Assutavāsutta
Assutavāsutta → assutavantusuttaṁ (bj); assutavato (pts1ed, pts2ed)๖๑ อัสสุตวาสูตร
Evaṁ me sutaṁ—
evaṁ me → evamme (th)ข้าพเจ้าได้สดับมาอย่างนี้
ekaṁ samayaṁ bhagavā sāvatthiyaṁ viharati jetavane anāthapiṇḍikassa ārāme …
ārāme → ārāme tatra kho bhagavā (sya-all) | + → tatra avoca (bjt)สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ พระเชตวัน อารามของอนาถบิณฑิก- เศรษฐี เขตกรุงสาวัตถี ณ ที่นั้น พระผู้มีพระภาค ...
“assutavā, bhikkhave, puthujjano imasmiṁ cātumahābhūtikasmiṁ kāyasmiṁ nibbindeyyapi virajjeyyapi vimucceyyapi.
cātumahābhūtikasmiṁ → cātummahābhūtikasmiṁ (bj, sya-all, km) | cātummahābhūtikasmiṁ → cātumahābhūtikasmiṁ (bj: machasaṁ, PTS) | cātumahābhūtikasmiṁ → S1-3 cātummahā, always (pts note) | puthujjano → putthujjano (pts) | kāyasmiṁ nibbindeyyapi virajjeyyapi vimucceyyapi → kāyasmim nibbindeyya pi virajjeyya pi vimucceyya pi (pts)“ภิกษุทั้งหลาย ปุถุชนผู้ไม่ได้สดับ พึงเบื่อหน่ายบ้าง คลายกำหนัดบ้าง หลุดพ้นบ้าง จากกายซึ่งเป็นที่ประชุมแห่งมหาภูตทั้ง ๔ นี้
Taṁ kissa hetu?
hetu → cātummahābhūtikasmiṁ (cck: sī. syā. kaṁ.)ข้อนั้นเพราะเหตุไร
Dissati, bhikkhave, imassa cātumahābhūtikassa kāyassa ācayopi apacayopi ādānampi nikkhepanampi.
Dissati, bhikkhave → dissati hi bhikkhave (sya-all, km) | dissati → dissati hi (sya-all) | cātumahābhūtikassa → catumahābhūtikassa (pts) | nikkhepanampi → nikkhepampi (bj: sīmu3, sī.pavi) | bhikkhave → dissati hi bhikkhave (cck: sī. syā. kaṁ.) | apacayo → Missing in S1-3 (pts note) | cātumahābhūtikassa → cātummahābhūtikassa (bjt, th) | ācayopi apacayopi ādānampi nikkhepanampi → ācayo pi apacayo pi ādānam pi nikkhepanam pi (pts)เพราะเหตุที่การประชุมก็ดี ความสิ้นไปก็ดี การยึดถือก็ดี การทอดทิ้งกาย ซึ่งเป็นที่ประชุมแห่งมหาภูตทั้ง ๔ นี้ก็ดี ย่อมปรากฏ
Tasmā tatrāssutavā puthujjano nibbindeyyapi virajjeyyapi vimucceyyapi.
virajjeyyapi → viraj jeyyapi (th) | nibbindeyyapi virajjeyyapi vimucceyyapi → nibbindeyya pi virajjeyya pi vimucceyya pi yaṁ (pts)เพราะฉะนั้น ปุถุชนผู้ไม่ได้ สดับพึงเบื่อหน่ายบ้าง คลายกำหนัดบ้าง หลุดพ้นบ้าง จากกายนั้น
Yañca kho etaṁ, bhikkhave, vuccati cittaṁ itipi, mano itipi, viññāṇaṁ itipi, tatrāssutavā puthujjano nālaṁ nibbindituṁ nālaṁ virajjituṁ nālaṁ vimuccituṁ.
