DutiyalokadhammasuttaLes conditions du monde (2ème)
“Aṭṭhime, bhikkhave, lokadhammā lokaṁ anuparivattanti, loko ca aṭṭha lokadhamme anuparivattati.
aṭṭhime → (pts) | + → sāvatthinidānaṁ (bjt)« Moines et nonnes, les huit conditions du monde tournent autour du monde, et le monde tourne autour des huit conditions du monde.
Katame aṭṭha?Quelles huit ?
Lābho ca, alābho ca, yaso ca, ayaso ca, nindā ca, pasaṁsā ca, sukhañca, dukkhañca.
sukhañca dukkhañca → sukhaṁ ca dukkhaṁ ca (bjt, th) | sukhañca dukkhañca → sukhañ ca dukkhañ ca (pts)Gain et perte, célébrité et disgrâce, blame et louanges, plaisir et douleur.
Ime kho, bhikkhave, aṭṭha lokadhammā lokaṁ anuparivattanti, loko ca ime aṭṭha lokadhamme anuparivattati.
aṭṭha lokadhammā → aṭṭhalokadhammā (bjt) | aṭṭha lokadhamme → aṭṭhalokadhamme (bjt)Ces huit conditions du monde tournent autour du monde, et le monde tourne autour de ces huit conditions du monde.
Assutavato, bhikkhave, puthujjanassa uppajjati lābhopi alābhopi yasopi ayasopi nindāpi pasaṁsāpi sukhampi dukkhampi.
sukhampi dukkhampi → sukhaṁpi dukkhaṁpi (th) | lābhopi alābhopi yasopi ayasopi nindāpi pasaṁsāpi sukhampi dukkhampi → lābho pi alābho pi yaso pi ayaso pi nindā pi pasaṁsā pi sukhaṁ pi dukkhaṁ pi (pts)Une personne ordinaire et sans instruction est confronté au gain et à la perte, à la célébrité et la disgrâce, au blame et aux louanges, au plaisir et à la douleur.
Sutavatopi, bhikkhave, ariyasāvakassa uppajjati lābhopi alābhopi yasopi ayasopi nindāpi pasaṁsāpi sukhampi dukkhampi.
pi → T. M7 insert kho. (pts note) | yaso → T. M6. M7 put ayaso before yaso. (pts note) | sukhampi dukkhampi → sukhaṁpi dukkhaṁpi (th) | sutavatopi → sutavato pi (pts) | lābhopi alābhopi yasopi ayasopi nindāpi pasaṁsāpi sukhampi dukkhampi → lābho pi alābho pi yaso pi ayaso pi nindā pi pasaṁsā pi sukhaṁ pi dukkhaṁ pi (pts)Et de même une personne noble et instruite.
Tatra, bhikkhave, ko viseso ko adhippayāso kiṁ nānākaraṇaṁ sutavato ariyasāvakassa assutavatā puthujjanenā”ti?
adhippayāso → adhippāyo (si); adhippāyaso (sya-all, km); adhippāyoso (pts1ed) | adhippayāso kiṁ → adhippāyoso kin (pts) | adhippayāso → adhippāyo (bj: PTS, sīmu, machasaṁ); adhippāyaso (bj: syā) | nānākaraṇaṁ → nānā kāraṇaṁ (bj: sīmu) | adhippayāso → adhippāyo (sī.), adhippāyaso (syā. kaṁ.) adhi + pa + yasu + ṇa = adhippayāso (cck note) | adhippāyoso → T. M7 -yāso; M. Ph. M8. S. -yaso. (pts note) | adhippayāso kiṁ nānākaraṇaṁ → adhippāyaso kiṁnānākaraṇaṁ (th) | puthujjanenāti → puthujjanenā ti (pts)Quelle est, alors, la différence entre un disciple noble et instruit et une personne ordinaire et sans instruction ? »
“Bhagavaṁmūlakā no, bhante, dhammā bhagavaṁnettikā bhagavaṁpaṭisaraṇā. Sādhu vata, bhante, bhagavantaṁyeva paṭibhātu etassa bhāsitassa attho. Bhagavato sutvā bhikkhū dhāressantī”ti.
