Dutiyaassutavāsutta
Dutiyaassutavāsutta → dutiyaassutavantusuttaṁ (bj); assutavā (pts1ed, pts2ed)๖๒ ทุติยอัสสุตวาสูตร
Sāvatthiyaṁ viharati.
viharati → (bj); viharati tatra kho bhagavā (sya-all) | sāvatthiyaṁ → sāvatthiyam (pts)พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ... เขตกรุงสาวัตถี ณ ที่นั้น พระผู้มีพระภาค ...
“Assutavā, bhikkhave, puthujjano imasmiṁ cātumahābhūtikasmiṁ kāyasmiṁ nibbindeyyapi virajjeyyapi vimucceyyapi.
cātumahābhūtikasmiṁ → cātummahābhūtikasmiṁ (bjt, th) | kāyasmiṁ nibbindeyyapi virajjeyyapi vimucceyyapi → kāyasmim nibbindeyya pi virajjeyya pi vimucceyya pi (pts)“ภิกษุทั้งหลาย ปุถุชนผู้ไม่ได้สดับ พึงเบื่อหน่ายบ้าง คลายกำหนัดบ้าง หลุดพ้นบ้าง จากกายซึ่งเป็นที่ประชุมแห่งมหาภูตทั้ง ๔ นี้
Taṁ kissa hetu?ข้อนั้นเพราะเหตุไร
Dissati, bhikkhave, imassa cātumahābhūtikassa kāyassa ācayopi apacayopi ādānampi nikkhepanampi.
dissati → dissati hi (sya-all) | pi → apacayo pi is omitted in S3 only (pts note) | cātumahābhūtikassa → cātummahābhūtikassa (bjt, th) | ācayopi apacayopi ādānampi nikkhepanampi → ācayo pi apacayo pi ādānam pi nikkhepanam pi (pts)เพราะเหตุที่การประชุมก็ดี ความสิ้นไปก็ดี การยึดถือก็ดี การทอดทิ้งกายซึ่ง เป็นที่ประชุมแห่งมหาภูตทั้ง ๔ นี้ก็ดี ย่อมปรากฏ
Tasmā tatrāssutavā puthujjano nibbindeyyapi virajjeyyapi vimucceyyapi.
puthujjano → S1-3 add pi (pts note) | virajjeyyapi → viraj jeyyapi (th) | virajjeyyapi vimucceyyapi → virajjeyya pi vimucceyya pi yaṁ (pts)เพราะฉะนั้น ปุถุชนผู้ไม่ได้สดับ พึงเบื่อหน่ายบ้าง คลายกำหนัดบ้าง หลุดพ้นบ้างจากกายนั้น
Yañca kho etaṁ, bhikkhave, vuccati cittaṁ itipi, mano itipi, viññāṇaṁ itipi, tatrāssutavā puthujjano nālaṁ nibbindituṁ nālaṁ virajjituṁ nālaṁ vimuccituṁ.
ca → Missing in B (pts note) | etaṁ → etam (pts) | cittaṁ itipi → cittam iti pi (pts) | itipi → iti pi (pts)ตถาคตเรียกสิ่งนี้ว่า ‘จิตบ้าง มโนบ้าง วิญญาณบ้าง’ ปุถุชนผู้ไม่ได้สดับไม่อาจ เบื่อหน่าย คลายกำหนัด หลุดพ้นไปจากจิตเป็นต้นนั้นได้
Taṁ kissa hetu?ข้อนั้นเพราะเหตุไร
Dīgharattañhetaṁ, bhikkhave, assutavato puthujjanassa ajjhositaṁ mamāyitaṁ parāmaṭṭhaṁ:
Dīgharattañhetaṁ → S1-3 -rattaṁ kho taṁ (pts note) | ajjhositaṁ → S3 -sitā (pts note) | dīgharattañhetaṁ → dīgharattaṁ hetaṁ (bjt, th) | parāmaṭṭhaṁ → parāmaṭṭham (pts)เพราะจิตเป็นต้นนี้ ถูกรัดไว้ด้วยตัณหา ยึดถือว่าเป็นของเรา เป็นสิ่งที่ปุถุชน ผู้ไม่ได้สดับยึดมั่นว่า
‘etaṁ mama, esohamasmi, eso me attā’ti.