yañca → yaṁ ca (bjt) | yañca → ca (pts) | itipi → iti pi (pts) | itipi viññāṇaṁ itipi tatrāssutavā → iti pi viññānaṁ iti pi tatrassutavā (pts) | nibbindituṁ → nibbinditum (pts)ตถาคตเรียกสิ่งนี้ว่า ‘จิตบ้าง มโนบ้าง วิญญาณบ้าง’ ปุถุชนผู้ไม่ได้สดับ ไม่อาจ เบื่อหน่าย คลายกำหนัด หลุดพ้นไปจากจิตเป็นต้นนั้นได้
Taṁ kissa hetu?
hetu → S1-3 hetum here and further on (pts note) | taṁ → tam (pts)ข้อนั้นเพราะเหตุไร
Dīgharattañhetaṁ, bhikkhave, assutavato puthujjanassa ajjhositaṁ mamāyitaṁ parāmaṭṭhaṁ:
parāmaṭṭham → S3 para-; ā superadded in S1 (pts note) | dīgharattañhetaṁ → dīgharattaṁ hetaṁ (bjt, th, pts)เพราะจิตเป็นต้นนี้ ถูกรัดไว้ด้วยตัณหา ยึดถือว่าเป็นของเรา เป็นสิ่งที่ปุถุชน ผู้ไม่ได้สดับยึดมั่นว่า
‘etaṁ mama, esohamasmi, eso me attā’ti.
etaṁ → etam (pts) | esohamasmi → eso ham asmi (pts)‘นั่นของเรา เราเป็นนั่น นั่นเป็นอัตตาของเรา’ ตลอดกาลนาน
Tasmā tatrāssutavā puthujjano nālaṁ nibbindituṁ nālaṁ virajjituṁ nālaṁ vimuccituṁ.
nālaṁ → nālam (pts)เพราะฉะนั้น ปุถุชนผู้ไม่ได้สดับ จึงไม่อาจเบื่อหน่าย คลายกำหนัด หลุดพ้นไปจาก จิตเป็นต้นนั้นได้
Varaṁ, bhikkhave, assutavā puthujjano imaṁ cātumahābhūtikaṁ kāyaṁ attato upagaccheyya, na tveva cittaṁ.
cātumahābhūtikaṁ → cātummahābhūtikaṁ (bjt, th) | na tveva → natveva (bjt) | kāyaṁ → kāyam (pts)ภิกษุทั้งหลาย ปุถุชนผู้ไม่ได้สดับ พึงยึดถือกายซึ่งเป็นที่ประชุมแห่งมหาภูต ทั้ง ๔ นี้ โดยความเป็นอัตตายังประเสริฐกว่า ส่วนการยึดถือจิตโดยความเป็นอัตตา ไม่ประเสริฐเลย
Taṁ kissa hetu?
taṁ → tam (pts)ข้อนั้นเพราะเหตุไร
Dissatāyaṁ, bhikkhave, cātumahābhūtiko kāyo ekampi vassaṁ tiṭṭhamāno dvepi vassāni tiṭṭhamāno tīṇipi vassāni tiṭṭhamāno cattāripi vassāni tiṭṭhamāno pañcapi vassāni tiṭṭhamāno dasapi vassāni tiṭṭhamāno vīsatipi vassāni tiṭṭhamāno tiṁsampi vassāni tiṭṭhamāno cattārīsampi vassāni tiṭṭhamāno paññāsampi vassāni tiṭṭhamāno vassasatampi tiṭṭhamāno, bhiyyopi tiṭṭhamāno.
cattārīsampi → cattāḷīsampi (sya-all) | cātumahābhūtiko → cātummahābhūtiko (bjt, th) | bhiyyopi → bhiyyo pi (bjt, pts) | dissatāyaṁ → dissatāyam (pts) | ekampi → ekam pi (pts) | dvepi → dve pi (pts) | tīṇipi → tīṇi pi (pts) | cattāripi → cattāri pi (pts) | pañcapi → pañca pi (pts) | dasapi → dasa pi (pts) | vīsatipi → vīsati pi (pts) | tiṁsampi → tiṁsam pi (pts) | cattārīsampi → cattārīsam pi (pts) | paññāsampi → paññāsam pi (pts) | vassasatampi → vassasatam pi (pts)เพราะกายซึ่งเป็นที่ประชุมแห่งมหาภูตทั้ง ๔ นี้ เมื่อดำรงอยู่ ๑ ปีบ้าง ๒ ปีบ้าง ๓ ปีบ้าง ๔ ปีบ้าง ๕ ปีบ้าง ๑๐ ปีบ้าง ๒๐ ปีบ้าง ๓๐ ปีบ้าง ๔๐ ปีบ้าง ๕๐ ปีบ้าง ๑๐๐ ปีบ้าง หรือเกินกว่าบ้าง ก็ยังปรากฏ
Yañca kho etaṁ, bhikkhave, vuccati cittaṁ itipi, mano itipi, viññāṇaṁ itipi, taṁ rattiyā ca divasassa ca aññadeva uppajjati aññaṁ nirujjhati.
