Maccharisutta๓๒ มัจฉริสูตร
Ekaṁ samayaṁ bhagavā sāvatthiyaṁ viharati jetavane anāthapiṇḍikassa ārāme.สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ พระเชตวัน อารามของ อนาถบิณฑิกเศรษฐี เขตกรุงสาวัตถี
Atha kho sambahulā satullapakāyikā devatāyo abhikkantāya rattiyā abhikkantavaṇṇā kevalakappaṁ jetavanaṁ obhāsetvā yena bhagavā tenupasaṅkamiṁsu; upasaṅkamitvā bhagavantaṁ abhivādetvā ekamantaṁ aṭṭhaṁsu.
jetavanaṁ → jetavanam (pts) | tenupasaṅkamiṁsu → ten-upasaṅkamiṁsu (pts) | bhagavantaṁ → bhagavantam (pts) | ekamantaṁ → ekam antam (pts)ครั้นเมื่อราตรีผ่านไป พวกเทวดาสตุลลปกายิกาจำนวนมากมีวรรณะงดงามยิ่งนัก เปล่งรัศมีให้สว่างทั่วพระเชตวัน เข้าไป เฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ถวายอภิวาทแล้วยืนอยู่ ณ ที่สมควร
Ekamantaṁ ṭhitā kho ekā devatā bhagavato santike imaṁ gāthaṁ abhāsi:
ekamantaṁ → ekam antaṁ (pts) | gāthaṁ → gātham (pts)เทวดาองค์หนึ่งยืนอยู่ ณ ที่สมควร
“Maccherā ca pamādā ca, evaṁ dānaṁ na dīyati;
dīyati → diyyati (mr) | dīyati → diyyati (cck: ka.)ได้กล่าวคาถานี้ในสำนักของพระผู้มีพระภาคว่า เพราะความตระหนี่และความประมาท บุคคลจึงให้ทานอย่างนี้ไม่ได้ Puññaṁ ākaṅkhamānena, deyyaṁ hoti vijānatā”ti.
puññamākaṅkhamānena → puññaṁ ākaṅkhamānena (bj: machasaṁ) | puññaṁ → puññam (pts) vijānatāti → vijānatā ti (pts)บุคคลผู้หวังบุญ รู้แจ้งอยู่จึงให้ทานได้
Atha kho aparā devatā bhagavato santike imā gāthāyo abhāsi:
gāthayo → SS. imaṁ gātham (pts note)ลำดับนั้น เทวดาอีกองค์หนึ่งได้กล่าวคาถาเหล่านี้ในสำนักของพระผู้มีพระภาคว่า
“Yasseva bhīto na dadāti maccharī, tadevādadato bhayaṁ;
yasseva → yass-eva (pts) tadevādadato → tadeva adadato (sya-all) | tadevādadato → tadevādādato (bj: PTS) | adadato → ba. evanti dissati. yu. tadevadādatoti dissati (sya-all note) | evādādato → B. tad eva adadato. (pts note) | tadevādadato → tad evādādato (pts)คนตระหนี่กลัวสิ่งใดแล้วไม่ให้ทาน สิ่งนั้นนั่นเองเป็นภัยแก่เขาผู้ไม่ให้ Jighacchā ca pipāsā ca, yassa bhāyati maccharī;ความหิวและความกระหาย ที่คนตระหนี่กลัว Tameva bālaṁ phusati, asmiṁ loke paramhi ca.
tameva → tam eva (pts)ย่อมถูกต้องเขานั่นเองซึ่งเป็นคนเขลา ทั้งในโลกนี้และในโลกหน้าTasmā vineyya maccheraṁ, dajjā dānaṁ malābhibhū;ฉะนั้น บุคคลควรกำจัดความตระหนี่ ครอบงำมลทินแล้วให้ทานเถิด Puññāni paralokasmiṁ, patiṭṭhā honti pāṇinan”ti.
pāṇinanti → pāṇinan ti (pts)เพราะบุญ เป็นที่พึ่งของสัตว์ทั้งหลายในโลกหน้า
Atha kho aparā devatā bhagavato santike imā gāthāyo abhāsi:
imā gāthāyo → imaṁ gātham (pts)ลำดับนั้น เทวดาอีกองค์หนึ่งได้กล่าวคาถาเหล่านี้ในสำนักของพระผู้มีพระภาคว่า
“Te matesu na mīyanti, panthānaṁva sahabbajaṁ;
mīyanti panthānaṁva sahabbajaṁ → miyyanti addhānaṁva sahāvajaṁ (sya-all) | mīyanti → miyyanti (bj: syā) panthānaṁva → addhānaṁ va (bj) | panthānaṁva sahabbajaṁ → panthānaṁ va sagāvajjaṁ (pts) | addhānaṁ → panthānaṁ (bj: sī) | sahabbajaṁ → sahāvajaṁ (bj: syā, sīmu3, PTS) | addhānaṁva → a. evaṁ. sī. yu. panthānaṁva. ba. pathānaṁva (sya-all note) | sagāvajjaṁ → B. (very uncertain) pathānaṁ sahavajam; SS. panthānaṁ va sabhāvajaṁ; C. addhānam va sahavajjaṁ. (pts note) | panthānaṁva sahabbajaṁ → addhānaṁva sahāvajaṁ (th)คนเหล่าใดเมื่อของมีน้อยก็แบ่งให้ เหมือนคนเดินทางไกลแบ่งของให้เพื่อนร่วมทาง Appasmiṁ ye pavecchanti, esa dhammo sanantano.เมื่อคนเหล่าอื่นตาย คนเหล่านั้นชื่อว่าไม่ตาย ธรรมนี้เป็นธรรมเก่าแก่Appasmeke pavecchanti, bahuneke na dicchare;
appasmeke → appasm-eke (pts) bahun-eke → SS. Bahunā eke. (pts note) | na dicchare → nadicchare (bjt)คนพวกหนึ่งเมื่อมีของน้อยก็แบ่งให้ได้ พวกหนึ่งมีของมากกลับแบ่งให้ไม่ได้ Appasmā dakkhiṇā dinnā, sahassena samaṁ mitā”ti.