esohamasmi → esoham asmi (pts) | attāti → attā ti (pts)‘นั่นของเรา เราเป็นนั่น นั่นเป็นอัตตาของเรา’ ตลอดกาลนาน
Tasmā tatrāssutavā puthujjano nālaṁ nibbindituṁ nālaṁ virajjituṁ nālaṁ vimuccituṁ.
nibbindituṁ → nibbinditum (pts)เพราะฉะนั้น ปุถุชนผู้ไม่ได้สดับ จึงไม่อาจเบื่อหน่าย คลายกำหนัด หลุดพ้นไปจาก จิตเป็นต้นนั้นได้
Varaṁ, bhikkhave, assutavā puthujjano imaṁ cātumahābhūtikaṁ kāyaṁ attato upagaccheyya, na tveva cittaṁ.
varaṁ → varaṁpi (sya-all) | varaṁ → caraṁpi (bj: syā) | cātumahābhūtikaṁ → cātummahābhūtikaṁ (bjt, th) | kāyaṁ → kāyam (pts)ภิกษุทั้งหลาย ปุถุชนผู้ไม่ได้สดับ พึงยึดถือกายซึ่งเป็นที่ประชุมแห่งมหาภูต ทั้ง ๔ นี้ โดยความเป็นอัตตายังประเสริฐกว่า ส่วนการยึดถือจิตโดยความเป็นอัตตา ไม่ประเสริฐเลย
Taṁ kissa hetu?ข้อนั้นเพราะเหตุไร
Dissatāyaṁ, bhikkhave, cātumahābhūtiko kāyo ekampi vassaṁ tiṭṭhamāno dvepi vassāni tiṭṭhamāno tīṇipi vassāni tiṭṭhamāno cattāripi vassāni tiṭṭhamāno pañcapi vassāni tiṭṭhamāno dasapi vassāni tiṭṭhamāno vīsatipi vassāni tiṭṭhamāno tiṁsampi vassāni tiṭṭhamāno cattārīsampi vassāni tiṭṭhamāno paññāsampi vassāni tiṭṭhamāno vassasatampi tiṭṭhamāno, bhiyyopi tiṭṭhamāno.
bhiyyopi → bhīyyopi (bj) | vīsatipi → vīsaṁpi (sya-all) | cattārīsampi → cattāḷīsampi (sya-all) | cattāripi vassāni → vassasatam pi (pts) | pañcapi vassāni → bhiyyo pi (pts) | cātumahābhūtiko → cātummahābhūtiko (bjt, th) | tiṁsampi → tiṁsaṁpi (th) | paññāsampi → paññāsaṁpi (th) | vassasatampi → vassasataṁpi (th)เพราะกายซึ่งเป็นที่ประชุมแห่งมหาภูตทั้ง ๔ นี้ เมื่อดำรงอยู่ ๑ ปีบ้าง ๒ ปีบ้าง ๓ ปีบ้าง ๔ ปีบ้าง ๕ ปีบ้าง ๑๐ ปีบ้าง ๒๐ ปีบ้าง ๓๐ ปีบ้าง ๔๐ ปีบ้าง ๕๐ ปีบ้าง ๑๐๐ ปีบ้าง หรือเกินกว่าบ้าง ก็ยังปรากฏ
Yañca kho etaṁ, bhikkhave, vuccati cittaṁ itipi, mano itipi, viññāṇaṁ itipi, taṁ rattiyā ca divasassa ca aññadeva uppajjati aññaṁ nirujjhati.
etam → S1-3 evaṁ (pts note) | taṁ → Missing in S1-3 (pts note) | cittaṁ itipi → cittam iti pi (pts) | itipi viññāṇaṁ itipi → iti pi viññāṇam iti pi (pts) | aññadeva uppajjati → aññad eva upajjati (pts)ตถาคตเรียกสิ่งนี้ว่า ‘จิตบ้าง มโนบ้าง วิญญาณบ้าง’ จิตเป็นต้นนั้น ดวงหนึ่ง เกิดขึ้น ดวงหนึ่งดับไปตลอดทั้งคืนและวัน
Tatra, bhikkhave, sutavā ariyasāvako paṭiccasamuppādaṁyeva sādhukaṁ yoniso manasi karoti:
paṭiccasamuppādaṁyeva → paṭiccasamuppādaṁ yeva (bjt) | manasi karoti → manasikaroti (th) | paṭiccasamuppādaṁyeva → paṭiccasamuppādam yeva (pts)ภิกษุทั้งหลาย อริยสาวกผู้ได้สดับ ย่อมมนสิการปฏิจจสมุปบาทนั้นแหละโดย แยบคาย ในกายและจิตนั้นว่า
‘iti imasmiṁ sati idaṁ hoti, imassuppādā idaṁ uppajjati;
imassuppādā → imassup pādā (th) | idaṁ → idam (pts)‘เพราะเหตุนี้ เมื่อสิ่งนี้มี สิ่งนี้จึงมี เพราะสิ่งนี้เกิดขึ้น สิ่งนี้จึงเกิดขึ้น
imasmiṁ asati idaṁ na hoti, imassa nirodhā idaṁ nirujjhatī’ti.