yañca → yaṁ ca (pts) | cittaṁ itipi → cittam iti pi (pts) | itipi viññāṇaṁ itipi → iti pi viññāṇam iti pi (pts) | aññadeva → aññad eva (pts)ตถาคตเรียกสิ่งนี้ว่า ‘จิตบ้าง มโนบ้าง วิญญาณบ้าง’ จิตเป็นต้นนั้น ดวงหนึ่ง เกิดขึ้น ดวงหนึ่งดับไปตลอดทั้งคืนและวัน
Seyyathāpi, bhikkhave, makkaṭo araññe pavane caramāno sākhaṁ gaṇhati, taṁ muñcitvā aññaṁ gaṇhati, taṁ muñcitvā aññaṁ gaṇhati;
gaṇhati → gaṇhāti (bj, sya-all) | pavane → ca brahāvane (sya-all) | araññe → arāññe (pts) | pavane → araññāpavane (bj: sīmu3, sī.pævi, sī.pavi); araññe ca brahāvane (bj: syā) | gaṇhāti → gaṇhati (bj: machasaṁ) | gaṇhati → gaṇhāti taṁ muñcitvā aññaṁ gaṇhāti (th)เปรียบเหมือนลิงเมื่อเที่ยวไปในป่าเล็ก และป่าใหญ่จับกิ่งไม้ ปล่อยกิ่งไม้นั้นแล้ว ย่อมจับกิ่งอื่น ปล่อยกิ่งนั้นแล้วย่อมจับ กิ่งอื่นต่อไป
evameva kho, bhikkhave, yamidaṁ vuccati cittaṁ itipi, mano itipi, viññāṇaṁ itipi, taṁ rattiyā ca divasassa ca aññadeva uppajjati aññaṁ nirujjhati.
yamidaṁ → yadidaṁ (bj, pts) | aññadeva → ānnad eva (pts) | evameva → evam eva (pts) | yamidaṁ → yad idam (pts) | cittaṁ itipi → cittam iti pi (pts) | itipi viññāṇaṁ itipi → iti pi viññāṇam iti pi (pts) | aññaṁ → aññam (pts)ฉะนั้น ตถาคตจึงเรียกสิ่งนี้ว่า ‘จิตบ้าง มโนบ้าง วิญญาณบ้าง’ จิตเป็นต้นนั้น ดวงหนึ่งเกิดขึ้น ดวงหนึ่งดับไปตลอดทั้งคืนและวัน
Tatra, bhikkhave, sutavā ariyasāvako paṭiccasamuppādaṁyeva sādhukaṁ yoniso manasi karoti:
paṭiccasamuppādaṁyeva → paṭiccasamuppādaṁ yeva (bjt, pts) | paṭiccasamuppādaṁyeva → paṭiccasamuppādaññeva (th) | manasi karoti → manasikaroti (th)ภิกษุทั้งหลาย อริยสาวกผู้ได้สดับ ย่อมมนสิการปฏิจจสมุปบาทนั้นแหละโดย แยบคาย ในกายและจิตนั้นว่า
‘iti imasmiṁ sati idaṁ hoti, imassuppādā idaṁ uppajjati;
imasmiṁ → pi imasmim (pts) | imassuppādā → imassup pādā (th) | idaṁ → idam (pts)‘เพราะเหตุนี้ เมื่อสิ่งนี้มี สิ่งนี้จึงมี เพราะสิ่งนี้เกิดขึ้น สิ่งนี้จึงเกิดขึ้น
imasmiṁ asati idaṁ na hoti, imassa nirodhā idaṁ nirujjhati—เพราะสิ่งนี้ไม่มี สิ่งนี้จึงไม่มี เพราะสิ่งนี้ดับ สิ่งนี้จึงดับ คือ
yadidaṁ avijjāpaccayā saṅkhārā;
yadidaṁ → yad idam (pts)เพราะ อวิชชาเป็นปัจจัย สังขารจึงมี
saṅkhārapaccayā viññāṇaṁ …pe…
saṅkhārapaccayā → saṅkhāra paccayā (th) | viññāṇaṁ → viññāṇam (pts)เพราะสังขารเป็นปัจจัย วิญญาณจึงมี ฯลฯ
evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa samudayo hoti.