samaṁ → samappitāti (sya-all: sī.) | mitāti → mitā (bjt) | mitāti → mitā ti (pts)ทักษิณาที่ให้จากของน้อย นับว่าเท่ากับของเป็นพัน
Atha kho aparā devatā bhagavato santike imā gāthāyo abhāsi:
gāthāyo → gāṭhāyo (pts) | gāṭhāyo → SS. imaṁ gāthaṁ. (pts note)ลำดับนั้น เทวดาอีกองค์หนึ่งได้กล่าวคาถาเหล่านี้ในสำนักของพระผู้มีพระภาคว่า
“Duddadaṁ dadamānānaṁ, dukkaraṁ kamma kubbataṁ;พวกคนพาลเมื่อจะให้ทานก็ให้ยาก เมื่อจะทำงานก็ทำยาก Asanto nānukubbanti, sataṁ dhammo duranvayo.
duranvayo → durannayo (bj, pts1ed, pts2ed) | duranvayo → durannayo (pts) | durannayo → duranvayo (bj: machasaṁ, syā) | duranvayo → durannayo (cck: sī.) | durannayo → B. duranvayo. (pts note)พวกอสัตบุรุษย่อมไม่ทำตามธรรมของสัตบุรุษ เพราะธรรมของสัตบุรุษดำเนินตามได้แสนยากTasmā satañca asataṁ, nānā hoti ito gati;
asataṁ → asatañca (bj, sya-all, km, pts1ed, pts2ed) | asataṁ → asatañca (pts) | asatañca → asataṁ (bj: machasaṁ) | asataṁ → asatañca (cck: sī. syā. kaṁ.) | asatañca → B. -asataṁ. (pts note)ฉะนั้น การไปจากโลกนี้ของพวกสัตบุรุษ และอสัตบุรุษจึงแตกต่างกัน Asanto nirayaṁ yanti, santo saggaparāyanā”ti.
saggaparāyanāti → saggaparāyaṇāti (bj) | ti → SS. -parāyano-ti; ti is omitted at the end of the preceding addresses. (pts note) | saggaparāyanāti → saggaparāyanā ti (pts)พวกอสัตบุรุษพากันลงนรก ส่วนพวกสัตบุรุษพากันขึ้นสวรรค์
Atha kho aparā devatā bhagavato santike etadavoca:
bhagavato santike → bhagavantaṁ (bj, sya-all) | bhagavato santike etadavoca → bhagavantam etad avoca (pts) | bhagavantaṁ → bhagavato santike (bj: machasaṁ) | Bhagavantam → B. Bhagavato santike. (pts note)ลำดับนั้น เทวดาอีกองค์หนึ่งได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคดังนี้ว่า
“kassa nu kho, bhagavā, subhāsitan”ti?
subhāsitanti → subhāsitanti bhagavā (bj) | subhāsitanti → subhāsitan ti (pts)“ข้าแต่พระผู้มีพระภาค คำของใครหนอเป็นสุภาษิต”
“Sabbāsaṁ vo subhāsitaṁ pariyāyena; api ca mamapi suṇātha—
mamapi → mamāpi (bj) | api ca mamapi → apica mamāpi (sya-all) | ca mamapi → mamam pi (pts) | pi → So B.; S1-2 mamāpi; S3 mamapi (as above). (pts note) | + → bhagavā (bjt)พระผู้มีพระภาคตรัสว่า “คำของพวกท่านทั้งหมดเป็นสุภาษิตโดยอ้อม แต่ขอ พวกท่านจงฟังคำของเราบ้าง
Dhammaṁ care yopi samuñjakaṁ care, dārañca posaṁ dadamappakasmiṁ;
samuñjakaṁ care → samuñchakaṁ caraṁ (bj) | yopi samuñjakaṁ → yo samucchakaṁ (pts) | samuñchakaṁ → samuñcakaṁ (bj: syā) | caraṁ → care (bj: katthaci) | samuñjakaṁ → ba. a. evaṁ. sī. yu. samucchakaṁ (sya-all note) | samucchakaṁ → So SS.; B. and C. samuñjakam. (pts note) dārañca → dāraṁ ca (th) | dadamappakasmiṁ → dadaṁ appakasmiṁ (th) | dārañca → dāram ca (pts) | dadamappakasmiṁ → dadam appakasmiṁ (pts)แม้บุคคลใดประพฤติตนให้ยุ่งยาก เลี้ยงดูภรรยา และเมื่อของมีน้อยก็ให้ได้ บุคคลนั้นชื่อว่าประพฤติธรรม Sataṁ sahassānaṁ sahassayāginaṁ, kalampi nāgghanti tathāvidhassa te”ti.
