
“No hetaṁ, bhante.
hetaṁ → h etaṁ (pts)
Akarontañhi, bhante, pāpakammaṁ kuto dukkhaṁ phusissatī”ti.
ti → omitted by M. Ph.; M. has phusissanti. (pts note) | akarontañhi → akarontaṁ hi (bjt, pts) | phusissatīti → phusissatī ti (bjt, pts)“เป็นไปไม่ได้เลยที่ทุกข์จักถูกต้องบุคคลผู้ไม่ทำบาปกรรม พระพุทธเจ้าข้า”
“Bhāvetabbā kho panāyaṁ, bhikkhave, mettācetovimutti itthiyā vā purisena vā.
vā → vā bhikkhave (bj) | panāyaṁ → M6 pan'; ayaṁ. (pts note)“ภิกษุทั้งหลาย เมตตาเจโตวิมุตตินี้ สตรีหรือบุรุษควรเจริญแท้
Itthiyā vā, bhikkhave, purisassa vā nāyaṁ kāyo ādāya gamanīyo.
vā → omitted by M6. (pts note)สตรีหรือบุรุษ จะพาเอากายนี้ไปไม่ได้
Cittantaro ayaṁ, bhikkhave, macco.
ayaṁ → (bj)สัตว์ผู้จะต้องตายนี้เป็นผู้มีจิตเป็นเหตุ
So evaṁ pajānāti:สัตว์นั้นย่อมรู้ชัดอย่าง นี้ว่า
‘yaṁ kho me idaṁ kiñci pubbe iminā karajakāyena pāpakammaṁ kataṁ, sabbaṁ taṁ idha vedanīyaṁ;
idaṁ → idha (bj, pts) | idha → idaṁ (bj: machasaṁ) | idha → M. Ph. M6. M7. S. idaṁ. (pts note) | sabbaṁ taṁ → sabbantaṁ (th) | vedanīyaṁ → vedaniyaṁ (th) | sabbaṁ → sabban (pts) | vedanīyaṁ → vedanīyam (pts)‘บาปกรรมอะไร ๆ ของเรานี้ที่กรชกายนี้เคยทำมาแล้ว บาปกรรมนั้นทั้งหมด เราพึงเสวยในอัตภาพนี้
na taṁ anugaṁ bhavissatī’ti.
anugaṁ bhavissatīti → anubhavissatīti (sya-all) | anugaṁ → Ph. anutaṁ; T. anugamma; M6 anupagataṁ; M7 anuyugamma; S. anubhā- (pts note) | bhavissatīti → bhavissatī ti (pts)จักไม่ติดตามไป’
Evaṁ bhāvitā kho, bhikkhave, mettā cetovimutti anāgāmitāya saṁvattati, idha paññassa bhikkhuno uttari vimuttiṁ appaṭivijjhato.
uttari → uttariṁ (bj, sya-all, pts1ed) | appaṭivijjhato → appaṭivijjhatoti (sya-all) | uttari → uttariṁ (pts) | uttari → uttariṁ (cck: sī. syā. pī.) | anāgāmitāya → M. -kāya; T. -tā. (pts note) | assa → T. M7 pan'; assa; M6 pan'aṁñassa. (pts note) | uttariṁ → Ph. -rin; M. T. -ri. (pts note) | vimuttiṁ → T. -ttiyaṁ. (pts note) | ti → omitted by Ph. T. M6. M7. (pts note) | mettā cetovimutti → mettācetovimutti (bjt, th, pts) | paññassa → paññ assa (pts)ภิกษุทั้งหลาย เมตตาเจโตวิมุตติที่ภิกษุผู้มี ปัญญาในธรรมวินัยนี้ยังไม่แทงตลอดวิมุตติอันยิ่ง อบรมแล้วอย่างนี้ ย่อมเป็นไปเพื่อ ความเป็นอนาคามี
Karuṇāsahagatena cetasā …อริยสาวกมีกรุณาจิต ...
