Vālasutta
Vālasutta → chiggaḷa 1 (pts1ed)Un crin de cheval
Ekaṁ samayaṁ bhagavā vesāliyaṁ viharati mahāvane kūṭāgārasālāyaṁ.
kūṭāgārasālāyaṁ → kūṭāgārasāḷāyaṁ (pts) | samayaṁ → samayam (pts)Un jour, le Fortuné séjournait près de Vessali, dans le grand bois, dans la salle (couverte d’un) toit pointu.
Atha kho āyasmā ānando pubbaṇhasamayaṁ nivāsetvā pattacīvaramādāya vesāliṁ piṇḍāya pāvisi.
vesāliṁ → vesāliyaṁ (sya-all) | vesāliṁ → vesāliyaṁ (bj: sī.pævi, syā) | pubbaṇhasamayaṁ → pubbaṇhasamayam (pts) | pattacīvaramādāya vesāliṁ → pattacīvaram ādāya vesālim (pts)Ce matin-là, s’étant habillé et emportant ses robes et son bol, le vénérable Ānanda se rendit à Vésāli pour ses aumônes.
Addasā kho āyasmā ānando sambahule licchavikumārake santhāgāre upāsanaṁ karonte, dūratova sukhumena tāḷacchiggaḷena asanaṁ atipātente, poṅkhānupoṅkhaṁ avirādhitaṁ.
poṅkhānupoṅkhaṁ → pokhānupokhaṁ (sya-all, km); poṅkhānupoṅkaṁ (pts1ed) | tāḷacchiggaḷena → tālacchiggalena (bj) | santhāgāre → saṇṭhāgāre (sya-all) | upāsanaṁ karonte dūratova → upāsanam kāronte durato va (pts) | tāḷacchiggaḷena asanaṁ → ṭālacchiggaḷena asanam (pts) | poṅkhānupoṅkhaṁ → poṅkhānupoṅkam (pts) | poṅkhānupoṅkhaṁ → pokhānupokhaṁ (bj: syā) | poṅkhānupoṅkhaṁ → pokhānupokhaṁ (cck: syā. kaṁ.) | pokhānupokhaṁ → a. evaṁ. sī. ba. poṅkhānupoṅkhaṁ (sya-all note) | upāsanam → S1 upaṭṭhākam. (pts note) | asanam → S1 āsanam. (pts note)Là, il vit un certain nombre de jeunes Licchavis pratiquant l’archerie dans la salle d’entraînement. Ils tiraient des flèches les unes après les autres, en visant de loin un petit trou de serrure, sans manquer leur cible.
Disvānassa etadahosi:
Disvānassa → S1-3 disvāssa. (pts note) | etadahosi → etad ahosi (pts)En voyant cela, il pensa :
“sikkhitā vatime licchavikumārakā, susikkhitā vatime licchavikumārakā;
vatime → S1-3 catime. (pts note)“Ces jeunes Licchavis sont entraînés ! Ces jeunes Licchavis sont (même) bien entraînés !
yatra hi nāma dūratova sukhumena tāḷacchiggaḷena asanaṁ atipātessanti poṅkhānupoṅkhaṁ avirādhitan”ti.
tāḷacchiggaḷena → tālacchiggalena (bj) | poṅkhānupoṅkhaṁ → pokhānupokhaṁ (sya-all) | dūratova → durato va (pts) | tāḷacchiggaḷena asanaṁ → taḷacchigaḷena asanam (pts) | yatra hi → yatrahi (pts) | poṅkhānupoṅkhaṁ avirādhitanti → poṅkhānupoṅkham avirādhitan ti (pts)Ils tirent des flèches les unes après les autres, en visant de loin un petit trou de serrure, sans manquer leur cible !”