nirujjhatīti → nirujjhatiṁ (bj); nirujjhati (sya-all, pts) | imassa → S1-3 imasmiṁ (pts note) | imasmiṁ → imasmim (pts)เพราะสิ่งนี้ไม่มี สิ่งนี้จึงไม่มี เพราะสิ่งนี้ดับ สิ่งนี้จึงดับ
Sukhavedaniyaṁ, bhikkhave, phassaṁ paṭicca uppajjati sukhavedanā.
sukhavedanā → sukhā vedanā (bj, sya-all, pts)สุขเวทนาเกิดขึ้น เพราะอาศัยผัสสะที่เป็นปัจจัยแห่งสุขเวทนา
Tasseva sukhavedaniyassa phassassa nirodhā yaṁ tajjaṁ vedayitaṁ sukhavedaniyaṁ phassaṁ paṭicca uppannā sukhavedanā sā nirujjhati sā vūpasammati.
sukhavedanā → sukhā vedanā (bj, sya-all, pts) | vūpasammati → vūpasamati (bj: syā) | sukhavedaniyassa → sukhavedanīyassa (bjt) | vūpasammati → v-ūpasammati (pts)เพราะผัสสะที่เป็นปัจจัยแห่งสุขเวทนานั้นแหละดับไป สุขเวทนาที่เกิดขึ้น เพราะอาศัยผัสสะที่เป็นปัจจัยแห่งสุขเวทนา ซึ่งเสวยอารมณ์อันเกิดจากผัสสะนั้น ก็ดับระงับไป
Dukkhavedaniyaṁ, bhikkhave, phassaṁ paṭicca uppajjati dukkhavedanā.
dukkhavedanā → dukkhā vedanā (bj, sya-all, pts) | vedanā → dukkhavedanā (bj: machasaṁ, PTS) | dukkhā → B dukkha- (pts note) | dukkhavedaniyaṁ → dukkhavedanīyaṁ (bjt)ทุกขเวทนาเกิดขึ้น เพราะอาศัยผัสสะที่เป็นปัจจัยแห่งทุกขเวทนา
Tasseva dukkhavedaniyassa phassassa nirodhā yaṁ tajjaṁ vedayitaṁ dukkhavedaniyaṁ phassaṁ paṭicca uppannā dukkhavedanā sā nirujjhati sā vūpasammati.
dukkhavedanā → dukkhā vedanā (sya-all, pts) | dukkhā → All the MSS. have dukkha- (pts note) | dukkhavedaniyassa phassassa → dukkhavedanīyassa (bjt) | dukkhavedaniyaṁ → dukkhavedanīyaṁ (bjt) | vūpasammati → vūpasamati (th) | vedayitaṁ → vedayitam (pts)เพราะผัสสะที่เป็นปัจจัยแห่งทุกขเวทนานั้นแหละดับไป ทุกขเวทนาที่เกิดขึ้น เพราะอาศัยผัสสะที่เป็นปัจจัยแห่งทุกขเวทนา ซึ่งเสวยอารมณ์อันเกิดจากผัสสะนั้น ก็ดับระงับไป
Adukkhamasukhavedaniyaṁ, bhikkhave, phassaṁ paṭicca uppajjati adukkhamasukhavedanā.
adukkhamasukhavedanā → adukkhamasukhā vedanā (sya-all) | adukkhamasukhavedaniyaṁ → adukkhamasukhavedanīyaṁ (bjt)อทุกขมสุขเวทนาเกิดขึ้น เพราะอาศัยผัสสะที่เป็นปัจจัยแห่งอทุกขมสุขเวทนา
Tasseva adukkhamasukhavedaniyassa phassassa nirodhā yaṁ tajjaṁ vedayitaṁ adukkhamasukhavedaniyaṁ phassaṁ paṭicca uppannā adukkhamasukhavedanā sā nirujjhati sā vūpasammati.