muditāsahagatena cetasā …
muditāsahagatena → muditā sahagatena (bjt)มุทิตาจิต ...
upekkhāsahagatena cetasā ekaṁ disaṁ pharitvā viharati tathā dutiyaṁ tathā tatiyaṁ tathā catutthaṁ.
upekhāsahagatena → M. Ph. S. upekkhā- throughout. (pts note)อุเบกขาจิต แผ่ไปตลอดทิศที่ ๑ ทิศที่ ๒ ทิศที่ ๓ ทิศที่ ๔
Iti uddhamadho tiriyaṁ sabbadhi sabbattatāya sabbāvantaṁ lokaṁ upekkhāsahagatena cetasā vipulena mahaggatena appamāṇena averena abyāpajjena pharitvā viharati.
abyāpajjena → abyāpajjhena (sya-all, pts) | sabbattatāya → sabbatthatāya (pts) | sabbatthatāya → M. T. S. sabbatta-; M6 sabbatāya. (pts note) | uddhamadho → uddham adho (pts) | upekkhāsahagatena → upekhāsahagatena (pts) | abyāpajjena → avyāpajjhena (pts)ทิศเบื้องบน ทิศเบื้องล่าง ทิศเฉียง แผ่ไปตลอดโลก ทั่วทุกหมู่เหล่าในที่ทุกสถานด้วยอุเบกขาจิตอันไพบูลย์เป็นมหัคคตะ ไม่มีขอบเขต ไม่มีเวร ไม่มีความเบียดเบียนอยู่
So evaṁ pajānāti:อริยสาวกนั้นย่อมรู้ชัดอย่างนี้ว่า
‘pubbe kho me idaṁ cittaṁ parittaṁ ahosi abhāvitaṁ, etarahi pana me idaṁ cittaṁ appamāṇaṁ subhāvitaṁ. Yaṁ kho pana kiñci pamāṇakataṁ kammaṁ, na taṁ tatrāvasissati na taṁ tatrāvatiṭṭhatī’ti.
pana → pana me (bj) | ahosi → hoti (sya-all) | tatrāvatiṭṭhatīti → tatrāvatiṭṭhati (sya-all, pts) | ahosi → S. hoti. (pts note) | na → omitted by T. (pts note) | + → appamāṇaṁ (bjt)‘เมื่อก่อน จิต ของเรานี้เป็นปริตตจิต ยังไม่ได้อบรม แต่บัดนี้ จิตของเรานี้เป็นอัปปมาณจิตได้อบรม ดีแล้ว กามาวจรกรรมอย่างใดอย่างหนึ่งนั้นย่อมไม่เหลืออยู่ ไม่ตั้งอยู่ในจิตของเรา’
Taṁ kiṁ maññatha, bhikkhave,ภิกษุทั้งหลาย เธอทั้งหลายเข้าใจเรื่องนั้นอย่างไร
daharatagge ce so ayaṁ kumāro upekkhaṁ cetovimuttiṁ bhāveyya, api nu kho pāpakammaṁ kareyyā”ti?
so → (sya-all) | upekkhaṁ cetovimuttiṁ → upekkhācetovimuttiṁ (sya-all, pts) | dahara-t-agge → Ph. -d-agge; M6 -t-agga na. (pts note) | so → omitted by T. M7. S. (pts note) | bhāveyya → T. -yyati. (pts note) | api nu → apinu (th) | upekkhaṁ cetovimuttiṁ → upekhācetovimuttiṁ (pts) | kareyyāti → kareyyā ti (pts)คือ หากเด็กนี้จะพึงเจริญอุเบกขา เจโตวิมุตติตั้งแต่เวลายังเป็นเด็ก เขาพึงทำบาปกรรมได้หรือ”
“No hetaṁ, bhante”.
hetaṁ → h etaṁ (pts)“ไม่ใช่อย่างนั้น พระพุทธเจ้าข้า”
“Akarontaṁ kho pana pāpakammaṁ api nu kho dukkhaṁ phuseyyā”ti?