bhikkhū → bhikkhu (bj) | Bhagavaṁnettikā → M6 bhavaṁ-; Ph. bhavaṁjanettikā. (pts note) | Bhagavaṁpaṭisaraṇā → Ph. M6 bhavaṁ- (pts note) | bhagavaṁmūlakā → bhagavammūlakā (bjt) | bhagavaṁnettikā bhagavaṁpaṭisaraṇā → bhagavannettikā bhagavampaṭisaraṇā (bjt) | bhagavantaṁyeva → bhagavantaṁ yeva (th, pts) | dhāressantīti → dhāressantī ti (pts)« Notre enseignement est enraciné dans le Bouddha. Il est notre guide et notre refuge. Sire, que le Bouddha lui-même clarifie le sens de ceci. Les moines et les nonnes écouteront et le retiendront. »
“Tena hi, bhikkhave, suṇātha, sādhukaṁ manasi karotha, bhāsissāmī”ti.
tena hi → tenahi (th) | manasi karotha → manasikarotha (th) | manasi karotha bhāsissāmīti → manasikarotha bhāsissāmī ti (pts)« Bien alors, moines et nonnes, écoutez et appliquez bien votre esprit, je vais parler. »
“Evaṁ, bhante”ti kho te bhikkhū bhagavato paccassosuṁ.
bhikkhū → bhikkhu (bj) | bhanteti → bhante ti (pts)« Oui, sire », repondirent-ils.
Bhagavā etadavoca:
etadavoca → etad avoca (pts)Le Bouddha dit ceci :
“assutavato, bhikkhave, puthujjanassa uppajjati lābho.« Moines et nonnes, une personne ordinaire et sans instruction est confronté à un gain.
So na iti paṭisañcikkhati:Il ne réfléchit pas :
‘uppanno kho me ayaṁ lābho;‘Je suis confronté à ce gain.
so ca kho anicco dukkho vipariṇāmadhammo’ti yathābhūtaṁ nappajānāti.
vipariṇāmadhammoti → viparināmadhammoti (bj) | vipariṇāmadhammoti → vipariṇāmadhammo ti (pts) | nappajānāti → na ppajānāti (pts)C’est impermanent, de la souffrance, et périssable.’ Il ne le comprend pas réellement.
Uppajjati alābho …pe…Il est confronté à une perte…
uppajjati yaso …à la célébrité…
uppajjati ayaso …à la disgrâce…
uppajjati nindā …au blame…
uppajjati pasaṁsā …aux louanges…
uppajjati sukhaṁ …au plaisir…
uppajjati dukkhaṁ.à la douleur.
So na iti paṭisañcikkhati:
iti paṭisañcikkhati → itipaṭisañcikkhati (bjt)Il ne réfléchit pas :
‘uppannaṁ kho me idaṁ dukkhaṁ;‘Je suis confronté à cette douleur.
tañca kho aniccaṁ dukkhaṁ vipariṇāmadhamman’ti yathābhūtaṁ nappajānāti.
vipariṇāmadhammanti → viparināmadhammanti (bj) | na → omitted by M8. (pts note) | tañca → taṁ ca (bjt) | tañca → tañ ca (pts) | vipariṇāmadhammanti → vipariṇāmadhamman ti (pts) | nappajānāti → na ppajānāti (pts)C’est impermanent, de la souffrance, et périssable.’ Il ne le comprend pas réellement.
Tassa lābhopi cittaṁ pariyādāya tiṭṭhati, alābhopi cittaṁ pariyādāya tiṭṭhati, yasopi cittaṁ pariyādāya tiṭṭhati, ayasopi cittaṁ pariyādāya tiṭṭhati, nindāpi cittaṁ pariyādāya tiṭṭhati, pasaṁsāpi cittaṁ pariyādāya tiṭṭhati, sukhampi cittaṁ pariyādāya tiṭṭhati, dukkhampi cittaṁ pariyādāya tiṭṭhati.
alābhopi → alobho pi (bj) | nindāpi → nindā pi (bjt, pts) | sukhampi → sukhaṁpi (th) | dukkhampi → dukkhaṁpi (th) | lābhopi → lābho pi (pts) | alābhopi → alābho pi (pts) | yasopi → yaso pi (pts) | ayasopi → ayaso pi (pts) | pasaṁsāpi → pasaṁsā pi (pts) | sukhampi → sukhaṁ pi (pts) | dukkhampi → dukkhaṁ pi (pts)Ainsi gain et perte, célébrité et disgrâce, blame et louanges, et plaisir et douleur occupent son esprit.
So uppannaṁ lābhaṁ anurujjhati, alābhe paṭivirujjhati;
alābhe paṭivirujjhati → alābhepaṭivirujjhati (th)Il préfère le gain et s’oppose à la perte.
uppannaṁ yasaṁ anurujjhati, ayase paṭivirujjhati;Il préfère la célébrité et s’oppose à la disgrâce.
uppannaṁ pasaṁsaṁ anurujjhati, nindāya paṭivirujjhati;Il préfère les louanges et s’oppose au blame.
uppannaṁ sukhaṁ anurujjhati, dukkhe paṭivirujjhati.Il préfère le plaisir et s’oppose à la douleur.