adukkhamasukhavedanā → adukkhamasukhā vedanā (sya-all) | sā vūpasammati → sa vupasammati (pts) | adukkhamasukhavedaniyassa → adukkhamasukhavedanīyassa (bjt) | adukkhamasukhavedaniyaṁ → adukkhamasukhavedanīyaṁ (bjt) | vūpasammati → vūpasamati (th) | vedayitaṁ → vedayitam (pts)เพราะผัสสะที่เป็นปัจจัยแห่งอทุกขมสุขเวทนานั้นแหละดับไป อทุกขมสุขเวทนา ที่เกิดขึ้นเพราะอาศัยผัสสะที่เป็นปัจจัยแห่งอทุกขมสุขเวทนา ซึ่งเสวยอารมณ์อันเกิดจาก ผัสสะนั้น ก็ดับระงับไป
Seyyathāpi, bhikkhave, dvinnaṁ kaṭṭhānaṁ saṅghaṭṭanasamodhānā usmā jāyati tejo abhinibbattati. Tesaṁyeva dvinnaṁ kaṭṭhānaṁ nānākatavinibbhogā yā tajjā usmā sā nirujjhati sā vūpasammati;
saṅghaṭṭanasamodhānā → saṅghaṭṭasamodhānā (bj, sya-all, pts) | nānākatavinibbhogā → nānābhāvā vinikkhepā (bj) | kaṭṭhānaṁ nānākatavinibbhogā → kaṭṭhānam nānābhāvāvinikkhepā (pts) | saṅghaṭṭasamodhānā → saṅghaṭasamodhānā (bj: syā) | vinikkhepā → nānākata vinibbhogā (bj: syā, machasaṁ) | nānākatavinibbhogā → nānābhāvāvinikkhepā (sī. pī.) ma. ni. 3.357 (cck note) | nānākatavinibbhogā → nānābhavāvinikkhepāti pāro dissati (sya-all: sī) | saṅghaṭṭasamodhānā → So B and C; S1 saṁghasamodhāna; S3 ghaṁsamāno (pts note) | nānābhāvāvinikkhepā → B nānākata vinibbhogā (pts note) | tesaṁyeva → tesaṁ yeva (bjt) | vūpasammati → vūpasamati (th) | abhinibbattati tesaṁyeva → abhinibattati tesaṁ yeva (pts)ภิกษุทั้งหลาย เพราะไม้สองท่อนเสียดสีกันจึงเกิดความร้อนลุกเป็นไฟ แต่ถ้า แยกไม้สองท่อนนั้นออกจากกัน ความร้อนที่เกิดจากการเสียดสีกันนั้น ก็จะดับมอดลง แม้ฉันใด
evameva kho, bhikkhave, sukhavedaniyaṁ phassaṁ paṭicca uppajjati sukhavedanā.
sukhavedanā → sukhā vedanā (bj, sya-all) | vedanā → sukhavedanā (bj: machasaṁ, PTS) | sukhavedaniyaṁ → S1-3 sukhaṁ- (pts note) | sukhavedaniyaṁ → sukhavedanīyaṁ (bjt) | evameva → evam eva (pts)สุขเวทนาเกิดขึ้น เพราะอาศัยผัสสะที่เป็นปัจจัยแห่งสุขเวทนา
Tasseva sukhavedaniyassa phassassa nirodhā yaṁ tajjaṁ vedayitaṁ sukhavedaniyaṁ phassaṁ paṭicca uppannā sukhavedanā sā nirujjhati sā vūpasammati …pe…
sukhavedanā → sukhā vedanā (bj, sya-all) | vūpasammati → vūpasammati dukkhavedaniyaṁ phassam paṭicca (pts) | sukhavedaniyassa → sukhavedanīyassa (bjt) | sukhavedaniyaṁ → sukhavedanīyaṁ (bjt) | + → dukkhavedanīyaṁ phassaṁ paṭicca (bjt) | vūpasammati → vūpasamati (th)เพราะผัสสะที่เป็นปัจจัยแห่งสุขเวทนานั้นแหละดับไป สุขเวทนาที่เกิดขึ้นเพราะ อาศัยผัสสะที่เป็นปัจจัยแห่งสุขเวทนา ซึ่งเสวยอารมณ์อันเกิดจากผัสสะนั้น ก็ดับ ระงับไป
dukkhavedaniyaṁ phassaṁ paṭicca …
pe → spelled out in full (th) | phassaṁ → phassam (pts)ทุกขเวทนาเกิดขึ้น เพราะอาศัยผัสสะที่เป็นปัจจัยแห่งทุกขเวทนา เพราะผัสสะที่เป็นปัจจัยแห่งทุกขเวทนานั้นแหละดับไป ทุกขเวทนาที่เกิดขึ้นเพราะ อาศัยผัสสะที่เป็นปัจจัยแห่งทุกขเวทนา ซึ่งเสวยอารมณ์อันเกิดจากผัสสะนั้น ก็ดับ ระงับไป
adukkhamasukhavedaniyaṁ phassaṁ paṭicca uppajjati adukkhamasukhavedanā.