sahassānaṁ → sahassāna (th) pi → SS. omit pi. 8 B. esa yañño. (pts note) | kalampi → kalaṁpi (th) | kalampi → kalam pi (pts) | teti → te ti (pts)เมื่อบุรุษ ๑๐๐,๐๐๐ คน บูชาภิกษุ ๑,๐๐๐ รูป การบูชาของบุรุษเหล่านั้น จึงมีค่าไม่เท่าเสี้ยวหนึ่งของบุคคลเช่นนั้น
Atha kho aparā devatā bhagavantaṁ gāthāya ajjhabhāsi:
gāthāya → gāthaya (pts)ลำดับนั้น เทวดาอีกองค์หนึ่งได้ทูลถามพระผู้มีพระภาคด้วยคาถาว่า
“Kenesa yañño vipulo mahaggato, samena dinnassa na agghameti;
kenesa → kenesaṁ (pts) | kenesa → ken-esaṁ (pts) agghameti kathaṁ → aggham eti (pts)เพราะเหตุไร การบูชาอันใหญ่หลวงนี้ จึงมีค่าไม่เท่าส่วนแห่งทานที่บุคคลให้ด้วยความเหมาะสม Kathaṁ sataṁ sahassānaṁ sahassayāginaṁ, kalampi nāgghanti tathāvidhassa te”ti.
Kathaṁ → idaṁ padaṁ si, pts1ed, pts2ed potthakesu | sataṁ sahassānaṁ → sahassāna (sya-all) | kathaṁ → ‘kathaṁ’ (bj: sīmu, PTS potthakesu natthi.) | sahassānaṁ → sahassāna (bj: syā) | Kathaṁ → idaṁ padaṁ katthaci sīhaḷapotthake natthi (cck note) | kathaṁ → ba. evaṁ. sī. yu. sataṁ (sya-all note) | sataṁ → B. kathaṁ. (pts note) kalampi → kalaṁpi (th)เมื่อบุรุษ ๑๐๐,๐๐๐ คน บูชาภิกษุ ๑,๐๐๐ รูป การบูชาของบุรุษเหล่านั้น จึงมีค่าไม่เท่าเสี้ยวหนึ่งของบุคคลเช่นนั้น ได้อย่างไร“Dadanti heke visame niviṭṭhā, chetvā vadhitvā atha socayitvā;
heke → eke (pts) | heke → eke (bj: PTS) | eke → B. heke; S3 ceke. (pts note) | visame → B. visamena. (pts note) | + → atha kho bhagavā taṁ devataṁ gāthāya ajjhabhāsi (bjt, th) chetvā → ghatvā (sya-all) | chetvā → jhatvā (bj: syā) | ghatvā → jhatvā. yu. chetvā (sya-all: sī.) | chetvā → C. ghatvā; SS. jhatvā. (pts note)ลำดับนั้น พระผู้มีพระภาคตรัสตอบเทวดานั้นด้วยคาถาว่า บุคคลพวกหนึ่งดำรงอยู่ในความไม่เหมาะสม ทำร้ายเขา ฆ่าเขา หรือทำให้เขาเศร้าโศกแล้วจึงให้ทาน Sā dakkhiṇā assumukhā sadaṇḍā, samena dinnassa na agghameti.
agghameti → aggham eti (pts)ทักษิณานั้นจัดเป็นทักษิณาอันมีหน้านองด้วยน้ำตา เป็นไปกับด้วยอาชญา จึงมีค่าไม่เท่าส่วนแห่งทาน ที่ให้ด้วยความเหมาะสมEvaṁ sataṁ sahassānaṁ sahassayāginaṁ, kalampi nāgghanti tathāvidhassa te”ti.
sataṁ sahassānaṁ → sahassāna (sya-all) | sataṁ → (pts) | sahassānaṁ → sahassāna (bj: syā) | Evaṁ → SS. evantaṁ. (pts note) | sahassayāginaṁ → sahassayāginam (pts) teti → te ti sāvatthi ārāme (pts) | pi → SS. omit pi. (pts note) | kalampi → kalaṁpi (th) | kalampi → kalam pi (pts)เมื่อบุรุษ ๑๐๐,๐๐๐ คน บูชาภิกษุ ๑,๐๐๐ รูป การบูชาของบุรุษเหล่านั้น จึงมีค่าไม่เท่าเสี้ยวหนึ่งของบุคคลเช่นนั้น ได้อย่างนี้ มัจฉริสูตรที่ ๒ จบ