api nu → apinu (th) | phuseyyāti → phuseyyā ti (pts)“ทุกข์พึงถูกต้องบุคคลผู้ไม่ทำบาปกรรมเลยหรือ”
“No hetaṁ, bhante.
hetaṁ → h etaṁ (pts)
Akarontañhi, bhante, pāpakammaṁ kuto dukkhaṁ phusissatī”ti.
phusissatī → M. -ssanti; M6 phussatī; T. phuseyyasī. (pts note) | ti → omitted by M. Ph. (pts note) | akarontañhi → akarontaṁ hi (bjt, pts) | phusissatīti → phusissatī ti (bjt, pts)“เป็นไปไม่ได้เลยที่ทุกข์จักถูกต้องบุคคลผู้ไม่ทำบาปกรรม พระพุทธเจ้าข้า”
“Bhāvetabbā kho panāyaṁ, bhikkhave, upekkhā cetovimutti itthiyā vā purisena vā.
upekkhā cetovimutti → upekkhācetovimutti (th) | upekkhā cetovimutti → upekhācetovimutti (pts)“ภิกษุทั้งหลาย อุเบกขาเจโตวิมุตตินี้ สตรีหรือบุรุษควรเจริญแท้
Itthiyā vā, bhikkhave, purisassa vā nāyaṁ kāyo ādāya gamanīyo.
nāyaṁ → T. M6. M7 ayaṁ. (pts note)สตรีหรือ บุรุษจะพาเอากายนี้ไปไม่ได้
Cittantaro ayaṁ, bhikkhave, macco.สัตว์ผู้จะต้องตายนี้เป็นผู้มีจิตเป็นเหตุ
So evaṁ pajānāti:สัตว์นั้นย่อมรู้ชัด อย่างนี้ว่า
‘yaṁ kho me idaṁ kiñci pubbe iminā karajakāyena pāpakammaṁ kataṁ, sabbaṁ taṁ idha vedanīyaṁ;
idaṁ → idha (bj, pts) | idha → all MSS. have idaṁ. (pts note) | vedanīyaṁ → vedaniyaṁ (bjt, th) | sabbaṁ taṁ → sabbantaṁ (th) | sabbaṁ → sabban (pts)‘บาปกรรมอะไร ๆ ของเรานี้ ที่กรชกายนี้เคยทำมาแล้ว บาปกรรมนั้น ทั้งหมดเราพึงเสวยในอัตภาพนี้
na taṁ anugaṁ bhavissatī’ti.
anugaṁ bhavissatīti → anubhavissatīti (sya-all) | anugaṁ → Ph. anugataṁ; S. anubha-; omitted by M6. (pts note) | bhavissatīti → bhavissatī ti (bjt, pts)จักไม่ติดตามไป’
Evaṁ bhāvitā kho, bhikkhave, upekkhā cetovimutti anāgāmitāya saṁvattati, idha paññassa bhikkhuno uttari vimuttiṁ appaṭivijjhato”ti.
uttari → uttariṁ (bj, sya-all, pts) | appaṭivijjhatoti navamaṁ → appaṭivijjhato ti (bj, pts) | Evaṁ → T. M7 imaṁ; omitted by M6. (pts note) | uttariṁ → M. Ph. -ri. (pts note) | saṁvattati → saṁvatta ti (bjt) | upekkhā cetovimutti → upekkhācetovimutti (th) | upekkhā cetovimutti → upekhācetovimutti (pts) | paññassa → paññ assa (pts)ภิกษุทั้งหลาย อุเบกขาเจโตวิมุตติ ที่ภิกษุผู้มีปัญญาในธรรมวินัยนี้ยังไม่แทงตลอดวิมุตติอันยิ่ง อบรมแล้วอย่างนี้ ย่อม เป็นไปเพื่อความเป็นอนาคามี”
Navamaṁ.
ti → omitted by Ph. T. M7. (pts note)กรชกายสูตรที่ ๙ จบ