Atha kho āyasmā ānando vesāliṁ piṇḍāya caritvā pacchābhattaṁ piṇḍapātapaṭikkanto yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṁ abhivādetvā ekamantaṁ nisīdi. Ekamantaṁ nisinno kho āyasmā ānando bhagavantaṁ etadavoca:
vesāliṁ → vesāliyaṁ (sya-all, pts) | piṇḍapātapaṭikkanto → S1-3 piṇḍapātam atikkanto. (pts note) | tenupasaṅkami upasaṅkamitvā bhagavantaṁ abhivādetvā → tenupasaṁkami (bjt) | vesāliṁ → vesāliyam (pts) | pacchābhattaṁ → pacchābhattam (pts) | upasaṅkamitvā bhagavantaṁ abhivādetvā ekamantaṁ nisīdi ekamantaṁ → ekam antaṁ (pts) | bhagavantaṁ etadavoca → bhagavantam etad avoca (pts)Alors lorsque le vénérable Ānanda eut parcouru Vésāli pour ses aumônes, après son repas, il alla voir le Fortuné, lui rendit hommage, puis s’assit d’un côté. Une fois assis là, il raconta au Fortuné ce qu’il avait vu à Vésāli.
“idhāhaṁ, bhante, pubbaṇhasamayaṁ nivāsetvā pattacīvaramādāya vesāliṁ piṇḍāya pāvisiṁ.
pubbaṇhasamayaṁ → pubbanhasamayaṁ (bj) | vesāliṁ → vesāliyaṁ (sya-all) | pattacīvaramādāya vesāliṁ piṇḍāya → pattacīvaram ādāya vesālim piṇḍaya (pts) | Vesālim → S1-3 vesāliyaṁ. (pts note) | pāvisiṁ → B1-2 pāvīsi. (pts note) | idhāhaṁ → idhāham (pts)(raccourci de répétition)
Addasaṁ khvāhaṁ, bhante, sambahule licchavikumārake santhāgāre upāsanaṁ karonte dūratova sukhumena tāḷacchiggaḷena asanaṁ atipātente poṅkhānupoṅkhaṁ avirādhitaṁ.
tāḷacchiggaḷena → tālacchiggalena (bj) | santhāgāre → saṇṭhāgāre (sya-all) | poṅkhānupoṅkhaṁ → pokhānupokhaṁ (sya-all) | dūratova → durato va (pts) | poṅkhānupoṅkhaṁ avirādhitaṁ → poṅkhānupoṅkham aviradhitaṁ (pts) | santhāgāre → B1-2 sandhā- (pts note) | khvāhaṁ → khvāham (pts) | upāsanaṁ → upāsanam (pts) | asanaṁ → asanam (pts)
Disvāna me etadahosi:
etadahosi → etad ahosi (pts)
‘sikkhitā vatime licchavikumārakā, susikkhitā vatime licchavikumārakā;
licchavikumārakā → licchavikumarakā (pts) | licchavikumārakā → licchavi kumārakā (bjt)
yatra hi nāma dūratova sukhumena tāḷacchiggaḷena asanaṁ atipātessanti poṅkhānupoṅkhaṁ avirādhitan’”ti.
tāḷacchiggaḷena → tālacchiggalena (bj) | poṅkhānupoṅkhaṁ → pokhānupokhaṁ (sya-all) | dūratova → durato va (pts) | poṅkhānupoṅkhaṁ avirādhitanti → poṅkānupoṅkham avirādhitan ti (pts) | sukhumena → missing in S1-3. (pts note) | atipātessanti → S1 atipaṭ- (pts note) | dūratova → dūrato va (bjt) | asanaṁ → asanam (pts)
“Taṁ kiṁ maññasi, ānanda,
kiṁ → kim (pts)« Qu’en penses-tu, Ānanda ?
katamaṁ nu kho dukkarataraṁ vā durabhisambhavataraṁ vā—
nu kho → nukho (bjt)Qu’est-ce qui est le plus difficile à faire ou le plus difficile à réussir :
yo dūratova sukhumena tāḷacchiggaḷena asanaṁ atipāteyya poṅkhānupoṅkhaṁ avirādhitaṁ, yo vā sattadhā bhinnassa vālassa koṭiyā koṭiṁ paṭivijjheyyā”ti?
sattadhā → satadhā (bj, pts1ed) | tāḷacchiggaḷena → tālacchiggalena (bj) | vālassa → vāḷassa (bj) | poṅkhānupoṅkhaṁ → pokhānupokhaṁ (sya-all) | dūratova → durato va (pts) | satadhā → sattadhā (bj: machasaṁ, syā, aṭṭhakathā) | bhinnassa → S1-3 bhinna. (pts note) | asanaṁ → asanam (pts) | poṅkhānupoṅkhaṁ → poṅkhānupoṅkham (pts) | koṭiṁ paṭivijjheyyāti → koṭim paṭivijjheyyā ti (pts)tirer des flèches les unes après les autres, en visant de loin un petit trou de serrure, sans manquer sa cible, ou bien percer la pointe d’un crin de cheval divisé en sept avec la pointe (d’une flèche) ?