So evaṁ anurodhavirodhasamāpanno na parimuccati jātiyā jarāya maraṇena sokehi paridevehi dukkhehi domanassehi upāyāsehi.
maraṇena → T. jarāmara- (pts note)Etant préoccupé par les préférences et les oppositions, il n’est pas libéré de la renaissance, de la vieillesse, et de la mort, du chagrin, des lamentations, de la douleur, de la tristesse, et de la détresse.
‘Na parimuccati dukkhasmā’ti vadāmi.
dukkhasmāti → dukkhasmā ti (pts)Il n’est pas libéré de la souffrance, je dis.
Sutavato ca kho, bhikkhave, ariyasāvakassa uppajjati lābho.Un disciple noble et instruit est confronté à un gain.
So iti paṭisañcikkhati:Il réfléchit :
‘uppanno kho me ayaṁ lābho;‘Je suis confronté à ce gain.
so ca kho anicco dukkho vipariṇāmadhammo’ti yathābhūtaṁ pajānāti.
vipariṇāmadhammoti → viparināmadhammoti (bj) | pajānāti → M6 jānāti. (pts note) | vipariṇāmadhammoti → vipariṇāmadhammo ti (pts)C’est impermanent, de la souffrance, et périssable.’ Il le comprend réellement.
Uppajjati alābho …pe…Il est confronté à une perte…
uppajjati yaso …à la célébrité…
uppajjati ayaso …à la disgrâce…
uppajjati nindā …
nindā → T. M6 put upp- pasaṁsā before upp- nindā. (pts note)au blame…
uppajjati pasaṁsā …
+ → so (bjt)aux louanges…
uppajjati sukhaṁ …au plaisir…
uppajjati dukkhaṁ.à la douleur.
So iti paṭisañcikkhati:Il réfléchit :
‘uppannaṁ kho me idaṁ dukkhaṁ;‘Je suis confronté à cette douleur.
tañca kho aniccaṁ dukkhaṁ vipariṇāmadhamman’ti yathābhūtaṁ pajānāti.
vipariṇāmadhammanti → viparināmadhammanti (bj) | pajānāti → M8 jānāti. (pts note) | + → tañca kho aniccaṁ dukkhaṁ vipariṇāmadhammanti yathābhūtaṁ (th) | tañca → tañ ca (pts) | vipariṇāmadhammanti → vipariṇāmadhamman ti (pts)C’est impermanent, de la souffrance, et périssable.’ Il le comprend réellement.
Tassa lābhopi cittaṁ na pariyādāya tiṭṭhati, alābhopi cittaṁ na pariyādāya tiṭṭhati, yasopi cittaṁ na pariyādāya tiṭṭhati, ayasopi cittaṁ na pariyādāya tiṭṭhati, nindāpi cittaṁ na pariyādāya tiṭṭhati, pasaṁsāpi cittaṁ na pariyādāya tiṭṭhati, sukhampi cittaṁ na pariyādāya tiṭṭhati, dukkhampi cittaṁ na pariyādāya tiṭṭhati.
alābhopi → alobhopi (bj) | sukhampi → sukhaṁpi (th) | dukkhampi → dukkhaṁpi (th) | lābhopi → lābho pi (pts) | alābhopi → alābho pi (pts) | yasopi → yaso pi (pts) | ayasopi → ayaso pi (pts) | nindāpi → nindā pi (pts) | pasaṁsāpi → pasaṁsā pi (pts) | sukhampi → sukhaṁ pi (pts) | dukkhampi → dukkhaṁ pi (pts)Ainsi gain et perte, célébrité et disgrâce, blame et louanges, et plaisir et douleur n’occupent pas son esprit.