adukkhamasukhavedanā → adukkha masukhā vedanā (sya-all) | Adukkhamasukhavedaniyaṁ → S1-3 add bhikkhave (pts note)อทุกขมสุขเวทนาเกิดขึ้น เพราะอาศัยผัสสะที่ปัจจัยแห่งอทุกขมสุขเวทนา
Tasseva adukkhamasukhavedaniyassa phassassa nirodhā yaṁ tajjaṁ vedayitaṁ adukkhamasukhavedaniyaṁ phassaṁ paṭicca uppannā adukkhamasukhavedanā sā nirujjhati sā vūpasammati.
adukkhamasukhavedanā → adukkhamasukhā vedanā (bj, sya-all) | adukkhamasukhavedanā → adukkha masukhā vedanā (th) | vūpasammati → vūpasamati (th) | vedayitaṁ → vedayitam (pts) | phassaṁ → phassam (pts)เพราะผัสสะที่เป็นปัจจัยแห่งอทุกขมสุขเวทนานั้นแหละดับไป อทุกขมสุขเวทนา ที่เกิดขึ้นเพราะอาศัยผัสสะที่เป็นปัจจัยแห่งอทุกขมสุขเวทนา ซึ่งเสวยอารมณ์อันเกิด จากผัสสะนั้น ก็ดับระงับไป ฉันนั้นเหมือนกัน
Evaṁ passaṁ, bhikkhave, sutavā ariyasāvako phassepi nibbindati, vedanāyapi nibbindati, saññāyapi nibbindati, saṅkhāresupi nibbindati, viññāṇasmimpi nibbindati;
saṅkhāresupi nibbindati viññāṇasmimpi nibbindati → viññāṇasmim pinibbindati (pts) | phasse → S1-3 add pi (pts note) | pi → S3 omits pi (pts note) | saṅkhāresupi → saṅkhā resupi (th) | viññāṇasmimpi → viññāṇasmiṁpi (th) | vedanāyapi → vedanāya pi (pts) | saññāyapi → saññāya pi (pts)ภิกษุทั้งหลาย อริยสาวกผู้ได้สดับเห็นอยู่อย่างนี้ ย่อมเบื่อหน่ายแม้ในผัสสะ แม้ในเวทนา แม้ในสัญญา แม้ในสังขาร แม้ในวิญญาณ
nibbindaṁ virajjati, virāgā vimuccati, vimuttasmiṁ vimuttamiti ñāṇaṁ hoti.
vimuttamiti ñāṇaṁ → vimuttamhīti nāṇaṁ (pts)เมื่อเบื่อหน่าย ย่อมคลาย กำหนัด เพราะคลายกำหนัดจึงหลุดพ้น เมื่อจิตหลุดพ้นแล้ว ก็รู้ว่า ‘หลุดพ้นแล้ว’
‘Khīṇā jāti, vusitaṁ brahmacariyaṁ, kataṁ karaṇīyaṁ, nāparaṁ itthattāyā’ti pajānātī”ti.
pajānātīti dutiyaṁ → pajānāti (bj) | khīṇā → khīnā (pts) | karaṇīyaṁ nāparaṁ itthattāyāti → karaṇiyaṁ nāparam itthattāyā ti (pts) | karaṇiyaṁ → Abridged in S1-3 (pts note) | pajānātīti → pajā nātīti (th)รู้ชัดว่า ‘ชาติสิ้นแล้ว อยู่จบพรหมจรรย์แล้ว ทำกิจที่ควรทำเสร็จแล้ว ไม่มีกิจอื่น เพื่อความเป็นอย่างนี้อีกต่อไป”
Dutiyaṁ.
dutiyaṁ → dutiyaṁ sāvatthi cattāro me (pts)ทุติยอัสสุตวาสูตรที่ ๒ จบ