“Etadeva, bhante, dukkaratarañceva durabhisambhavatarañca yo vā sattadhā bhinnassa vālassa koṭiyā koṭiṁ paṭivijjheyyā”ti.
vālassa → vāḷassa (bj) | vā → yo (cck: sī.) | ceva → S3 dukkarañceva S1 dukkarece. (pts note) | vā → missing in S1-3. (pts note) | koṭiyā → missing in S1. (pts note) | dukkaratarañceva durabhisambhavatarañca → dukkarataraṁ ceva durabhisambhavataraṁ ca (bjt) | sattadhā → satadhā (bjt, pts) | etadeva → etad eva (pts) | dukkaratarañceva → dukkarataraṁ ceva (pts) | koṭiṁ paṭivijjheyyāti → koṭim paṭivijjheyyā ti (pts)— Le plus difficile à faire, Bhanté, et le plus difficile à réussir est de percer la pointe d’un crin de cheval divisé en sept avec la pointe (d’une flèche).
“Atha kho, ānanda, duppaṭivijjhataraṁ paṭivijjhanti, ye ‘idaṁ dukkhan’ti yathābhūtaṁ paṭivijjhanti …pe… ‘ayaṁ dukkhanirodhagāminī paṭipadā’ti yathābhūtaṁ paṭivijjhanti.
Atha kho → atha kho te (bj, sya-all, km) | paṭivijjhanti tasmātihānanda → paṭivijjhati tasmātiha ānanda (bj) | ānanda → atha kho ānanda (bj: machasaṁ) | ye → yo (bj: syā, sī.pævi, sī.pavi) | paṭivijjhanti → paṭivijjhati (bj: syā, sī.pævi, sī.pavi) | kho → atha kho te (cck: syā. kaṁ.) | ye → S1-3 yo. (pts note) | paṭivijjhanti → S1-3 -jjhati. (pts note) | duppaṭivijjhataraṁ → duppaṭivijjhataram (pts) | idaṁ dukkhanti yathābhūtaṁ → idam dukkhan ti yathābhūtam (pts) | + → la-pe (pts) | dukkhanirodhagāminī paṭipadāti yathābhūtaṁ → dukkhanirodhagāmini patipadā ti yathābhutam (pts)— Hé bien, Ānanda, ils percent ce qui est difficile à percer, ceux qui percent, tel que c’est réellement : “Voici le mal-être”, ceux qui percent, tel que c’est réellement : “Voici l’origine du mal-être”, ceux qui percent, tel que c’est réellement : “Voici la cessation du mal-être”, ceux qui percent, tel que c’est réellement : “Voici la voie menant à la cessation du mal-être”.
Tasmātihānanda, ‘idaṁ dukkhan’ti yogo karaṇīyo …pe… ‘ayaṁ dukkhanirodhagāminī paṭipadā’ti yogo karaṇīyo”ti.
tasmātihānanda → ānanda (bjt) | tasmātihānanda → tasmā tihānanda (th) | tasmātihānanda → tasmā ti hānanda (pts) | dukkhanti → dukkhan ti (pts) | + → pa-pe (pts) | paṭipadāti → paṭipadā ti (pts) | karaṇīyoti → karaṇīyo (pts)C’est pourquoi, Ānanda, le travail (de contemplation) est à faire : “Voici le mal-être”, le travail (de contemplation) est à faire : “Voici l’origine du mal-être”, le travail (de contemplation) est à faire : “Voici la cessation du mal-être”, le travail (de contemplation) est à faire : “Voici la voie menant à la cessation du mal-être”. »