So uppannaṁ lābhaṁ nānurujjhati, alābhe nappaṭivirujjhati;
so → so ca (sya-all) | So → S. inserts ca. (pts note) | nappaṭivirujjhati → na ppaṭivirujjhati (pts)Il ne préfère pas le gain et ne s’oppose pas à la perte.
uppannaṁ yasaṁ nānurujjhati, ayase nappaṭivirujjhati;
uppannaṁ → M8 inserts pi. (pts note) | nappaṭivirujjhati → na ppaṭivirujjhati (pts)Il ne préfère pas la célébrité et ne s’oppose pas à la disgrâce.
uppannaṁ pasaṁsaṁ nānurujjhati, nindāya nappaṭivirujjhati;
nappaṭivirujjhati → nappaṭivirujjhata (sya-all) | nappaṭivirujjhati → na ppaṭivirujjhati (pts)Il ne préfère pas les louanges et ne s’oppose pas au blame.
uppannaṁ sukhaṁ nānurujjhati, dukkhe nappaṭivirujjhati.
nappaṭivirujjhati → na ppaṭivirujjhati (pts)Il ne préfère pas le plaisir et ne s’oppose pas à la douleur.
So evaṁ anurodhavirodhavippahīno parimuccati jātiyā jarāya maraṇena sokehi paridevehi dukkhehi domanassehi upāyāsehi.
anurodhavirodhavippahīno → M. Ph. -hinno. (pts note) | maraṇena → T. M6. M7 jarāmara- (pts note) | upāyāsehi → omitted by T. (pts note)Ayant abandonné les préférences et les oppositions, il est libéré de la renaissance, de la vieillesse, et de la mort, du chagrin, des lamentations, de la douleur, de la tristesse, et de la détresse.
‘Parimuccati dukkhasmā’ti vadāmi.
dukkhasmāti → dukkhasmā ti (pts)Il est libéré de la souffrance, je dis.
Ayaṁ kho, bhikkhave, viseso ayaṁ adhippayāso idaṁ nānākaraṇaṁ sutavato ariyasāvakassa assutavatā puthujjanenāti.
adhippayāso → adhippāyaso (sya-all); adhippāyoso (pts) | adhippayāso → adhippāyaso (bj: syā) | nānākaraṇaṁ → nānākāraṇaṁ (bj: sīmu) | adhippāyoso → T. M7 -yāso; M. S. -yaso; M6 adhippāyo. (pts note) | puthujjanenāti → puthujjanenā ti (pts)Ceci est la différence entre un disciple noble et instruit et une personne ordinaire et sans instruction.
Lābho alābho ca yasāyaso ca, nindā pasaṁsā ca sukhaṁ dukhañca;
ca yasāyaso → ayaso yaso (bj) | yasāyaso → yaso ayaso (pts) | ca → omitted by Ph. T. M6. M7. (pts note) | ayaso → M. S. yasāyaso; T. M6. M7 ayaso yaso. (pts note) sukhaṁ dukhañca → sukhañca dukkhaṁ (bj) | sukhañca → sukhaṁ dukkhaṁca (bj: machasaṁ) | ca → omitted by M. M8. S. (pts note) | dukkhaṁ → M. M8. S. add ca. (pts note) | dukhañca → dukkhañca (th) | sukhaṁ dukhañca → sukhañ ca dukkhaṁ (pts)Gain et perte, célébrité et disgrâce, blame et louanges, et plaisir et douleur. Ete aniccā manujesu dhammā, asassatā vipariṇāmadhammā.Ces caractéristiques parmi les hommes sont impermanentes, éphémères, et périssables.Ete ca ñatvā satimā sumedho, avekkhati vipariṇāmadhamme;
vipariṇāmadhamme → viparināmadhamme (bj)Une personne intelligente et attentive connait ces choses, voyant qu’elles sont périssables. Iṭṭhassa dhammā na mathenti cittaṁ, aniṭṭhato no paṭighātameti.
Iṭṭhassa → M8 ithassa; Ph. aṭṭhassa. (pts note) | mathenti → Ph. pasenti. (pts note) paṭighātameti → paṭighātam eti (pts)Les objets désirables ne dérangent pas leur esprit, ils ne sont pas non plus repoussés par l’indésirable.Tassānurodhā atha vā virodhā, vidhūpitā atthaṅgatā na santi;
atha vā → athavā (bjt) atthaṅgatā → atthagatā (bj, sya-all, pts) | vidhūpitā → Ph. M8 vidhūsitā. (pts note) | atthagatā → M. Ph. M7 atthaṅg-; M8 atthaṁg-; M6 attha. (pts note)A la fois préférer et s’opposer sont éliminés et ont disparu, ils ne sont plus. Padañca ñatvā virajaṁ asokaṁ, sammappajānāti bhavassa pāragū”ti.
padañca → padañ ca (pts) bhavassa pāragūti chaṭṭhaṁ → bhavassapāragūti (bj) | pāragūti chaṭṭhaṁ → pāragū ti (pts)Connaissant l’état sans tache, sans désolation, ceux qui sont allés au-delà de la renaissance comprennent correctement. »