evametassa → evam etassa (pts)ความเกิด ขึ้นแห่งกองทุกข์ทั้งมวลนี้ มีได้ด้วยประการฉะนี้
Avijjāya tveva asesavirāganirodhā saṅkhāranirodho;
avijjāya tveva → avijjāyatveva (bjt)อนึ่ง เพราะอวิชชาดับไปไม่เหลือด้วยวิราคะ สังขารจึงดับ
saṅkhāranirodhā viññāṇanirodho …pe…
saṅkhāranirodhā → saṅkharanirodhā (pts)เพราะสังขารดับ วิญญาณจึงดับ ฯลฯ
evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa nirodho hotī’ti.
hotīti → hoti (bj) | hotīti evaṁ → hoti evam (pts) | evametassa → evam etassa (pts)ความดับแห่งกองทุกข์ทั้งมวลนี้ มีได้ด้วยประการฉะนี้’
Evaṁ passaṁ, bhikkhave, sutavā ariyasāvako rūpasmimpi nibbindati, vedanāyapi nibbindati, saññāyapi nibbindati, saṅkhāresupi nibbindati, viññāṇasmimpi nibbindati;
passaṁ → S1-3 pahaṁ (pts note) | pi → Missing in S1-3 (pts note) | rūpasmimpi → rūpasmiṁpi (th) | saṅkhāresupi → saṅkhā resupi (th) | viññāṇasmimpi → viññāṇasmiṁpi (th) | evaṁ → evam (pts) | rūpasmimpi → rūpasmiṁ pi (pts) | vedanāyapi → vedanāya pi (pts) | saññāyapi → saññāya pi (pts) | saṅkhāresupi → saṅkhāresu pi (pts) | viññāṇasmimpi → viññāṇasmim pi (pts)ภิกษุทั้งหลาย อริยสาวกผู้ได้สดับเห็นอยู่อย่างนี้ ย่อมเบื่อหน่ายแม้ในรูป แม้ในเวทนา แม้ในสัญญา แม้ในสังขาร แม้ในวิญญาณ
nibbindaṁ virajjati, virāgā vimuccati, vimuttasmiṁ vimuttamiti ñāṇaṁ hoti.
vimuttamiti → B vimuttamhīti (pts note)เมื่อเบื่อหน่าย ย่อมคลาย กำหนัด เพราะคลายกำหนัดจึงหลุดพ้น เมื่อจิตหลุดพ้นแล้ว ก็รู้ว่า ‘หลุดพ้นแล้ว’
‘Khīṇā jāti, vusitaṁ brahmacariyaṁ, kataṁ karaṇīyaṁ, nāparaṁ itthattāyā’ti pajānātī”ti.
pajānātīti → pajā nātīti (th) | khīṇā jāti → khīṇājāti (pts) | karaṇīyaṁ nāparaṁ → karaṇīyam nāparam (pts)รู้ชัดว่า ‘ชาติสิ้นแล้ว อยู่จบพรหมจรรย์แล้ว ทำกิจที่ควรทำเสร็จแล้ว ไม่มีกิจอื่น เพื่อความเป็นอย่างนี้อีกต่อไป”